DE TREIN IS ER EERDER DAN HET STATION

Architect Nathalie de Vries is als spoorbouwmeester verantwoordelijk voor alles in en om het spoor. Van tunnel tot rookzuil...

'Bizar, hè?' Het ding steekt amechtig omhoog als het vingertje van hetslimste klasgenootje, zo eentje dat smeekt om aandacht. De toren van hetoude treinstation van Arnhem Centraal is de toren van een stationnetje. Hetheeft misschien nog een plekje in oude kinderliedjes, maar daarbuitenverzuipt het in moderne bedrijvigheid en bouwwerkzaamheden. Arnhem CSverdwijnt. Klassiek pittoresk moet wijken voor transferhalls,vervoerterminals, verkeersknooppunten, kiss and rides, masterplannen vanglas en staal, stedelijke kwaliteitsverbeteringen en. . . 'Kijk uit, debus!'

Een ronkend gevaarte schiet uit zijn thuisbasis, de OV-terminal vanArnhem Centraal, en rijdt het onoverzichtelijke gebied in waar vervoer enbouw luid met elkaar verkeren. Architect Nathalie de Vries, een van deoprichters van het gerenommeerde architectenbureau MVRDV en sinds augustusdit jaar spoorbouwmeester, schept orde in de chaos. 'Rechts is debusterminal. Onder ons ligt de parkeergarage. Daar komt nog eenfietsenstalling. En die kantoortorens achter ons, die maken ook deel uitvan het bouwproject.'

En De Vries zal al dat geraas van de betrokken partijen beheersen. Despoorbouwmeester ziet er in opdracht van Prorail en NS op toe dat alles aanstationsverbouwingen gebeurt volgens de richtlijnen, de identiteit en deonderlinge samenhang van de spoorbedrijven. Van tunnel tot rookzuil.

Het nieuwe Centraal moet ergens in 2008/2009 af zijn. Tegen die tijdheeft het station zich aangepast aan de toekomst die zich dan allang in devorm van de Hoge Snelheidstrein heeft aangekondigd. De trein zal er eerderzijn dan het volledige station.

'Maar, hier zijn ze al het verst gevorderd met het ontwerp. De verbouwis al begonnen. Bij de meeste andere stations die aangesloten zijn op deHSL, moet nog worden begonnen met de bouw.' De vijf anderesleutelprojecten, Amsterdam Zuid/WTC, Rotterdam CS, Den Haag CS, UtrechtsCS en Breda, zitten nog in de voorbereidende fase.

Op de agenda van De Vries, die zich part time aan het spoor wijdt: depresentatie van het nieuwe station van Breda, een overleg met hetvoltallige team spoorbouwmeester, en een briefing over de werkzaamheden aanArnhem CS. Op de vergadertafel in Arnhem staat in het klein wat buitenimmense proporties heeft aangenomen. Het net nog niet definitieve ontwerpvan UN Studio van de architect Ben van Berkel.

Theo Poelman, de hoofdadviseur ruimtelijk ordening van de gemeente,vertelt over het ingenieuze ondergrondse afvalverwerkingssysteem, over dewoongebieden en de kantoortorens waarvan al een in gebruik is genomen endat de ANWB de parkeergarage nu al tot beste en mooiste van Nederland heeftuitgeroepen. Arjan Dingsté, architect van UN Studio, benadukt dekwaliteiten van de fraai gedraaide kolom als enige draagconstructie in dezwevende centrale hal.

Poelman (duimstok in borstzak): 'Het is niet een station in de klassiekezin van het woord. Het is er niet alleen voor de treinreiziger. Maar hetbiedt ook comfort en accomodaties voor busreizigers.'

Arjan Dingsté (pak met T-shirt): 'Je moet er ook sushi kunnen kopen inplaats van alleen een patatje met.'

En nog wel veel meer. Want de oppervlakte met winkelbestemming bedraagtdrieduizend vierkante meter van in totaal twintigduizend.

En o ja, Viacom wil graag een videoscherm van zes bij zes voorreclameboodschappen.

De Vries: 'Dan zullen ze ook met ons moeten praten. Vanuit het BureauSpoorbouwmeester willen we daar richtlijnen voor neerleggen.' En hebben zebij gemeente en architectenbureau al nagedacht over de vorm van beheer enkwaliteitsgaranties? Hebben ze. Dingsté meldt het voornemen voor hetopstellen van een beeldkwaliteitsplan met daarin wat wel en niet strooktmet het grand design van het nieuwe station. 'Dan hoeft er niet voor elkedeurkruk bij de architect te worden aangeklopt.'

'De brede aanpak van het station in Arnhem is exemplarisch voor demanier waarop nu over stationsbouw wordt nagedacht.' Op het balkon van eenintercity naar Utrecht ontvouwt de spoorbouwmeester de filosofie van hetmoderne treinstation. 'Hoe maak je van iets dat vaak een barrière isgeweest in de stad juist een verbeterde verbinding? Stations sneden vroegereen stad genadeloos in tweeën. Het waren eilanden die deden alsof ze nietste maken hadden met de stedelijke omgeving. Ze moeten nu juist eengeïntegreerd onderdeel worden van de stad.'

Te lang waren stations 's avonds plekken waar je niet kwam als het nietmoest. De stations in de grote steden kregen een slechte naam. Derondhangende junks in Hoog Catharijne in Utrecht gelden als afschrikwekkendvoorbeeld. De veiligheid en de bedrijvigheid moesten terug. Er moestgewerkt worden rond het station en gewoond. Daardoor zouden de socialecontrole en dus de veiligheid toenemen. Want het station heeft ook eenmaatschappelijke functie.

In dat alles bewaakt De Vries de kwaliteit, ze kan veranderingen binnenhet concept aandragen, zit in de selectiecommissie van architecten en noemtzichzelf de 'smeerolie' tussen de diverse partijen.

Haar voorganger Rob Steenhuis pleitte bij elk station voor een 'draadvan Ariadne'. Een logische heldere route van binnenstad naar station waarde reiziger geen enkel obstakel op zijn weg tegenkomt. Of in de woorden vanSteenhuis: 'Weg met de kioskjes, bushokjes en tramrails op de pleinen.' Kanze zich helemaal in vinden. De Vries: 'Er zijn afspraken om reizigers,naarmate ze dichter bij het perron komen steeds preciezere informatie tegeven. Je kunt een station grofweg inrichten in een reisdomein, eenverblijfsdomein en een transferdomein. Bij al die gebieden maken weafspraken hoe die in te richten.'

Met perronmeubilair bijvoorbeeld. Dat is hoognodig aan vervanging toe.Maar tijdens het teamoverleg in het hoofdgebouw van Prorail waartbezorgdheid rond. De regels rond de Europese aanbesteding leverenvertraging op en het is maar de vraag of het nieuwe meubilair op tijd klaaris voor station Amsterdam Bijlmer dat nu wordt verbouwd.

Het hoofd industrieel ontwerp weet dat de stationsmanager van UtrechtCS graag een proef met nieuw meubilair wil uitvoeren op de perrons. Wat derest zich daar bij moet voorstellen? 'Tja. . . een soort Pimp my platform.'

De Vries: 'Als er íets overal in Nederland hetzelfde is, is het wel hetperron. Het is handig als het iets oplevert voor alle stations.'

En over uniformiteit gesproken: dat beeldkwaliteitsplan dat ze zo graagin Arnhem willen, dat bestaat toch al? Voor alle stations? Op devergadertafel prijkt de Spoorbeeldwaaier, de eigen leidraad opgesteld doorhet team Spoorbouwmeester. En dan was er al zoiets als eenStationontwikkelingsplan, opgesteld voor Amsterdam CS. Vraag in de groep:'Is iedereen het nu voor zijn eigen toko aan het uitvinden? Wiecoördineert dit?'

De Vries benadrukt dat het plan van Arnhem verder gaat dan alleen hetbeeld op het station. Ook voor commercie moet het een leidraad zijn. 'Alsje wordt bestormd door de Burger Kings en de Travel Centers moet je er nual richting aan geven.'

Na het overleg worden De Vries' 'smeerolie'-talenten nogmaalsaangesproken tijdens de presentatie van het ontwerp voor het nieuwe stationvan Breda. De spoorbouwmeester buigt zich samen met design en grafischontwerp over het ontwerp van architect Koen van Velsen. Een 'gebouw voorde stad' dat lef en inventiviteit etaleert met treinen die vanaf destraatkant al in het station te zien zijn, parkeerplaatsen op het dak, enwellicht een boom op het perron. ('Een boom op het perron?' 'Ja dat zegik.') De stilte die volgt, bewijst dat groen niet echt het unique sellingpoint van NS is. De architect merkt fijntjes op dat het project niet alleeneen station van Prorail is, maar een knooppunt van verschillende partijen.De spoorbouwmeester medieert en de architect zal berekenen of deonderhoudskosten opwegen tegen de kosten die hij bespaart in het economischbewuste ontwerp.

Wordt ze niet moe van het steeds maar temmen van die logistiekemonsters? 'Nou ja, een stationsgebied bouwen en inrichten is het meestcomplexe project waar je je als architect mee bezig kunt houden, omdat erzoveel partijen zijn. Maar dat maakt het juist interessant. Als architectheb je maar met een deel van het verhaal te maken. Nu zie ik ook hoe hetopdrachtgeverschap werkt, hoe je randvoowaarden opstelt en die beheert. Ikoffer een deel van mijn andere werkzaamheden op. Maar het is de bedoelingdat ik er gelouterd weer uitkom. Je kunt er alleen maar een beter architectvan worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden