De strijd voor rechtvaardig loon

Jongeren van de FNV ontmoeten Amerikaanse activisten die strijden voor de verhoging van het Amerikaanse minimumloon. Wat kunnen beide voorvechters voor werknemersrechten van elkaar leren?

Werknemers van Whole Foods Market en activisten voeren in Chicago actie voor de invoering van een minimumuurloon van 15 dollar.Beeld Getty Images

De Amerikaan Terrence Wise (36) en zijn vrouw hadden samen drie banen, maar konden desondanks niet genoeg verdienen om hun huur te betalen. Drie keer werd Wise daarom met zijn gezin op straat gezet. Wise is in Amerika uitgegroeid tot het gezicht van Fight for $15. Deze arbeidersbeweging, die drie jaar geleden begon met stakingen onder fastfoodworkers in New York, is uitgegroeid tot iets wat op een vakbond begint te lijken. Namens duizenden werknemers die respect eisen van hun werkgevers mocht Wise deze zomer op gesprek komen bij president Obama. Esther Crabbendam (25) van FNV Jong en Paul Haars van Young & United (30) willen Wise dolgraag ontmoeten. Ze zijn onderweg vol van de aanstaande ontmoeting in Brussel (zie inzet). Crabbendam: 'Heb je op YouTube ook zijn moeder gezien? Na tien jaar zagen ze elkaar uitgerekend in het Witte Huis. Keihard werken en toch geen geld hebben om een vliegticket te kopen.'

Het woord 'minimumloon' krijgt Wise niet over zijn lippen. 'Een baan moet voldoende opleveren om fatsoenlijk van rond te komen', zegt hij keer op keer in een Brussels hotel. Fight for $15 eist een verdubbeling van het Amerikaanse minimumloon tot 15 dollar (13,76 euro) per uur. 'En dat is geen plafond, 15 dollar legt een basis. Ik werk in totaal 65 uur per week bij McDonald's en Burger King. Mijn vrouw maakt lange dagen in de thuiszorg. Als het rustig is op m'n werk, sturen ze me onbetaald naar huis. Mijn vrouw had weer geen inkomen tijdens de feestdagen. Haar cliënten gaan dan logeren bij hun familie. Wij krijgen niet doorbetaald als we ziek zijn. Een zorgverzekering kunnen we ook niet krijgen.'

'McDonald's benadeelt franchisenemers'

Italiaanse consumentenorganisaties, Amerikaanse en Europese vakbonden hebben dinsdag bij de Europese Commissie een klacht ingediend tegen McDonald's. De hamburgergigant wordt beschuldigd van machtsmisbruik en overtreding van antitrustwetgeving. McDonald's dwingt franchisenemers dure contracten af te sluiten met de vastgoedpoot van het bedrijf, stellen de organisaties. Franchisenemers in Italië betalen tot soms wel tien keer hogere huren dan gebruikelijk. Daardoor staan hun omzetten onder druk, betalen consumenten een te hoge prijs voor de producten en worden werknemers uitgeknepen, stellen de organisaties. De Europese Commissie heeft al een onderzoek aangekondigd naar de belastingafspraken tussen McDonald's en Luxemburg. Sinds 2009 zou het bedrijf nauwelijks vennootschapsbelasting hebben betaald in de VS of Europa. McDonald's is wereldwijd de op een na grootste particuliere werkgever. In 2014 zette het ruim 18 miljard euro om in Europa.

Leeftijdsdiscriminatie

'Werk moet lonen, zeggen onze politici', zegt Haars. 'Weet je hoe dat in Nederland zit? Een jongere van 18 jaar krijgt 45 procent van het volwassen minimumloon, 4 euro per uur.' Wise gelooft het niet. 'Dat is leeftijdsdiscriminatie! Of je nou 15 of 16 bent, of 50, of 60: als je hetzelfde werk doet, dan hoor je hetzelfde betaald te krijgen.' Haars: 'Nederland is kampioen kruimelbaantjes, terwijl jongeren steeds meer moeten lenen om te kunnen studeren. Maar er zijn ook genoeg jongeren die al jong een vak hebben geleerd. Van een half loon kunnen zij de huur niet betalen.'

Wise: 'Iedereen dacht dat de fastfoodwerkers gek waren geworden. Maar de grens is bereikt en steeds meer mensen gaan de straat op. Winkelpersoneel, medewerkers van benzinestations. Dit is geen strijd van onze politici, we doen het zelf. Mijn drie dochters zijn mijn drijfveer. Ze hebben er recht op dat ze hun vader ook eens zien. Ze hebben er recht op dat ons gezin kan rondkomen.'

Wise noemt zichzelf een tweedegeneratiewerknemer in de fastfoodindustrie. Op zijn 15de ging hij van school. 'Ik had de capaciteiten om naar de universiteit te gaan. Maar als ik uit school kwam, was de koelkast leeg, hoewel mijn moeder keihard werkte. Ik wilde geld verdienen. Om te eten, en om, dacht ik, mijn studie te kunnen betalen. Maar na twintig jaar werken in de fastfoodindustrie verdien ik nog steeds maar 8 dollar per uur.'

Esther Crabendam, voorzitter FNV Jong: 'Wie zegt dat jongeren niets meer van een vakbond moeten hebben?'

Met de wedergeboorte van de Amerikaanse vakbeweging gaat ook de Nederlandse terug naar de roots, in vakbondstermen: 'organising'. Vakbondsbestuurders onderhandelen dan niet aan cao-tafels, maar proberen werkenden, vooral aan de onderkant van de arbeidsmarkt, bewust te maken van hun achterstandspositie en weer - ludieke - acties te laten voeren. Haars: 'De Nederlandse schoonakers, die inmiddels 120 procent van het minimumloon verdienen, hebben zichzelf daardoor op de kaart gezet. De Nederlandse jongeren hebben dat met Young & United overgenomen.'

Nee, na het gesprek bij Obama zijn de eisen van Fight for $15 niet ingewilligd. 'De president heeft geen meerderheid in de Senaat. Maar Fight for $15 is doorgedrongen tot de debatten voor de aankomende presidentsverkiezingen. En vond Obama drie jaar geleden 8 dollar nog genoeg, nu zegt hij dat het minimaal 12 dollar moet zijn.'

Crabbendam: 'Wij zijn nog steeds in gesprek met minister Lodewijk Asscher. In de Tweede Kamer is er een meerderheid voor een volwaardig loon vanaf 20 jaar. Hans de Boer vond dat ook al heel snel een goed idee, maar we horen nog maar weinig van de werkgeversvoorman. We begrijpen dat de VVD en premier Mark Rutte tegen zijn.'

Terrence Wise, het gezicht van Fight for $15: 'Werk moet lonen. Of je nou 15 bent of 50.'

In de voetsporen van het grootkapitaal

Wise: 'Voor ons kan er geen fatsoenlijk loon af, terwijl de winsten van bedrijven als McDonald's in de miljarden lopen. Zulke bedrijven investeren wel in een telefonische hulplijn die wij kunnen bellen om te achterhalen op welke overheidsregelingen we een beroep kunnen doen. Waar we een beetje gezondheidszorg kunnen krijgen of waar we aan voedselbonnen kunnen komen. Bedrijven als McDonald's zitten wereldwijd. Daarom zoeken wij onze vakbondscollega's op. Deze week zijn we in Europa omdat er een klacht tegen McDonald's is ingediend.'

Crabbendam: 'FNV-voorzitter Ton Heerts kan heel goed uitleggen wat er niet deugt aan het minimumjeugdloon. Maar het heeft veel meer effect als AH-medewerker Soufian Afkir zich tijdens de aandeelhoudersvergadering voor de helft uitkleedt. Dat slaat in. De FNV heeft met Young & United en FNV Jong een kleine tienduizend jongeren ingeschreven. Wie zegt dat jongeren niets meer van een vakbond moeten hebben?'

Wise: 'Er zijn duizenden Terrences. 64 miljoen Amerikanen verdienen minder dan 15 dollar per uur, dat is 42 procent van de werkenden. Het inzicht groeit dat het kapitalisme ervan profiteert als onze lonen omhoog gaan. Dan kunnen ook wij meer geld uitgeven. Twaalf miljoen Amerikanen hebben de toezegging dat hun loon omhooggaat naar 15 dollar in 2018. En we zijn nog niet klaar. Bij McDonald's mogen we nu een ziektedag opnemen.' Zijn stem schiet omhoog. 'Maar zwangerschapsverlof voor vrouwen, of vaderschapsverlof. Wow, dat wil ik ook!'

Paul Haars, campagneteam Young & United: 'Nederland is kampioen kruimelbaantjes.'

Ontvang elke dag de Volkskrant Avond Nieuwsbrief in uw mailbox, met het nieuws van vandaag, tv-tips voor vanavond, en alvast zes artikelen uit de krant van morgen. Schrijf u hier in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden