De Swoosh gebruiken? Dat wordt dokken - en wel in 'royalty's'

Nike verdient er honderden miljoenen mee, mede dankzij Nederland

Er zijn maar weinig logo's met zo'n wereldwijde bekendheid als de Swoosh. De vette streep, sinds jaar en dag het merkteken van schoenen- en kledingconcern Nike, is hooguit in Noord-Korea onvindbaar. In de rest van de wereld is de Swoosh alomtegenwoordig. Zo'n bekend logo is goud waard, weet Nike.

Foto Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het Amerikaanse bedrijf vraagt dan ook bakken met geld voor het gebruik van de Swoosh. Aan zichzelf. Jazeker: het ene Nederlandse dochterbedrijf van Nike betaalt zogenoemde 'royalty's' voor het logo, dat zijn intellectueel eigendom is, aan een andere in Nederland gevestigde Nike-dochter. Deze opmerkelijke vestzak-broekzakconstructie bespaart de multinational veel belasting. Voor internationale concerns als Nike is het geschuif met royaltybetalingen goud waard. Wat valt er nog meer onder intellectueel eigendom - en kan in Nederland dus gebruikt worden om de belasting te ontwijken?

'Royalty's betaal je over een merk, een winkelconcept, een recept, een patent, noem het maar op', zegt Sjoerd Douma, hoogleraar internationaal belastingrecht aan de Universiteit van Amsterdam. 'Immateriële zaken die van waarde zijn voor een bedrijf.' En net zoals Pepsi niet zomaar de fabriek van Coca-Cola mag gebruiken, zo mag Pepsi ook niet gebruikmaken van het logo of het recept van de grote concurrent. 'Zonder intellectueel eigendom is een bedrijf als Coca-Cola niets waard', zegt Douma.

Wil een bedrijf toch het intellectueel eigendom van een ander bedrijf gebruiken, dan moet het royalty's betalen. 'Een bedrijf als Walt Disney leeft zo'n beetje van royalty's', stelt merkenjurist Michiel Haegens. 'Wil Albert Heijn hagelslag met daarop de beeltenis van figuren uit de animatiefilm Frozen verkopen, dan moet het royalty's betalen aan Walt Disney.' Niet alleen grote bedrijven verdienen hieraan. 'Freek Vonk zal een leuke som geld hebben gekregen voor de AH-dierenplaatjes met hem erop.'

Een ander voorbeeld is de Harry Potter-franchise, zegt Haegens. 'De boeken brachten al veel op, maar hoeveel Harry Potter-spullen zijn er verder wel niet gemaakt? Die spullen maakte schrijfster J.K. Rowling niet zelf, daarvoor sloot ze contracten af met productiebedrijven. En daar kreeg zij dan weer royalty's voor.'

De Swoosh, van Nike.

Een muzieknummer valt onder het intellectueel eigendom van de componist, de tekstschrijver en de muzikant. Wie Paint It Black onder een videoproductie wil plakken, zal de portemonnee van The Rolling Stones moeten spekken. Ook de samenstelling van een medicijn of de broncode van een softwareprogramma mogen niet zomaar door andere bedrijven worden gebruikt. Tastbaar of niet: eigendom is en blijft eigendom.

Zo vormen royalty's voor veel bedrijven een belangrijke inkomstenbron, aldus Haegens. 'Betaal je daar in een bepaald land minder of geen belasting over, dan kan dat Walt Disney of een medicijnfabrikant zo honderden miljoenen euro's schelen. Vandaar dat ze een sluiproute als die in Nederland zoeken.'

Nadert het fiscale paradijs aan de Noordzee zijn einde?

De Paradise Papers zetten opnieuw de schijnwerpers op de Nederlandse spilfunctie bij belastingontwijking. Rutte III wil daar met een nieuwe belasting wat aan doen, maar het is onzeker of dat genoeg zal zijn.