De superaardappel komt eraan: dankzij genetische aanpassing bestand tegen aardappelziekte

Er is een aardappel in de maak die bestand is tegen de gevreesde aardappelziekte. Een Wagenings bedrijf meldt een doorbraak bij het kweken van een genetisch aangepaste soort. 'Binnen vier jaar op de markt.'

Directeur Hein Kruyt van veredelingsbedrijf Solynta toont de voorlopers van de superaardappel. Beeld Mark Horn

Nederlandse kwekers zeggen op het punt te staan een van de heilige gralen van de landbouw te vinden: een aardappel die bestand is tegen aardappelziekte. De aardappel in kwestie kan bovendien als zaadje worden gezaaid in plaats van als pootgoed, wat al een landbouwrevolutie op zich zou veroorzaken.

Zo ver is het echter nog niet. Deze week tonen de initiatiefnemers, van het Wageningse bedrijf Solynta, de voorlopers van hun superaardappel. De komende jaren moeten die samenkomen in het einddoel: een pieper die immuun is voor de oogst verpestende ziektekiem phytophtora. In Nederland alleen al richt dat schimmelachtige micro-organisme naar schatting jaarlijks voor 150 miljoen euro schade aan, ondanks intensieve bestrijding. Wereldbekend werd de ziekte tussen 1845 en 1850, als veroorzaker van The Great Famine, die toen honderdduizenden Ieren het leven kostte.

Keukengeheim van de nieuwe aardappel is een grondige reorganisatie van zijn dna. Gewone aardappelen zitten tjokvol met zulke verschillende erfelijke eigenschappen die een zaadje laten ontkiemen, zoiets is als de worp van een dobbelsteen: er kan van alles uitkomen. Om rassen in stand te houden, moet men het wispelturige gewas daarom als knol vermeerderen.

Maar Solynta slaagde erin om het dna van de aardappel fors te vereenvoudigen. Onder meer de tomaat, maïs en de paprika gingen de pieper hierin voor. 'We verrijken voor de goede genen, en halen alle slechte genen weg', schetst hoofd onderzoek Pim Lindhout. Daardoor ontstond twee jaar geleden al een genetisch 'schone' aardappel waarmee het makkelijk inkruisen is. Die was echter nog te ielig voor consumptie.

Resistentiegenen

Nu heeft het bedrijf twee resistentiegenen in de aardappel gezet: een cruciale vervolgstap, vindt directeur Hein Kruyt. 'We denken dat we binnen vier jaar een aardappel op de markt kunnen hebben.'

Onafhankelijke experts reageren gemengd. 'Dit heeft de potentie om de veredeling op zijn kop te zetten. Als het lukt, hebben we 75 tot 80 procent van de pesticiden niet meer nodig', reageert gewasonderzoeker Geert Kessel van Wageningen Universiteit. Maar bij aardappelcoöperatie Agrico wijst directeur onderzoek Sjefke Allefs erop dat de aardappel er nog niet is. 'Je verkoopt geen resistentie, maar een aardappel. Hij moet ook genoeg opbrengen, goed smaken en geen groeischeuren of rare vlekken hebben.' Als de resistentie de opbrengst ook maar 5 procent minder maakt, zal de boer hem al niet meer willen, verwacht Allefs. 'Dan is spuiten goedkoper.'

150 miljoen euro schade richt de ziektekiem phytophtora per jaar aan bij de Nederlandse aardappelteelt

Solynta wijst er echter op dat er meer meespeelt. Zoals de omslag naar zaadjes in plaats van pootgoed, eindelijk mogelijk als de aardappel genetisch stabiel is. Slechts 10 gram zaad kan dan in theorie net zoveel oogst opbrengen als één ton pootaardappelen, verwacht het bedrijf. 'En zaadjes geef je gewoon aan de postbode mee', zegt directeur Hein Kruyt.

Bovendien zal het in de genetisch 'schone' aardappel makkelijker zijn om andere eigenschappen in te bouwen, verwacht men, zoals resistentie tegen andere ziektes, of bijvoorbeeld extra vitamines, legt hij uit. Ingewikkelde eigenschappen zoals resistentie tegen kou, droogte of zout zijn lastiger: 'Daarvan kennen we de genetica nog onvoldoende.'

Nieuwe rassen

Solynta is niet het enige bedrijf dat werkt aan een gewas dat de aardappelziekte weerstaat. Zo werden er eerder deze maand in Canada en de VS drie andere aardappelrassen op de markt toegelaten, die met genetische modificatie resistent zijn gemaakt tegen de ziekte. Een van de nieuwe rassen dankt die resistentie nota bene aan een stuk dna dat in Nederland ook al eens ten grondslag lag aan een phytophtoravrije aardappel. Die belandde toen echter op de plank, omdat genetische modificatie in Europa te lastig ligt.

Agro-ecoloog Bert Lotz van Wageningen Universiteit, een van de betrokken onderzoekers bij de genaardappel, is 'zeer geïnteresseerd' in de nieuwste ontwikkeling. 'De veredeling van de aardappel staat voor zoveel uitdagingen dat iedere nieuwe benadering welkom is. Als dit lukt, is het een geweldige stap. Maar ook dan denk ik niet dat je er alles mee kunt oplossen. We zullen altijd een combinatie van verschillende technieken nodig hebben.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden