Column Frank Kalshoven

De ruime betekenis van het consumentenchauvinisme

Zolang een product niet te fout is, lijkt het de Nederlander weinig uit te maken waar een product vandaan komt. Hoe anders is dat bijvoorbeeld in Frankrijk.

Economisch chauvinisme is er in allerlei soorten, maar de ­Nederlandse consument lijkt er ongevoelig voor te zijn (geworden). De herkomst van ­producten interesseert ons soms, maar dan gaat het om het milieu (ingevlogen aardbeien in december), om arbeidsomstandigheden (in kledingateliers in Azië) of om politiek (‘fout land’). Maar selectieve afkeer van spullen uit verre ­landen is iets anders economisch chauvinisme.

Hoe ik op dit onderwerp kom? Ik ben net terug uit Frankrijk en het verschil in consumentenchauvinisme kon niet groter zijn. Waar komt het meel vandaan waarvan uw koekjes zijn gebakken? We zouden het in Nederland niet weten. Maar op de verpakking van de Galettes Saint Michel staat als aanbeveling dat het gebruikte meel ‘voor 100 procent Frans is’.

De warmwaterinstallatie die ik daar laatst kocht, een ‘ballon thermodynamique’, was ‘gefabriceerd in Frankrijk’, net als het matras. Franse automerken zijn oververtegenwoordigd op de Franse wegen. Het gaat er niet alleen om dat de Franse consument trots is op zijn land, het idee is ook: omdat het Frans is, is het goed. ‘Frans’ is een kwaliteitsstempel.

In Nederland kennen we dat niet op deze manier. In de jaren dertig van de vorige eeuw deed de Vereniging Nederlands Fabricaat een poging het consumentensentiment te beïnvloeden met de slogan ‘Koopt Nederlandsche waar, dan helpen wij elkaar.’ En in de vorige crisis hadden we een staatssecretaris van Economisch Zaken die opriep in Nederland op vakantie te gaan. Maar in deze gevallen ging het er niet om dat Nederlandse fabrikaat ‘goed’ is, of de beste prijs-kwaliteitverhouding kent, maar uitsluitend om het binnen de landsgrenzen houden van eerst guldens en later euro’s. Het was trumpiaans chauvinisme avant la lettre.

Het verschil tussen Frankrijk en Nederland illustreert de ruimere betekenis van het consumentenchauvinisme. Kortweg: met Frans chauvinisme is weinig mis; de andere soort is vooral schadelijk. Hoezo?

Beide vormen van chauvinisme beperken de vrijhandel en daarmee het vermogen van de wereldeconomie om zo efficiënt mogelijk spullen te produceren. Beide vormen van chauvinisme gaan dus ten koste van het wereldinkomen. Anders gezegd: als die Fransen (en Amerikanen) niet zo chauvinistisch waren, en zich meer als Nederlandse consumenten gedroegen, dan zou het wereldinkomen hoger zijn. In dit opzicht zijn alle vormen van economisch chauvinisme gelijk.

Maar de Fransen kopen eerst en vooral zichzelf armer dan nodig is, en doen dat blijmoedig vanwege hun perceptie van kwaliteit. De koekjes zijn allicht iets duurder vanwege het Franse meel, maar daardoor zijn ze wel lekkerder. Dat u en ik het verschil niet zouden proeven, en de Fransen waarschijnlijk evenmin, doet hieraan niets af. Het gaat om authentieke consumentenvoorkeuren. Dat deze voorkeuren gevolgen hebben voor de wereldeconomie is een onfortuinlijk maar onvermijdelijk gevolg.

Chauvinisme langs de lijnen ‘Koopt Nederlandsche (of Amerikaansche) waar, want dan helpen we elkaar’ heeft met authentieke consumentenvoorkeuren niets van doen. Er zijn wel kosten van (het beperken van de internationale arbeidsdeling, en daarmee een lager wereldinkomen), maar er staan geen baten voor de consument tegenover. Die eet plots koekjes van Nederlands deeg, betaalt er meer voor dan voorheen, proeft het verschil niet, en heeft zelfs niet de perceptie van kwaliteitswinst.

De Vereniging Nederlands Fabrikaat hield eind 1971 op te bestaan. De industrie had steeds minder belangstelling voor het doel de Nederlandse waar binnenlands te promoten. ‘Made in Holland’? Dat is niet voor ons. Dat is voor de buitenlandse consument. Dat is prima.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? Email: frank@argumentenfabriek.nl.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden