Analyse Nieuwe CAO ING

De nieuwe cao: extra loon en een hoop werkgeluk

De nieuwe cao van ING zit vol ‘werkgeluk’: secundaire arbeidsvoorwaarden zoals onbeperkt verlof en mantelzorgbudget die de moderne bankmedewerker gezond en gelukkig moeten houden. Zet de bank een trend? En wordt de werknemer er echt gelukkiger van?

Beeld Joren Joshua

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Het lijkt haast te mooi om waar te zijn: medewerkers van ING krijgen ‘unlimited holidays’, zoveel vakantiedagen als hun hart begeert. En dat niet alleen, er komen ‘werkgelukbrengers’ die kunnen invallen als medewerkers vrij willen nemen om te mantelzorgen of naast het werk een deeltijd opleiding te volgen. ING wil, zo schrijft de bank, ‘een bijdrage leveren aan de purpose en het welzijn van haar medewerkers’. Werkgever wordt zingever in de nieuwe cao.

De bank gaat prat op het vernieuwende karakter van deze collectieve arbeidsovereenkomst voor haar 14 duizend medewerkers. Naast de trits aan secundaire arbeidsvoorwaarden gericht op geluk wordt de cao ‘agile’ uitgevoerd: dit akkoord is niet voor twee jaar in beton gegoten, benadrukt ING, maar ‘squad-teams’ samengesteld uit werkgever, bonden en werkvloer zullen de afspraken ‘continu vernieuwen’.

Digitaal gestuurd

Dit moderne arbeidsvoorwaardenpakket past goed bij de bank, zegt een betrokken expert van werkgeversvereniging AWVN. De kapitaalkrachtige financiële sector heeft in het verleden kunnen experimenteren met royale secundaire voorwaarden voor het personeel. Nu banken transformeren naar grotendeels digitaal gestuurde organisaties, moet het personeel worden voorbereid op veranderende en deels verdwijnende functies. De toekomstige bankmedewerker moet wendbaar zijn.

Wat bij ING ‘werkgeluk’ is gedoopt, is niet alleen voorbehouden aan financiële instellingen en hippe ict-start-ups. Uit cijfers van AWVN blijkt dat tussen 2013 en 2018 het budget voor ‘duurzame inzetbaarheid’ in cao’s ruim is verdubbeld van 750 miljoen naar 1,6 miljard. Oftewel: een groeiend aantal werknemers ontvangt van de baas een zakje geld waarmee ze eigen keuzes kunnen maken over opleiding, gezondheid, zorg en vrije tijd.

De nieuwe werknemer die zelf de balans tussen werk en privé in de gaten houdt, is aan een opmars bezig. En dat werd tijd, vindt men bij AWVN. Mensen werken niet meer veertig jaar voor het zelfde bedrijf, maar moeten wel tot hun 67ste door. Werknemers redden het niet meer tot de eindstreep zonder tussentijdse bijscholing en programma’s om gezond te blijven.

Zo denkt ook vakbond CNV erover. De christelijke bond heeft werkgeluk verheven tot de inzet van het nieuwe cao-seizoen. De term ‘werkgelukbrengers’ in de ING-cao komt uit de koker van het CNV. ‘Werkgeluk krijgt van ons prominent aandacht de komende tijd’, zegt bestuurder Ike Wiersinga. Werknemers hebben behoefte aan meer regie over hun tijd, weet ze uit gesprekken met ING-medewerkers. ‘Tijd voor zorg, voor ontwikkeling en simpelweg vrije tijd werd heel hoog gewaardeerd, bijna hoger dan salaris.’

De financiële sector is vaker trendsetter geweest, zegt ze. ‘Deeltijdwerk begon in de financiële dienstverlening. Dat is nu in de meeste sectoren normaal.’ Wiersinga verwacht meer ING-achtige cao’s bij bedrijven als Achmea, Shell, KLM en Unilever.

Bijenkorf biedt werknemer 1,5 procent extra

Bij ING was de nieuwe cao binnen drie maanden gepiept, tot grote tevredenheid van alle betrokkenen. In andere sectoren – metaal, detailhandel, publieke sector – vinden ware loopgravenoorlogen plaats rond arbeidsvoorwaarden. Medewerkers van warenhuis Bijenkorf strijden onder de naam BeeUnited al meer dan een jaar voor meer loon en minder werkdruk. De Bijenkorf bood onlangs een loonsverhoging van 1,5 procent (ING-medewerkers krijgen dit en volgend jaar 3 procent erbij). Vorige week stemden de leden van FNV tegen het bod. De vakbond dreigt met acties. 

Lichte scepsis

Gerard van Hees was als FNV-bestuurder betrokken bij de ING-cao. Ook de FNV zet in op ‘welzijn’ op de werkvloer, maar met een term als ‘werkgelukbrengers’ heeft hij niet zoveel. ‘Het zijn invallers.’ Hij vindt het vooral belangrijk dat mensen ook daadwerkelijk worden vervangen wanneer ze bijvoorbeeld mantelzorgverlof opnemen. Met lichte scepsis wacht hij bovendien de proef met onbeperkte vakantiedagen af. ‘Dat is een initiatief van ING. Het kan gewenste en ongewenste effecten hebben. Dit is niet waar onze leden als eerste op zitten te wachten.’

De FNV’er prijst de bank voor de bereidheid om te experimenteren in de cao. ‘Echt de hele wereld lag op tafel. Dat is wel eigen aan ING.’ Veel andere werkgevers staan minder open voor verandering, zegt hij. In 2017 introduceerde ING een maand vaderschapsverlof. ‘Toen hebben wij gezegd: dat gaan we overal op tafel leggen.’ Maar het goede voorbeeld deed niet meteen volgen. ‘Denk je dat andere werkgevers er enthousiast over waren? Totaal niet.’

Zonde, vindt Van Hees, want onder werknemers ziet hij wel behoefte aan vernieuwing. CNV noemt het werkgeluk, hij spreekt over autonomie. ‘Mensen hebben geen zin meer om elke keer hun manager tevreden te moeten stellen, ze willen gewoon hun vak uitoefenen.’

Trage verandering

Ondanks stijgende budgetten voor persoonlijke ontwikkeling gaat verandering traag, constateert ook werkgeversvereniging AWVN. ‘De echte werkzaamheden blijven uit’, schrijft Gerard Groten, directeur arbeidsvoorwaardenbeleid, in een terugblik op 2018. ‘Veel tijd en energie is verloren gegaan aan discussies over loon. Onderwerpen als mobiliteit, competenties en ontwikkelmogelijkheden blijven vaker hangen in procesafspraken.’

Maar brengen zaken als meer vrije tijd daadwerkelijk meer geluk? Onbeperkte vakantiedagen zijn niet de oplossing, zegt Kilian Wawoe, voormalig bankier en momenteel als HR-expert verbonden aan de Vrije Universiteit. ‘Waar mensen het meest gelukkig van worden is als datgene wat ze doen in overeenstemming is met wat ze kunnen.’ Hij waarschuwt tegen cosmetische ingrepen die inhoudelijk weinig veranderen. ‘Als je werk niet leuk is, kan je langer op vakantie gaan, maar daar los je niets mee op.’

Juist ING zou naar de inhoud moeten kijken, zegt Wawoe. Hij raadt de bank aan om inhoudelijke gesprekken op de werkvloer te stimuleren, verwijzend naar de witwasaffaire van vorig jaar. De bank kreeg een boete van 775 miljoen euro voor de nalatige controle op crimineel geld. ‘Elkaar aanspreken op gedrag bleek niet echt in het dna te zitten. Echte feedback doet veel meer voor persoonlijke groei dan een zitzak of een pingpongtafel.’

Onbeperkt vakantie – luxe of last?

ING gaat experimenteren met onbeperkt verlof. Een primeur, stelt de bank: ‘Voor zover ons bekend, is dit nog niet opgenomen in andere cao’s’, laat een woordvoerder weten. Inhoudelijk kan de bank er nog niet veel over zeggen. Er komt een pilot en ING zoekt een universiteit die het experiment wil volgen. Of en hoe onbeperkte verlofdagen samengaan met de wettelijke vakantiedagen, moet blijken tijdens de pilot, stelt de woordvoerder.

Het Nederlandse techbedrijf Bynder werkt al twee jaar met onbeperkt verlof. De 170 Nederlandse werknemers hebben twintig wettelijke vakantiedagen en kunnen daarna zoveel dagen opnemen als ze willen, zegt het bedrijf. De ict’ers zijn blij met de vrijheid en weten maat te houden, stelt een woordvoerder. Gemiddeld nemen mensen 27 dagen op, voorheen was dat 25.

Onbeperkt verlof kan ook nadelig uitpakken. In Amerika schiet vakantie er vaak bij in, ook als mensen er recht op hebben, blijkt uit onderzoek. Want wie durft vrij te nemen als er een promotie op het spel staat en collega’s stug doorwerken? Door onbeperkt verlof aan te bieden, hoeven bedrijven als Netflix en Linkedin werknemers niet te compenseren wanneer ze hun vrije tijd vrijwillig inleveren, aangespoord door een competitieve werkcultuur.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden