De stuiptrekkingen van DSB Bank

Dirk Scheringa deed het afgelopen weekeinde een ultieme poging om zijn bank te redden. ‘Hij is niet bepaald een professioneel manager.’

Toen Adriaan Dorrepaal, de geestelijk vader van het ‘Plan B’, zondagmiddag in Wognum arriveerde, kreeg hij van Dirk Scheringa meteen een brief onder de neus geduwd. Dat was de ‘Beste Wouter’-brief, waarin Scheringa minister Bos van Financiën om 100 miljoen euro staatssteun vroeg, de helft van het bedrag dat volgens Scheringa nodig was om Plan B te kunnen uitvoeren.

Dorrepaal was stomverbaasd. ‘Zaterdagavond beweerde Scheringa nog live op televisie dat hij 140 miljoen euro nodig had, zondag was het ineens 200 miljoen. Wat een aanfluiting. Daaruit blijkt wel dat die Scheringa niet bepaald een professioneel manager is.’

Scheringa had Dorrepaal en Jelle Hendrickx, de belangenbehartiger van gedupeerde DSB-klanten, zondagmiddag om twee uur in Wognum ontboden. De onderhandelingen met het Amerikaanse Lone Star waren toen al stukgelopen en Scheringa zag Plan B als zijn laatste kans om een faillissement af te wenden.

Hij stuurde aan op een pact tussen gedupeerde leners (die Hendrickx vertegenwoordigt) en gedupeerde spaarders (voor wie Dorrepaal opkomt). Dorrepaal en Hendrickx verwachtten echter ook iets van de meester zelf. Toen Dorrepaal zijn Plan B zaterdag in NOVA ontvouwde, zei hij er meteen bij dat Scheringa er ook zelf geld in moest steken.

Tijdens de uitzending wekte Scheringa de indruk dat hij daarmee instemde, maar zondag was het onderwerp ineens taboe. Tot ongenoegen van Dorrepaal. ‘Als ik de spaarders vraag 100 miljoen euro van hun spaargeld op te geven, dan wil ik ook wel een concessie van de man voor wie ze dat allemaal doen.’

In een vergadering die volgens Dorrepaal niet langer dan vijf minuten duurde, legde Scheringa hem en Hendrickx uit wat zijn strategie was. ‘Hij zei dat de bank woensdag weer open kon, als Bos ja zou zeggen op zijn verzoek. Daaruit blijkt wel dat die bank geleid wordt door een provinciaal stelletje dat van toeten noch blazen weet als het om financiële zaken gaat. Ik zei tegen Scheringa: ‘als die bank woensdag opengaat, dan is ie donderdag leeg.’ Nou, dat was volgens hem echt onzin.’

Terwijl de raad van bestuur Chinees eten bestelde en Hendrickx en Dorrepaal op de gang zaten te wachten, deed ineens het gerucht de ronde dat de rechter ‘positief verrast’ was.

‘Bij DSB dacht iedereen toen meteen: het is gelukt, de bank is gered.’ Dat Scheringa de rechter om zes uur had gemeld dat Bos al akkoord was met de staatssteun van 100 miljoen – wat niet waar was –, en dat dit vermoedelijk de reden was van het optimisme bij de rechter, wist Dorrepaal toen niet. ‘Het is toch absoluut van de gekke om een rechter te gaan voorliegen? Ik ben totaal verbijsterd.’

Om elf uur ’s avonds maakten de bewindvoerders korte metten met al dat optimisme. Schimmelpenninck en Kuiper deelden het DSB-bestuur mee dat zowel DNB als Bos een onverbiddelijk nee had laten horen. Het spel was uit en Scheringa moest de wachtende pers kort na middernacht vertellen dat de redding was mislukt.

Dat de onderhandelingen met Lone Star Funds zaterdag spaak liepen, was volgens Scheringa voornamelijk te wijten aan de bewindvoerders.

Zaterdag om 10.00 uur kwamen twee medewerkers van Lone Star met een aantal advocaten en overnamespecialisten naar Wognum om de boeken te bestuderen. Om 13.00 uur belden de bewindvoerders de directeur van Lone Star in de VS. ‘Die vertelde ons dat hij niet op de hoogte was van de randvoorwaarden voor de overname die de rechter in het vonnis had gesteld’, aldus Schimmelpenninck. Die voorwaarden waren onder meer: 5 miljard euro aan liquiditeiten en 300 miljoen euro aan vermogensversterking.

Om 18.00 uur verliet de Lone Star-ploeg Wognum weer. Daarna hoorden de bewindvoerders niets tot zondag rond 13.00 uur een brief werd overhandigd. Daarin stond dat Lone Star van een overname afzag.

Scheringa zei maandag dat de bewindvoerders (nu de curatoren) zaterdag het Amerikaanse overnameplan al van tafel hadden geveegd. ‘Toen zijn we onmiddellijk aan de slag gegaan met ons plan B. Ook hierbij hebben we een verdienmodel gemaakt waaruit bleek dat de bank 20 miljoen euro winst zou maken als het vertrouwen zou worden hersteld’, aldus Scheringa. ‘Er waren kansen. We zijn vorige week niet voor niets vier keer door de rechter in het gelijk gesteld.’

Zondagmiddag om kwart over één nam Scheringa daarom contact op met Bos. Volgens Bos vroeg Scheringa toen ook om staatssteun, iets waar de minister weinig voor voelde en zich niet aan wilde committeren. Scheringa: ‘Bos beloofde twee ambtenaren te sturen om naar plan B te kijken. Bewust kwamen ze pas om 16.00 uur aan in Wognum, twee uur voor het verstrijken van de deadline. Ze bleken niet echt enthousiast te zijn’, aldus Scheringa.

‘Omdat we die 100 miljoen euro van de staat niet kregen, is nu door een faillissement 1,5 miljard euro aan schade voor de samenleving’, aldus Scheringa. ‘Onbegrijpelijk.’

Scheringa schermde maandag met verdienmodellen waarbij zijn bank weer winstgevend had kunnen worden, als Lone Star of de eigen spaarders de bank hadden mogen overnemen.

Volgens Scheringa hadden de overheid en De Nederlandsche Bank de lat voor een redding veel te hoog gelegd. Hij zei dat DSB Bank te redden zou zijn geweest met een liquiditeitsinjectie van 800 miljoen euro in plaats van 5 miljard en een vermogensversterking van 200 miljoen in plaats van 300 miljoen euro.

De curatoren Rutger Schimmelpenninck en Joost Kuiper deden Scheringa’s opmerkingen af als een opinie. Kuiper zei dat de bank al heel lang in levensgevaarlijk gebied opereerde. ‘Nadat op 1 april de provisie-inkomsten opdroogden, heeft de DSB zijn funding met kort geld gefinancierd. En hoewel het renterisico was afgedekt, ontstond hierdoor een enorme mismatch. Tegenover het korte geld stonden langetermijnvorderingen zoals hypotheken. En in deze markt zijn hypotheekportefeuilles niet te verkopen.’

DSB loste het fundingsprobleem op door geld aan te trekken uit de noodfondsen van de Europese Centrale Bank, die waren gecreëerd vanwege de crisis. ‘Maar’, zo stelde Kuiper, ‘die fondsen zijn niet bedoeld om een bank met een verkeerd businessmodel te helpen.’ DSB zou dat geld weer moeten terugstorten.

Op 3 oktober – vlak voordat Bos en Wellink naar de jaarvergadering van het IMF in Istanbul vertrokken – was de crisis al zo acuut dat zeventien uur achtereen werd vergaderd op het hoofdkantoor van De Nederlandsche Bank. Hierbij werd afgesproken dat Scheringa zou aftreden en dat voormalig ABN Amro-topman Joost Kuiper (degene die nu curator is) als gedelegeerd commissaris zou aantreden totdat een echte opvolger als bestuursvoorzitter zou zijn gevonden.

Kuiper zou ook het aandelenpakket van Scheringa moeten verkopen. Maar Kuiper erkende dat hij als persoon niet het vertrouwen in een bank kan herstellen. Daar waren vooral onbeperkte financiële middelen voor nodig.

De curatoren vonden dat Scheringa alle kansen had gekregen om nog een overname te bewerkstelligen. ‘Toen we vorige maandag als bewindvoerder werden aangesteld, was er geen enkele gegadigde.

Dinsdag belde Scheringa ons op uit de auto dat hij iemand had. Die partij was anoniem, maar zou ’s avonds contact met ons opnemen. Maar toen bleek die er al meteen vanaf te zien.’

Donderdagavond werd weer getracht met de andere Nederlandse banken een overnameplan te smeden. Scheringa deed die poging af als weinig serieus ‘Ik heb een half uurtje mijn verhaal mogen doen. Daarna gingen de banken drie uur in conclaaf, waarna ze te kennen gaven het toch niet te zien zitten.’

De curatoren zeiden dat Scheringa wel degelijk die avond flink de tijd had gekregen om zijn plannen uiteen te zetten. ‘Er werden hem uitvoerig vragen gesteld’, aldus Schimmelpenninck. ‘Daarna zijn we in de hal gaan zitten en hebben afgewacht.’ Vrijdag leek een faillissement onafwendbaar totdat Scheringa ineens met het plan van Lone Star kwam. ‘Hij wilde zijn aandelen om niet van de hand doen. Dat was niet het probleem. Maar Lone Star had geen idee wat het vonnis van de rechter inhield.’

Wouter Bos legde gisteren voor de zoveelste keer uit dat de DSB Bank in zijn ogen niet meer levensvatbaar was en dat hij daarom geen miljoenen, laat staan miljarden euro belastinggeld over de balk wilde gooien. Bos: ‘Van de belastingbetaler werd een forse bijdrage gevraagd zonder dat er enig zicht was op een gezonde en levensvatbare onderneming. De staatssteun zou in een diep zwart gat zijn verdwenen. Daarom waren wij er niet toe bereid.’

Volgens Bos was Plan B bij voorbaat kansloos. ‘Het plan stond of viel met de aanname dat spaarders na heropening van de bank niet weer hun spaargeld zouden weghalen.’ Bos omschreef deze veronderstelling gisteren op Schiphol als ‘volstrekt onrealistisch’.

De beschuldigingen van Scheringa aan zijn adres en aan dat van De Nederlandsche Bank wierp de minister verre van zich. ‘DSB Bank is failliet omdat de bank met grote problemen worstelde, niet omdat de bank niet genoeg hulp kreeg. Iemand verdrinkt niet omdat hij niet gered wordt, maar omdat hij niet kan zwemmen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden