analyse verkoop eneco

De verkoop van Eneco: armpje drukken tussen Shell en Rabobank

Een van de windparken van Eneco voor de kust tussen Noordwijk en Zandvoort. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Wie gaat het worden? Energiebedrijf Eneco, nu nog in het bezit van 44 gemeenten en aantrekkelijk vanwege het groene imago, staat in de etalage en Rabobank en Shell zijn de belangrijkste kapers op de kust.

Nog een paar weken en dan zal Eneco bekendmaken wie de nieuwe eigenaar van het stroombedrijf wordt. Veel kandidaten zijn er niet meer. Toen Eneco zichzelf te koop aanbood, meldden zich vier partijen: de combinatie van Shell met pensioenfonds PGGM, de combinatie van Rabobank met investeringsmaatschappij KKR, het Japanse industrieconcern Mitsubishi en de Australische investeringsmaatschappij Macquarie.

De laatste twee lijken weinig kans te maken. Volgens Het Financieele Dagblad is Macquarie al afgehaakt. Het bedrijf zelf weigert elk commentaar. Mitsubishi, fabrikant van windmolens en batterijen, heeft nooit publiekelijk duidelijk gemaakt wat het met Eneco zou willen doen. De twee partijen kennen elkaar wel. Zo hebben ze samen drie windparken gebouwd, en Mitsubishi bouwde voor Eneco Europa’s grootste batterij in Noord-Duitsland.

Eneco was (en is nog steeds) het bezit van 44 gemeenten. Toen een aantal juridische belemmeringen begin 2017 werd opgeruimd, wilde een meerderheid van die gemeenten hun bezit te gelde maken. Het bedrijf wordt nu getaxeerd op drie miljard euro en er zijn weinig wethouders die geen raad weten met negen ton (Schiermonnikoog) tot misschien wel een miljard euro (Rotterdam).

Machtsstrijd

Maar geld zal niet het enige argument worden in de transactie. In de aanloop naar de verkoop woedde een heftige machtsstrijd bij het bedrijf, die bestuursvoorzitter Jeroen de Haas en enkele commissarissen de kop kostte. In die slag verwierf de ondernemingsraad zich een uitstekende positie als medebepaler, en de ondernemingsraad wil vooral behoud van de zelfstandigheid en het groene karakter, en groeimogelijkheden.

De 44 gemeenteraden staan er verder borg voor dat het een politiek beladen transactie kan worden. En alleen al daarom lijken Macquarie en Mitsubishi geen rol te kunnen spelen. Het gaat dus tussen Shell/PGGM en Rabobank/KKR.

Optie 1: Rabobank/KKR.

Het ging een beetje raar, de bekendmaking van de belangstelling van deze combinatie. Begin juli kwam al naar buiten dat de Amerikaanse investeringsmaatschappij KKR zich had gemeld. KKR werd ooit opgericht als Kohlberg, Kravis, Roberts en werd berucht in de wilde jaren tachtig en negentig, toen investeringsmaatschappijen hele concerns overnamen, opdeelden en met enorme winsten weer verkochten. KKR werd in die bedrijfstak een van de grootste. Voor KKR zal het geval-Eneco grotendeels een beleggingsscenario zijn: deelnemen, saneren, beter maken, met winst verkopen binnen tien jaar. KKR heeft voor dergelijke avontuurtjes vele miljarden in kas.

Pas enkele weken na de bekendmaking van KKR, volgde de interesse van Rabobank: de twee zullen samen een bod uitbrengen. Maar voor Rabobank zitten de winstperspectieven in een heel andere hoek dan voor KKR. De Rabobank is een van de belangrijkste partijen in de financiering van woningen in Nederland, deels als hypotheeknemer van vooral particuliere woningen, deels als projectontwikkelaar. En al die woningen hebben één ding gemeen: binnen enkele tientallen jaren moeten ze klimaatneutraal worden. Dat is nu eenmaal afgesproken in de akkoorden van Parijs, en ten dele al geconcretiseerd in het Klimaatakkoord van eerder dit jaar.

Voor Rabobank liggen er mooie perspectieven. Bij de huidige lage stand van de rente wordt het voor steeds meer woningbezitters interessant om hun woning ingrijpend te verbeteren. Spaargeld dat renteloos op de rekening staat, kan op die manier benut worden. En wie dat niet heeft, kan tegen lage kosten geld lenen. Het financiële klimaat lijkt er helemaal rijp voor.

Maar de vraag is of de woningeigenaren er ook rijp voor zijn. Voor veel eigenaren is niet het geld het probleem, maar de vraag: wat te doen? Warmtepomp? Isoleren? Hoeveel mag het kosten en wat levert het op? En wie heeft de antwoorden?

Als Rabobank zich in een positie kan manoeuvreren dat ze die antwoorden heeft, dan kan het echte werk beginnen. En daar kwam plotseling Eneco te koop! Een van de grote energiebedrijven in het land, met een geweldig imago als ‘groen’ bedrijf. Stel je eens voor dat Rabo en Eneco de markt opgaan met aanbiedingen om woningen te vergroenen, compleet met de bijbehorende financiering. Je mag verwachten dat die combinatie van Rabobank en Eneco ook de aannemers gaat inhuren, zodat je als klant zo veel mogelijk ‘ontzorgd’ wordt. In zijn persbericht repte de bank van ‘een stevige basis’ om ‘samen met Eneco bestaande èn nieuwe producten en diensten aan te bieden’ aan bestaande en nieuwe klanten.

Als dat zou lukken, kan Rabobank floreren. De bank is eigenaar van een van de grootste projectontwikkelaars voor woningbouw, Bouwfonds Property Development, een bedrijf dat per jaar rond 10 duizend woningen laat bouwen, waarvan rond 7.000 in Nederland en Duitsland. Dat zijn de landen waar ook Eneco actief is. Alleen al in Nederland ging het de afgelopen jaren telkens om rond 5.500 woningen. Nieuwe woningen zijn het makkelijkst energieneutraal te krijgen.

Veel moeilijker wordt het met de bestaande woningvoorraad. Daar heeft Rabobank een sterke positie. Van elke vijf woninghypotheken is er één die door de Rabobank wordt verstrekt. Dat is minder dan het was, maar nog steeds is de bank marktleider. Bij de presentatie van zijn jaarcijfers wees bestuursvoorzitter Wiebe Draijer van de bank er al op dat woningeigenaren duizenden euro’s zullen moeten lenen voor investeringen in het kader van de energietransitie.

Het Planbureau voor de Leefomgeving becijferde dat er tot 2030 3,7 tot 9,8 miljard euro zal worden geïnvesteerd in het verbeteren van de energiehuishouding van woningen en gebouwen. Als de Rabobank van die investering 20 procent voor zijn rekening neemt, gaat het al om bedragen tot twee miljard euro. Als de bank erin slaagt om dankzij de overname van Eneco zijn slagkracht wezenlijk te verbeteren, zou dat om nog veel meer geld kunnen gaan. Waarbij de bank op twee fronten geld kan verdienen: op de rente van de verstrekte financieringen, maar via Eneco ook op de geleverde diensten en energie.

Bij de operatie om gebouwen en woningen klimaatneutraal te krijgen, is ‘ontzorgen’ inmiddels wel een sleutelwoord. In het Klimaatakkoord, het Nieuwe Testament van de nationale klimaatoperatie, valt het woord tien keer.

Optie 2: Shell/PGGM

Vanaf het moment dat de privatisering van Eneco aan de orde kwam, in maart 2017, kreeg Shell de rol opgedrongen van de Grote Boze Boeman. De 44 aandeelhoudende gemeenten wilden in meerderheid hun aandelen te gelde maken, maar er was ook een sterke beweging tegen deze privatisering. Die tegenstanders hadden uiteenlopende argumenten, maar op één argument konden ze elkaar altijd vinden: kijk uit, want straks valt Eneco, het groenste van de grote energiebedrijven, in handen van Shell. Van Shell! In kringen van milieuactivisten en ander links volk staat die naam gelijk aan de antichrist.

Precies dat scenario wordt steeds waarschijnlijker: Shell is, in een verbond met pensioenfonds PGGM, een van de twee grootste kanshebbers voor de overname. Of eigenlijk: de gedoodverfde koper. Het concern is bereid ver te gaan. De Telegraaf meldde onlangs dat Shell bereid zou zijn Eneco een eigen oorlogskas van ‘miljarden’ mee te geven, waarmee het overnames in Europa kan doen. Daarmee zou de omzet van Eneco moeten verdubbelen. Verder zou Shell een aantal van zijn eigen dochters willen onderbrengen bij Eneco.

Er staat voor Shell veel op het spel, Het concern wil weliswaar niet af van olie, en zeker niet van gas, maar het ziet wel dat in de toekomst elektriciteit steeds belangrijker wordt. Toen bestuursvoorzitter Ben van Beurden in juni zijn beleggers toesprak tijdens een ‘Capital Market Day’, verzekerde hij hen in olie en gas te blijven investeren zolang daar klanten voor zijn, maar meteen daarna noemde hij de elektriciteitssector een ‘opkomende markt’.

Shell doet al wel in stroom, maar voor eigen begrippen stellen die activiteiten nog niet veel voor. Het concern is deelnemer in een aantal windparken op de Noordzee (bij Egmond met Vattenfall, en bij Borssele met onder meer Eneco) en in de Verenigde Staten. Shell volgt zijn klanten naar de elektrische auto’s. In 2017 kocht het New Motion, exploitant van laadpalen. Ook dit onderdeel zou volgens De Telegraaf kunnen worden ondergebracht bij Eneco.

Shell heeft ook energiebedrijven die, net als Eneco, huishoudens en bedrijven als klant hebben. Zo heeft het in Texas energiemaatschappij MP2Energy. Daarmee doet Shell al ervaring op met een kunstje dat in de toekomst cruciaal wordt: afspraken maken met klanten om hun stroomverbruik aan te passen aan het aanbod. En in het Verenigd Koninkrijk kocht Shell in 2016 First Utility, nog maar enkele maanden geleden omgedoopt in Shell Energy. Dit bedrijf benadert zijn klanten als energieconsumenten die zowel benzine als (duurzame) stroom als gas nodig hebben. De loyaliteitsprogramma’s (spaaracties) draaien zowel op de benzinepomp als de gas- en stroommeter. En natuurlijk ook op de laadpalen van Shell.

Shell-bestuurder Maarten Wetselaar, verantwoordelijk voor ‘New Energies’ waaronder de elektriciteitsactiviteiten vallen, denkt dat de stroomtak even groot wordt als de olietak en de gastak. Want, zei hij tegen beleggersblad Effect: ‘Over dertig jaar kopen consumenten alleen nog maar elektriciteit’. Maar hij stelde wel één harde voorwaarde: een rendement van 8 tot 12 procent. Dat is dubbel zoveel als Eneco afgelopen jaar boekte. Het lijken plannen waar Eneco geen nee tegen kan zeggen.

Verkoop van Eneco aan Shell, behorend tot de toptwintig van grootste CO2-uitstoters in de wereld, kan voor veel linkse fracties in de 44 gemeenteraden een bittere pil zijn. Uiteindelijk zijn het die gemeenteraden die met de verkoop moeten instemmen. Als de koper minstens 75 procent van de aandelen krijgt, is de deal rond.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden