De stille sanering van het net

De afgelopen jaren zijn niet de kleine providers opgeslokt door grote - wat iedereen verwachtte - maar de grote juist door nog grotere....

GEEN slachting, geen instortend kaartenhuis. Geen kleine firmaatjes die werden opgeslokt door grotere vissen. En geen slagveld van failliete web-entrepeneurs. Wat zich wél onder Nederlandse Internet-aanbieders heeft afgespeeld, lijkt meer op een stille sanering waarbij de helft van alle gebruikers abonnee is geworden bij een buitenlandse onderneming. 'Die shake-out waar iedereen het al vijf jaar over heeft', zegt Roland Vergeer, mede-oprichter en technisch directeur van provider bArt, 'daar zitten we middenin.'

Met het ontstaan van het world wide web werd Internet vijf jaar geleden ineens business, zij het niet meteen big business. De ene na de andere jonge ondernemer stortte zich op het net. Je kocht, zoals Vergeer met partners deed, een stevige computer en een 'modembankje', huurde een lijn bij de PTT, en liet de eerste surfers tot je komen - totdat je uit zolder of rommelhok groeide. Dan moesten er meer modems komen, én lijnen, én 'servers', én een helpdesk die liefst niet permanent onderbemand was.

Toen niet veel later ook echte ondernemingen als KPN, De Telegraaf en de Nederlandse Spoorwegen toegang tot Internet gingen aanbieden, leken de kleintjes - op zeker moment waren er meer dan honderd providers - al snel het onderspit te zullen delven. Merkwaardigerwijs is grofweg het tegenovergestelde gebeurd. De kleintjes peuren nog immer hun broodwinning uit een marginaal bestaan, terwijl de grote zijn overgenomen. Ze zijn nu Amerikaans, Frans of Zwitsers - of eigendom van KPN.

Het Rotterdamse bArt, ooit in Den Haag begonnen en uit ballorigheid genoemd naar de stripfiguur Bart Simpson - totdat Bart maar bie-art moest gaan heten -, sloot onlangs als kleinste onder de grote providers, of grootste onder de kleinen, de rij. Nadat de oprichters eerder al een deel van hun aandelen uit geldnood hadden overgedaan aan externe geldschieters, waaronder ABN Amro, is het bedrijf nu verkocht aan Vianet, een Amerikaanse groep investeerders met expansieplannen die zich lijkt op te maken om als Internet-bedrijf naar de beurs te gaan.

De oprichters van bArt hebben er een klein kapitaal aan overgehouden, zij het minder uitbundig dan enkele andere netpioniers, onder wie Michiel Frackers (Planet), Felipe Rodriguez (XS4ALL) en Arko van Brakel (Euronet). Wat zij gemeen hebben, is dat ze er in het begin bij waren, en hun bedrijf van de hand deden voordat een tweede golf het net zal overspoelen. Dát die volgende shake out eraan zit te komen, wordt door weinigen betwijfeld.

Volgens schattingen wordt inmiddels acht-tiende deel van Internet, dat wil zeggen: van de toegang tot Internet, beheerst door een handvol bedrijven. Daarvan is KPN Telecom de grootste. De Nederlandse 'telco' zette zijn deelname in Planet om in een overname (waarbij Frackers, het blad Quote en De Telegraaf verdwenen), voegde die destijds grootste provider samen met World Access, en kocht vorig jaar bovendien XS4ALL, ooit ontstaan uit het wereldje van computerkrakers en andere fervente tegenstanders van juist de monoliet KPN.

Daarmee waren drie van de zes grootste providers in één hand gekomen. Tegelijkertijd werden ook de drie andere opgekocht. NLnet werd eigendom van UUnet, dat op zijn beurt in handen kwam van de snel uitdijende Amerikaanse moloch Worldcom. Het World Online dat ooit door Nina Brink was opgericht met steun van NS en TROS, werd overgenomen door Sandoz, de Zwitserse chemiereus. En de wat kleinere, maar op de zakelijke markt belangrijke provider Euronet liet zich opkopen door France Telecom.

