De opmars van de activistische aandeelhouder

De activistische aandeelhouder is in opmars. Agressieve investeerders jagen bedrijven op om snelle winst te behalen, vaak ten koste van banen. Plaag of zegen? 'Ze houden bedrijven scherp.'

President-commissaris Antony Burgmans en directeur Ton Büchner van AkzoNobel bij een aandeelhoudersvergadering. Activist Elliott eist vandaag via de rechter het vertrek van Burgmans omdat hij een overname door PPG tegenwerkte. Beeld Guus Dubbelman / de Volkskrant

Het is de nachtmerrie van iedere bestuursvoorzitter: een brief op de mat met de mededeling dat je bedrijf er al een tijdje weinig van bakt en dat het dus beter is de zaak aan de hoogstbiedende te verkopen. Afzender: een activistische aandeelhouder. Het overkwam deze week nog Barnes & Noble. Aandeelhouder Sandell Asset Management adviseerde deze Amerikaanse keten van boekwinkels, die veel last heeft van de concurrentie van Amazon, beleefd doch dringend de zaak te verkopen aan een media- of internetbedrijf of aan een private investeerder.

Schrale troost voor de boekenketen: ze zijn lang niet de enige die opgejaagd wordt door activistische aandeelhouders. Zo staat AkzoNobel vandaag weer voor de rechter omdat activist Elliott het hoofd eist van Antony Burgmans. De president-commissaris werkte de miljardenovername door het Amerikaanse PPG tegen en moet dus weg, vindt Elliott.

Het Zwitserse Nestlé wordt belaagd door het Amerikaanse Third Point, dat met 1,3 procent van de aandelen onder meer de verkoop eist van dochterbedrijf L'Oréal. Ruim 1 procent van de aandelen lijkt heel weinig om iets voor elkaar te krijgen, maar het is voldoende om zaken op de agenda te laten zetten en andere (activistische) aandeelhouders op te jutten mee te doen.

Bij Procter & Gamble eist activist Trian een plek in het bestuur, omdat deze Unilever-concurrent zou onderpresteren. En Unilever zelf kon zich dit voorjaar ternauwernood het Braziliaanse 3G van het lijf houden, dat 134 miljard euro wilde bieden voor de Brits/Nederlandse multinational. Unilever wist de overname te voorkomen, maar kondigde van de schrik wel de verkoop van de margarinetak aan, de historische basis van het bedrijf.

Lage rente

De indruk dat activistische aandeelhouders oprukken klopt, zegt Marco Becht, hoogleraar finance and economics aan de Solvay Business School van de Brusselse universiteit. Na een dip door de kredietcrisis groeit de sector weer. Er worden niet alleen meer bedrijven onder vuur genomen, het gaat ook om steeds grotere bedrijven. De activisten hebben het tij mee: door de lage rente kunnen hedgefondsen (beleggingsfondsen van zeer vermogende beleggers) goedkoop geld lenen om aandelen mee te kopen. Als (groot)aandeelhouder kunnen ze bedrijven vervolgens onder druk zetten hun beleid aan te passen ten gunste van de aandeelhouders.

Als bekend wordt dat er een activistist aan boord is, gaat de koers van bedrijven doorgaans flink omhoog. Zo steeg het aandeel Barnes & Noble na de aandeelhoudersbrief met 17 procent.

Uit onderzoek van Becht blijkt dat de gemiddelde stijging 7 procent is. Als het belaagde bedrijf daarna ook echt wordt overgenomen, komt daar nog eens 15 tot 20 procent bij. Dat zijn rendementen die bijvoorbeeld ploeterende pensioenfondsen heel goed kunnen gebruiken.

Paul Koster, directeur van de beleggersvereniging VEB, ziet een rode draad in de bedrijven die geënterd worden door een militante aandeelhouder. 'Het gaat vaak om traditionele bedrijfstakken waar de winstmarges klein zijn, waar weinig groei is en waar door fusies en overnames een consolidatieslag aan de gang is', aldus Koster, die in een vorig leven overnameadviseur was. 'Activisten pakken de rekenmachine erbij en proberen schaalgrootte te creëren door bedrijven of bedrijfsonderdelen samen te voegen. Schaalgrootte biedt namelijk de meeste kans op kostenbesparingen.'

Het blijft meestal niet bij het afdwingen van fusies en overnames. Er zijn meer manieren om 'aandeelhouderswaarde' te creëren (lees: zoveel mogelijk rendement voor de aandeelhouders). 'Dan kijkt zo'n activistische aandeelhouder naar de balans en zegt tegen de raad van bestuur: 'Jullie hebben best veel geld in kas, dus jullie kunnen wel voor een paar miljard eigen aandelen inkopen'. Door de inkoop van eigen aandelen stijgt de beurskoers en daar profiteren de aandeelhouders van', legt Koster uit. Of: 'Jullie kunnen wel wat meer geld aan de aandeelhouders teruggeven in de vorm van extra dividend.'

ABN Amro

Met dat opjagen van bedrijven om snelle winsten te behalen - wat geregeld ook nog gepaard gaat met banenverlies - maken activistische aandeelhouders zichzelf niet populair. Zeker niet in Nederland. Daar staat menigeen nog helder voor de geest hoe het trotse ABN Amro tien jaar geleden werd opgekocht en opgeknipt door drie buitenlandse banken. Dit nadat het nietige The Children Investment Fund, dat slechts 1 procent van de aandelen bezat, een briefje aan de bedrijfstop had gestuurd met de boodschap dat die beter zijn best moest doen.

Zo'n agressief briefje is misschien niet heel chic, maar Koster neemt het op voor de activistische aandeelhouders. Volgens de beleggersvoorman houden ze bedrijven scherp. Ook de keurige Nederlandse pensioenfondsen via hogere beleggingsrendementen profiteren van activisten en kunnen daardoor de oudedagsvoorziening voor werknemers beter op peil houden.

Deskundigen zien wel de eerste wolkjes aan de horizon verschijnen voor de activisten. Centrale banken kunnen niet eeuwig miljarden in de economie blijven pompen. Zodra ze daarmee stoppen, kan de rente gaan stijgen. Dan wordt het duurder voor hedgefondsen om geld te lenen voor hun avonturen. Aandelen van Europese bedrijven zijn de afgelopen tijd al duurder geworden doordat de economie verbetert en daarmee ook hun vooruitzichten.

Voorlopig adviseert hoogleraar Becht beursgenoteerde bedrijven heel goed op te passen. 'Als je niet in handen bent van een familie, zoals Heineken, of anderszins een honderd procent waterdichte bescherming hebt, dan leef je als bestuursvoorzitter van een bedrijf in een gevaarlijke wereld. Dan kan er zomaar opeens zo'n briefje op de deurmat liggen.'

Nestlé en Procter & Gamble

Hedgefonds Third Point van de Amerikaanse activistische aandeelhouder Daniel Loeb meldde zich 26 juni bij Nestlé. Third Point heeft voor 3 miljard euro een belang gekocht van 1,3 procent in de Zwitserse multinational. Loeb wil in elk geval dat Nestlé dochterbedrijf L'Oréal verkoopt. Mogelijk moet ook de koffietak (onder meer Nespresso) de deur uit. De koers van Nestlé steeg direct na het bericht 4 procent. De multinational heeft laten weten in elk geval voor ruim 18 miljard euro aan eigen aandelen in te kopen.

De Amerikaanse miljardair Nelson Peltz van Trian Fund Management eist een plek in het bestuur van Procter & Gamble, zo werd 17 juli bekend. Trian heeft voor omgerekend 2,8 miljard euro aandelen P&G gekocht. Peltz vindt dat de Amerikaanse concurrent van Unilever matig presteert en wil drastische veranderingen doorvoeren. P&G heeft laten weten dat Peltz niet welkom is. Daar legt de miljardair zich niet bij neer. Hij eist een stemming onder de aandeelhouders, die in oktober zal plaatsvinden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden