'De vrijheid om te sterven in armoede'

President Bush is zijn plannen voor social security, de oudedagsvoorziening, aan het uitventen. Maar niet alle Amerikanen trappen in zijn geregisseerde tournee....

Van onze correspondent Jan Tromp

De president heeft zijn voorstel voor een eigen rekening in de pensioenopbouw 'een goede deal' genoemd. Vooral voor jongeren moet het aantrekkelijk zijn. 'Een voorziening voor de oude dag moet zekerheid bieden', zegt Marie Joseph. 'Daar ga je niet mee speculeren. Beleggen is prachtig, maar alleen met geld dat je niet nodig hebt als zekerheid voor het bestaan.'

Andy Morgan, een 45 jarige wetenschappelijk medewerker natuurkunde aan Yale University, verwoordt het bezwaar tegen privatisering pregnanter: 'De social security van president Bush geeft je de vrijheid om te sterven in armoede.'

Overal duikt Bush deze dagen op, van Montana tot Florida. Hij is de plannen die hij twee weken geleden in zijn State of the Union ontvouwde, nu op een gedreven wijze aan het uitventen onder het volk.

Het is een geselecteerd publiek waarvoor hij spreekt, dat vooraf geselecteerde vragen kan stellen en dat geregisseerd de handen stuk klapt. De televisiecamera registreert. Zo heeft de president eerder huzarenstukjes afgeleverd en politiek betrekkelijk kansloze zaken toch naar zijn hand weten te zetten.

Maar wie op dit moment op zoek gaat naar de niet-geregisseerde stem van het volk, ontmoet bijna uitsluitend ongeloof en afwijzing. Een steekproef van enkele tientallen interviews in het middelgrote Philadelphia in de staat Pennsylvania, voert tot de conclusie dat de Amerikanen gehecht zijn aan hun zeventig jaar oude stelsel van collectieve oudedagsvoorziening.

Ze geloven niet dat het stelsel in crisis verkeert, zoals de president niet ophoudt zijn landgenoten voor te houden, en ze geloven al helemaal niet dat hun social security - een soort AOW - afstevent op een bankroet. Dat geldt voor jong en oud, al past daarbij de kanttekening dat ouderen onrustig lijken te worden onder het almaar herhaalde verhaal dat een crisis nabij is.

Andy Morgan, grijs pak, grijs overhemd, kortgeknipt haar: 'Over veertig jaar is er nog geld voor 70 procent van de huidige uitkeringshoogte. Er moet wat gebeuren, op termijn. Maar mag je dat een crisis noemen? Het hoort bij de stijl van regeren van deze president. Toen de bevolking rijp moest worden gemaakt voor de oorlog tegen Irak, trok hij door het land met een verhaal over een veiligheidscrisis. Die bleek er later niet te zijn. Nu doet hij precies hetzelfde voor een ander onderwerp.'

Lonnie Handley was buschauffeur voordat hij met pensioen ging. De man is 74, draagt een honkbalpet op een verweerd hoofd. 'Ik zit goed', zegt Handley. 'Ik was erg ongerust geraakt door al die paniekverhalen van de afgelopen maanden.'

President Bush heeft twee weken geleden beloofd dat voor mensen van 55 en ouder niets zal veranderen. Van de oudere Amerikanen heeft de helft geen aanvullend pensioen. Handley: 'Ik ben aangewezen op de uitkering van social security. Ik heb op de president gestemd, maar ik geloof niet dat het goed is dat hij zoveel onrust kweekt. Het maakt de mensen bang.'

Jamie Cohen-Cole, een stevige dertiger met een klein, rond brilletje, pleit ook voor zekerheid. 'Het is een maatschappelijk belang', zegt hij. 'Geef mensen de zekerheid van een pensioen. Het stelt hen in staat hun leven structuur te geven en je voorkomt dat een belangrijk deel van je bevolking op de oude dag onder de armoedegrens terechtkomt.'

Cohen-Cole is historicus. Vanuit het perspectief van zijn vak zegt hij dat de Republikeinen erop uit zijn de erfenis van Franklin Roosevelt kapot te maken. 'Vergis je niet', zegt hij, 'de Republikeinen waren woedend toen Roosevelt de social security invoerde. ''Dit is socialisme'', riepen ze. Wat ze bedoelden was: Dit is communisme.

'Je kunt de plannen van Bush op twee manieren bekijken. Min of meer neutraal kun je zeggen dat hij vindt dat mensen op eigen benen moeten staan. Als je cynischer wilt zijn, kun je veronderstellen dat hij en de belangengroepen om hem heen bewust meer onzekerheid willen brengen in het bestaan van mensen. Dat maakt werknemers als vanzelf volgzamer.'

De veertigers vormen de kwetsbaarste groep in de plannen van Bush. Ze zijn te oud om op een persoonlijke rekening nog veel te kunnen sparen, en te jong om buiten schot te blijven van de beoogde veranderingen in het huidige stelsel.

'Al die retoriek maakt mensen inderdaad onzeker.' Bill Collett is architect, hij is 42, een kale, goedmoedige man. Hij zegt dat hij niet gaat zitten wachten op de uitkomst van de hele politieke scrimmage.

'Ik regel het zelf en ik denk dat het geldt voor veel mensen van mijn generatie', zegt Collett. 'Die willen niet afhankelijk zijn van een ongewisse overheidsuitkering. Dat is, vermoed ik, ook de politieke opzet: zoveel onzekerheid creëren, dat mensen zich afwenden van de social security, waardoor het stelsel als vanzelf zijn waarde verliest.

'De slechte opgeleide minderheden uit de stedelijke centra', vervolgt hij, 'mensen die niet weten hoe ze hun geld moeten regelen - die zijn de slachtoffers. Zoals altijd.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden