De ondernemingArnold Gelderman Produkties

De stem achter Scar, Lolsmurf en de Snorkels buldert als vanouds door onze huiskamers

Een tijdje terug stapte Arnold Gelderman een Amsterdamse tram in toen een passagier bij het horen van zijn stem een gezicht trok alsof ze het in Keulen hoorde donderen. ‘O God, u bent Scar!’, riep ze uit.

Acteur Arnold Gelderman, befaamd als stemacteur- en regisseur. Beeld Sabine van Wechem
Acteur Arnold Gelderman, befaamd als stemacteur- en regisseur.Beeld Sabine van Wechem

Nog krasser was het voorbeeld van de blinde receptioniste achter het gemeenteloket, waar de Loenense acteur een afspraak had betreffende een burenruzie over ‘een kadasterpaaltje dat verkeerd stond – vreselijk, zoiets wens je niemand toe’. ‘Waar moet ik wezen voor een probleem met het kadaster?’, vroeg ik. ‘Tweede deur rechts daarginds, meneer Gelderman’, antwoordde ze. Toen stokte ik. Hoe weet ze mijn naam, dacht ik, die had ik helemaal niet gezegd, en ze was hartstikke blind. Het meisje merkte mijn schrik, waarop ze zei: ‘U bent toch Scar?’

Dat overkomt de stemacteur en -regisseur, die maandag zijn 83ste verjaardag viert, dus aan de lopende band. Zijn bariton heeft op wildvreemden hetzelfde effect als de in lindebloesemthee gedrenkte madeleine op de verteller uit Marcel Prousts romancyclus À la recherche du temps perdu – hij roept herinneringen op aan hun jeugd. Bijvoorbeeld aan talloze Disneyfilms, zoals de zoetgevooisde titelheld uit Robin Hood, de hypnotiserende slang Kaa uit Jungle Book, de gestoorde kok Chef Louis uit De Kleine Zeemeermin, Keizer Zurg uit Toy Story, garnaal Jacques uit Finding Nemo, kandelaar Lumière uit Belle en het Beest en natuurlijk Simba's boosaardige oom Scar uit The Lion King. Maar ook aan Gordon Tracy uit de Nederlandstalige Thunderbirds, aan de knallende verrassingen van Lolsmurf of aan kapitein Ortega met zijn scheepsjournaal vol kleine onderwaterwezens, niet veel groter dan zijn duim.

Je kunt beter een andere Snorkels-zin kiezen, zegt Gelderman als hij de eerste versie van dit artikel leest. Zet zijn Snorkels-stem op: “Niemand geloofde hem, maar weet je? Ik denk, dat het verhaal van kapitein Ortega best eens waar kan zijn...” Die laatste zin heeft iets magisch, het is ongelooflijk hoe vaak mensen me daar nog op aanspreken!’

Helemaal sinds miljoenen aan huis gekluisterde Nederlanders vorig jaar een abonnement op Netflix-concurrent Disney+ namen, al was het maar om hun grut af te leiden terwijl de arbeid wenkte, is de stem van Gelderman weer alomtegenwoordig in Nederlandse huiskamers. Niet dat Gelderman iets extra’s verdient aan het succes van de videodienst, behalve dan eeuwige roem bij weer een nieuwe generatie kijkbuiskindertjes. ‘Nee hoor, Disney is kampioen in de wurgcontracten’, lacht Gelderman.

Verder geen kwaad woord over de droomfabriek uit Burbank, Californië, waaraan Gelderman zo’n groot deel van zijn carrière te danken heeft – hoewel hij trouwens ook veel voor concurrent DreamWorks werkte, bijvoorbeeld aan Shrek, Chicken Run en Spirit. ‘Er zijn nog steeds mensen die vragen of ik hun antwoordapparaat wil inspreken als Scar, meneer Soeps uit De Reddertjes of als Lumière’, zegt Gelderman, om prompt los te barsten in het met ‘Allo ‘Allo-accent gezongen ‘Kom erbij, kom erbij, zet je zorgen maar opzij!’ uit Belle en het beest.

Het kantoor aan huis van Arnold Gelderman in Loenen aan de Vecht.  Beeld Sabine van Wechem
Het kantoor aan huis van Arnold Gelderman in Loenen aan de Vecht.Beeld Sabine van Wechem

Dat de diplomatenzoon dikwijls Franse rollen speelt, komt ook doordat hij een groot deel van zijn jeugd in Frankrijk doorbracht en begin jaren zestig in Parijs een toneelopleiding volgde onder de kiezelharde leiding van René Simon (1898-1971). De maître placht zijn pupillen te harden met schimpscheuten als ‘Moet je hem eens zien lopen. Hij loopt als een eend. Meneer wil acteur worden, laat hem eerst maar eens leren lopen.’

Maar Gelderman zette door, won zelfs de eerste prijs voor komedie en sleepte vlak na zijn slagen een rol in de wacht als ‘gemene mof’ in de oorlogsfilm The Longest Day (1962). ‘Ik moest voorkomen dat Franse verzetsstrijders een spoorbrug zouden saboteren. Een van die verzetsstrijders was Irina Demick, maîtresse van producer Daryl Zanuck – heel slecht gespeeld, maar mijn God, wat een mooie meid. Ik kom schitterend aan mijn einde, met een mitrailleursalvo in de rug.’

Na enkele decennia op de Nederlandse toneelplanken had Gelderman er geen zin meer in om avond na avond in de file te staan op weg naar halflege zaaltjes in ‘Tytsjerksteradiel of Zutphen’. Tot zijn geluk kon de zelfstandige – wiens echtgenote Ellen France sinds jaar en dag de financiën doet, vandaar de twee werknemers van zijn productiebedrijf – inmiddels een leuke boterham verdienen als stemacteur en -regisseur.

Een van zijn eerste stemrollen was eind jaren zeventig in Jungle Book als de slang Kaa, de wolf Akela en – tamelijk uniek voor het Indiase oerwoud – een plat Haags sprekende gier. In de vier decennia erna volgde een schier eindeloze reeks nasynchronisatieklussen als acteur én stemregisseur, van Lucky Luke (‘die had toen nog gewoon een sigaret in z’n bek, geen grassprietje’) en de Troetelbeertjes tot aan zijn laatste rollen als gevechtsvliegtuig Skipper Riley in de Disneyfilm Planes (2013) en Julius Caesar in Asterix in de Romeinse Lusthof (2014).

‘Voor nasynchroniseren word ik niet meer gevraagd, misschien ook wel goed, de jonge generatie neemt het over.’ Van duimendraaien is evenwel geen sprake. De laatste tijd bulderde zijn stem bijvoorbeeld nog door reclames voor bier van Kordaat, speelgoed van Transformers, hypotheekadvies van Woonfonds en ‘Hou je van vlees, bak je in’ Croma. ‘Binnenkort ga ik Rembrandt doen in een videoprogramma over zijn leven en schilderijen, en in Madurodam ben ik te horen als Peter Stuyvesant in Nieuw-Amsterdam, terwijl bezoekers met kanonnen op Engelse schepen schieten.’

Regisseren vond Gelderman misschien nog wel de mooiste baan. Als een voetbalscout speurde hij naar de grootste talenten – Pierre Bokma als de geest in Aladdin, Nelly Frijda als zeeheks Ursula in De Kleine Zeemeermin, Jack Wouterse als Obelix. Vooral het precies ‘lipsynchroon’ spelen met de tekenfilmfiguren viel zelfs de grootste acteurs zwaar. “Dit is moeilijker dan Shakespeare’, zei Gijs Scholten van Aschat toen ik hem Woody liet spelen in Toy Story. De grote Annet Nieuwenhuijzen riep eens uit: ‘Geef me even een seconde langer voor de emotie!’. ‘Nee schat, dat kan niet’, zei ik, ‘de mond van Assepoesters stiefmoeder gaat al dicht.’

‘Laatst was ik bij een signeersessie met andere DuckTales-acteurs. Zei er een Vlaming tegen me: ‘Ik dank u voor het regisseren van mijn jeugd.’ Dat vond ik toch wel mooi, dat het zo’n impact heeft gehad.’

Bedrijf: Arnold Gelderman Produkties

Waar: Loenen aan de Vecht

Sinds: 1983

Aantal werknemers: 2

Jaaromzet: -

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden