ColumnKoen Haegens

De schat van Alibaba gebruiken voor een planeconomie of een totale controlestaat? China weet het wel

null Beeld

De val van de rijkste man van China is stof voor een thriller. Tot voor kort speelde Jack Ma met zijn online warenhuis Alibaba en financieel dienstverlener Ant een sleutelrol in de tweede economie van de wereld. De beursgang van Ant – verwachte opbrengst: 37 miljard dollar – zou de grootste ooit worden. Totdat de Partij zich bedacht. Nu ligt Alibaba onder vuur wegens monopolistische praktijken. En Ma? Die verdween eind oktober van de radar.

De meeste Beijing-watchers nemen aan dat de gevierde zakenman met zijn kritiek op de behoudende staatsbanken de toorn van premier Xi Jinping heeft gewekt. Maar misschien is het werkelijke verhaal nog wel spannender. Volgens de Wall Street Journal aast de overheid namelijk op een schat waarover Alibaba en Ant beschikken. Mede dankzij de app Alipay weten zij precies waaraan de Chinezen hun geld besteden, hoeveel zij lenen, van wie de betalingsmoraal te wensen overlaat. Ma weigerde die gegevens onbeperkt te delen met de autoriteiten.

Noem het een rare fascinatie, maar mijn gedachten gingen naar het Interbellum. Om te begrijpen waarom die data in theorie de heilige graal zijn voor elke rechtgeaarde communistische partij moeten we namelijk terug naar een cruciaal debat uit die tijd. Centraal stond de vraag wie of wat onze economie het beste kan coördineren. Centrale planning zou volgens antikapitalisten een einde maken aan crises en verspilling. Maar is het geschikt om te bepalen hoeveel paar schoenen, laptops en pakken yoghurt de provincie Gelderland de komende maanden nodig heeft? En welke kleuren, smaken en modellen moeten er dan gefabriceerd worden?

‘Ongelofelijk onhandig, primitief en beperkt’, oordeelde een neoliberaal als Friedrich Hayek. Zijn oplossing: de zogenoemde ‘vrije markt’ met haar decentrale prijsmechanisme. Die kan efficiënter dan de slimste bureaucraat bepalen aan welke producten en diensten behoefte is. Willen inwoners van Gelderland meer komkommers in plaats van tomaten, dan zal de prijs van die groente stijgen. Dat is een signaal voor tuinders om meer komkommers te verbouwen, het aanbod groeit – en klaar is Kees.

Welk kamp het debat heeft gewonnen, is bekend. Totdat de supersnelle computers kwamen. En big data (plus blockchain, maar die laat ik voor nu even buiten beschouwing). Bedrijven als Amazon en Jack Ma’s conglomeraat beschikken over dusdanig veel informatie dat zij misschien wel beter dan de consument zelf weten wat die wil. Gooi alle ingrediënten bij elkaar, en ineens lijkt een planeconomie helemaal niet meer zo ondenkbaar.

De vraag is natuurlijk of de Chinese leiders hieraan denken als ze een begerige blik werpen op dit data-goud. Het antwoord is nee. Volgens de toezichthouder is het enkel een kwestie van zicht houden op de kredietwaardigheid van burgers. De geschiedenis leert dat die nieuwsgierigheid wel wat verder gaat. In dat geval dient de schat van Alibaba niet om de socialistische droom van een planeconomie te verwezenlijken, maar de nachtmerrie van de totale controlestaat.

Lees meer over de mysterieuze val van Jack Ma

Is Jack Ma verdwenen, of wordt hij ‘gedisciplineerd’ door de Partij?

Waarom China de duimschroeven aandraait bij internetgigant Alibaba

Column Sheila Sitalsing: Harstikke boeiend, die Amerikaanse politiek, maar kijk eens naar wat er in China gebeurt

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden