Column Frank Kalshoven

De rol van de rede in politieke besluitvorming staat onder druk

Is het, als je president van de Verenigde Staten bent, een goed idee om een handelsoorlog te beginnen met Europa? Is het, als je een regering mag en kan vormen in Italië, een goed idee om de overheidsuitgaven met meer dan 100 miljard euro te verhogen? Is het een goed idee om, als je met de sociale partners in de Stichting van de Arbeid onderhandelt over een ­pensioenakkoord, de rekening hiervoor buiten de kring van gesprekspartners te leggen?

Nee, nee, nee.

Naast de rede, zijn macht, emoties, belangen en ethische overtuigingen vaste bestanddelen van politieke menings- en besluitvorming, waar ook ter wereld. Maar het aantal landen waarin de rede hierbij in elk geval een belangrijke rol speelt, lijkt af te nemen. Aan de hand van deze drie nieuwsfeiten van deze week kunnen we hierop reflecteren, wat ons ook tot de conclusie zal voeren: lang leve Nederland.

Het analyseren van de drie voorbeelden is makkelijk en ondankbaar tegelijk. Het is makkelijk, omdat de argumentatie smal en ondiep is. En het is ondankbaar omdat de bedenkers van deze gekkigheid dat zelf ook wel weten, maar het ze geen zier kan schelen.

Neem Trump en de importtarieven op Europees staal en aluminium die hij gaat heffen. Zijn stelling is dus: deze importtarieven zijn een goed idee. Vragen we: hoezo is dat een goed idee? Dan is het hoofdargument: ‘Het is een verkiezingsbelofte: America first.’ Vragen we, een spade dieper: ‘Vanwaar die verkiezingsbelofte?’ Dan is het argument: ‘Dat is wat de kiezers ­wilden horen.’

Breder en dieper wordt de argumentatie niet. ­‘Importtarieven zijn goed voor de groei en werkgelegenheid’ snijdt namelijk geen hout. Het omgekeerde is namelijk waar. Zulke importtarieven zijn hooguit op korte termijn goed voor (huidige) Amerikaanse staal- en aluminiumfabrikanten, en misschien voor hun werknemers.

Maar de rest van de Amerikaanse bedrijven en huishoudens betaalt hiervoor de prijs in de vorm van hogere prijzen voor, precies, staal en aluminium. Ook al zou Europa niet reageren op deze openingszet in de handelsoorlog, dan nog zouden de VS als geheel er niet op vooruitgaan. Maar dat doet Europa wel, dus verliest de Amerikaans bevolking.

Ook in Italië is de rede de verliezer, van de kabinetsformatie. Het kan een uitstekend idee zijn om een economie te stimuleren met een forse verhoging van de overheidsuitgaven. Maar niet als de staatsschuld van dat land al 132 procent van het nationaal inkomen bedraagt, en de vraagkant van de economie niet de oorzaak is van de belabberde economische prestaties. Op de vraag ‘hoezo is het een goed idee?’ kan ik niet eens één redelijk argument verzinnen. Wel allerlei andere natuurlijk, waaronder ‘de kiezers willen het’, en ‘na ons de zondvloed’.

Ook in Nederland staat het mensen vrij slechte ­plannen te bedenken, maar Nederland heeft instituties die afdwingen dat de rede op enig moment in de besluitvorming wordt betrokken. Werkgevers en werknemers mogen in hun eigen stichting uiteraard afspreken wat ze willen, maar na afloop gaat dat afsprakenlijstje naar de Sociaal-Economische Raad en hierin zitten óók deskundige kroonleden. En die nemen geen genoegen met: onze achterban wil dit graag. Die eisen redelijke argumentatie.

Laten we blij zijn dat we in een land leven waarin is afgedwongen dat de rede een stevige plaats heeft in de besluitvorming. Macht, emoties, belangen en overtuigingen horen thuis in de politiek. Maar eerst en vooral de rede.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.