Strikt genomen is het bArt van Vergeer ('Het voelt nog steeds als mijn eigen bedrijf') niet de laatste in de reeks. Nog recenter vond de verkoop van het Haarlemse Vuurwerk plaatst, een andere tegendraadse provider uit de begindagen van het net. Maar Vuurwerk had zich al, net als meer kleinere bedrijfjes, toegelegd op iets anders dan domweg toegang-geven tot Internet. De niche waarin het succesvol was, heet 'hosten', ofwel gastheer spelen voor bedrijven die zelf op het net aanwezig willen zijn met een website. Koper van Vuurwerk is telecombedrijf Versatel.

Overnames van Internet-providers zijn nog denkbaar, maar worden allengs minder waarschijnlijk. De grootste taartpunten (World Access/Planet en World Online hebben beide ruim een kwart miljoen gebruikers) zijn verdeeld. De belangrijkste providers voor de zakelijke markt - die het minder van stuntprijzen moeten hebben dan van 'kwaliteit' - zijn ook al opgekocht. Blijven over de kleinere access-providers (die bijvoorbeeld exclusief mikken op fanatieke Apple-gebruikers), en een bonte stoet ex-providers die nu websites vormgeven, net-computers verkopen aan slagers en bakkers, of in een andere uithoek een graantje meepikken van de nog altijd groeiende Internet-markt.

Onder de grootste partijen heeft zich een tweedeling voltrokken. Zo heeft bArt, zegt Vergeer, vastgesteld dat het niet doenlijk is mee te knokken met het duo dat Internet-voor-de-massa ('Het Zeeman-effect noem ik dat') verkoopt, World Access/PI en World Online. Die maken elkaar dol in een tarievenslag terwijl de anderen hun iets hogere prijs (vanaf dertig gulden per maand) rechtvaardigen met een betere helpdesk, meer bandbreedte en geen-wachttijden-bij-inbellen.

Voor bArt en een provider als XS4ALL - die nog altijd steunt op fervente aanhangers - lijkt dat te werken. Het bedrijf van Vergeer is volgens hem sinds de verhuizing naar Rotterdam in 1997 snel gegroeid. Hij denkt dat dat nog 'een factor drie of vier' sneller kan nu Vianet meer geld steekt in marketing. 'We hebben er nooit veel voor hoeven doen. Nooit reclame gemaakt. Dat kan veranderen. Maar hoe meer klanten je hebt, hoe meer je ook moet investeren. Felipe Rodriguez zei al: je kunt als provider pas achterover leunen als je er geen nieuwe klanten meer bijkrijgt.' bArt wil meer gaan doen op de zakelijke markt - grote contracten met veel gebruikers, hele 'domeinen' voor bedrijven opzetten -, maar dat wil iedereen. Want kaal toegang bieden tot Internet, aan modale thuisgebruikers die er dertig gulden of minder voor over hebben, dreigt minder lucratief te worden. Al was het maar omdat die tweede golf over Internet zal spoelen: de breedbandige mogelijkheden die kabelbedrijven beloven, met hele films en muziek op bestelling.

Het afgelopen jaar is Internet wél big business geworden. Waar Nederlandse mediaconcerns in een priller stadium aan het providerschap roken, en zich schielijk terugtrokken (VNU, De Telegraaf), blijken buitenlandse ondernemingen een langere adem te hebben. Ze willen meer investeren, in de verwachting dat de beloofde gouden bergen van het elektronisch winkelen ooit werkelijkheid zullen worden. Dat perspectief wordt aanlokkelijker als kabelbedrijven Internet van de studeerkamer naar de huiskamer kunnen brengen.

Komt met kabel-net en gratis providers als Wish het eind van de 'oude' inbel-aanbieders dichterbij? Het lijkt er op, tenzij ze - zoals bArt probeert - hun kennis verkopen aan kabelbedrijven die geen sjoege hebben van het net, of van hun dunne telefoonlijntje óók een brede pijp weten te maken. Wilbert Stikkelbroeck, directeur van XS4ALL, ziet een mogelijkheid: biedt ISDN aan met één permanent open lijn. Dankzij betere compressietechnologie moet een verbinding met het net te maken zijn die niet onderdoet voor de kabel. Als zo'n ISDN-lijn bovendien niet duurder is dan een kabelabonnement, zou het klassiek surfen-via-de-telefoon allicht wat langer modern kunnen blijven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden