De NAM kreeg haar niet klein: 'wij laten ons hier niet wegjagen'

De wending van Annemarie Heite

Na jarenlang strijden met de NAM ging de door aardbevingen onveilig geworden boerderij van Annemarie Heite en haar gezin in het Groningse Ter Laan tegen de vlakte. Op dezelfde plek verrijst nu een nieuw huis. 'Wij laten ons hier niet wegjagen.'

Foto Aurélie Geurts

'De trapopgang met daarachter de garderobe, hier de bijkeuken, en nu lopen we keuken in. De woonkamer blijft tot de nok open, met gebogen spanten en grote glazen puien. De kathedraal, noemen we het.'

In de tegenwoordige tijd leidt Annemarie Heite (46) rond door een huis dat er nog niet is. Toch ziet ze het al helemaal voor zich - zo vaak zagen zij en haar man Albert Ubels de tekeningen.

Afgelopen najaar kwam de grijper. In vier weken tijd at die de kop-hals-rompboerderij die hier sinds 1837 stond op. Het dak, de balken, de muren - hap voor hap. 'Kwamen de kinderen uit school, stond die bulldozer in hun slaapkamer.'

Nietsvermoedend kocht het gezin in 2011 de boerderij in het buurtschap Ter Laan. 'Alsof het hele universum op z'n plek viel.' Een jaar later - woensdag precies vijf jaar geleden - kwam de aardbeving bij Huizinge. De schok van 3,6 op de schaal van Richter veranderde de gaswinning in Groningen in een klap van een schadekwestie in een veiligheidsprobleem.

'Na Huizinge zag ik onze boerderij gaan. De voorgevel zakte weg, elke week nieuwe scheuren. Er kwam iemand van de Nederlandse Aardolie Maatschappij (NAM). Die zei: met betonankers kunnen we die gevel wel verstevigen en dan opnieuw voegen. Toen zei ik: dan staan we hier over een jaar weer.' 3D-opnamen volgden, sonderingsonderzoek. De conclusie: bij een serieuze beving stort de hele boel in elkaar.

Heite en Ubels wilden de boerderij niet opgeven. Maar herbouwen zou anderhalf miljoen euro kosten. Onredelijk, vond de NAM, die als schadeveroorzaker aansprakelijk is en moet betalen.

Wat volgde was een jarenlange 'titanenstrijd'. Uren zaten Heite en Ubels op de Zuidas tegenover chique advocaten. Uiteindelijk werd het sloop - het vierde geval al op Ter Laan. 'De hele boerderij moest leeg. Vier mensenlevens die nooit in twee zeecontainers passen gaan door je handen. Ik hield een schuurverkoop. Mensen namen voor een paar euro onze herinneringen mee. Kinderkamergordijnen die mijn moeder maakte. Na drie dagen begon het te regenen. Ik dacht: nu is het geworden tot wat het is: stof, niets, klaar. Dat was een hele opluchting.'

Foto Aurélie Geurts

Nu, zegt ze, kijkt ze weer vooruit. Met de kerstvakantie hopen ze het nieuwe huis te betrekken. Tot die tijd woont het gezin met twee tienerdochters in vier containers op het erf - een jaar nu al. 'We hebben wel gekeken naar een tijdelijk huurhuis, om de confrontatie te vermijden. Maar ik ben blij dat we zijn gebleven. Het hoort erbij, dat je dingen loslaat, kwijtraakt en weer iets terugkrijgt - ik vind het heel belangrijk dat de kinderen dat meemaken.'

Op de hoek van het erf dat uitziet op de uitlopers van het Hogeland maakt Albert de grond gereed voor de plaatsing van een privéwindmolen - op eigen kosten. 'Een gasaansluiting kunnen we niet maken.' Energieneutraal moet het huis worden. En vooral: aardbevingsbestendig.

Hebben jullie nooit gedacht: wegwezen hier?

'We hebben wel gekeken elders in de provincie. Maar daar realiseerden we ons pas hoezeer we hier deel uitmaken van een gemeenschap. Wij horen hier en laten ons verdorie niet wegjagen. We hebben tegen elkaar gezegd: al raken we alles kwijt: wat recht is, is recht en wat krom is, is krom. Uiteindelijk hebben we verloren, omdat de boerderij gesloopt is. Maar wij zijn altijd blijven staan voor wat rechtvaardig is.'

Toch hebben jullie een schikking getroffen met de NAM. Jullie nieuwe huis wordt een stuk kleiner.

'Wij hadden voor Groningen het verschil kunnen maken door wel naar de rechter te gaan. Maar wij hadden niet de moed het helemaal uit te vechten. Daar zal ik de rest van mijn leven moeite mee hebben. We hebben voor ons gezin gekozen, voor ons leven. Er is een verschil tussen gelijk hebben en gelijk krijgen.'

Het compromis, naar verluidt: 6,5 ton voor herbouw. Best redelijk toch?

'Bedragen mag ik niet noemen. Maar het is meer dan we ervoor voor betaald hebben. Basisschoolkinderen die hier onlangs op bezoek kwamen, vroegen ook: welk huis is meer waard? Ik zei: het oude huis is onbetaalbaar en onvervangbaar. Maar ik ben realistisch genoeg om te zeggen: wat hier straks staat, is een cadeau.'

NAM-directeur Schotman zei eens: de NAM is Sinterklaas niet.

'Ik vind dat aanmatigend. Zij hebben met een honkbalknuppel ons huis kapot gemaakt en moeten dat herstellen. Punt. Marktwaarde, taxatiewaarde, WOZ-waarde: niet relevant. Het is niet aan de schadeveroorzaker om te bepalen wat redelijk is. Ze hebben gewoon pech dat dit een kop-hals-rompboerderij was.'

Nu wonen jullie al een jaar in een container.

'Het is ook waardevol te ervaren dat je zelfs in een container happy met elkaar kunt zijn. Het is een soort kamperen - onder betere omstandigheden dan het overgrote deel van de wereldbevolking woont. Er paste geen kerstboom in. Vond ik in een woonwinkel een kerstboom om aan het plafond te hangen. Dan hangen we hem toch aan het plafond?'

Door optredens op landelijke televisie ontpopte Heite zich tot boegbeeld van gedupeerde Groningers. Vicepremier Asscher kwam langs, Shell Nederland-bestuursvoorzitter Marjan van Loon. Nauwelijks week ze van de zijde van Freek de Jonge, die dit voorjaar ten strijde trok voor de Groningers.

Verbeten en onvermoeibaar is ze. 0.43 uur, 00.57 uur, 01.13 uur, 01.38 uur - talloze nachtelijke ogenblikken bestookte Heite bestuurders, Kamerleden, wetenschappers en journalisten. Ze spit onderzoeksrapporten door, twittert haar vingers blauw, trekt en duwt - voor en achter de schermen.

'Als de Tweede Kamer debatteert over gaswinning, heb ik met woordvoeders van bijna alle partijen WhatsApp-contact. Ze vragen: wat moet ik de minister vragen? Ze verkloten het alsnog in de tweede en derde termijn. Maar de invloed is er. Ik sprak eens de rechterhand van Mark Rutte. Die zei: als ik Shell was, dan was u mijn grootste vijand. Dat vat ik op als een compliment.' (Shell is voor de helft eigenaar van NAM, red.)

Heeft u nog een leven buiten de bevingen?

'Ik heb nachten tot drie uur doorgewerkt en om zeven uur ging de wekker weer. Als de kinderen in bed liggen, begint mijn tweede werkdag. Maar als mijn dochter zegt: ik wil een logeerfeestje met heel groep 8, dan doen we dat. Mijn geluk is dat ik een volledige baan heb en een gezin. In een vol leven kun je er vaak nog wel iets bijhebben. Als je de hele dag zit te mailen met de NAM, word je gek.'

Foto Aurélie Geurts

'Woordvoerder van de Groningers' doopte Humberto Tan u, als geboren Meppelse.

'De volgende dag kreeg ik een pinnig mailtje: 'Jij bent heus niet de enige die zich inzet.' Ik heb mezelf niet op een schild gehesen. Ik realiseer me goed dat er heel veel mensen zijn die zich net zo hard inspannen.'

Jullie bouwen een nieuw huis, veel gedupeerden steggelen nog steeds.

'Juist daarom ga ik door. Er zitten nog zo veel mensen gevangen in totale onmacht. Als mensen me 's avonds huilend opbellen, kan ik niet zeggen: sorry, ik ben er klaar mee. Ik geloof dat we als gemeenschap samen moeten optrekken. Voor verandering heb je niet perse een Picasso of Martin Luther King nodig. Elk mens kan het verschil maken.'

En u kent de macht van publiciteit.

'Dat is mijn vak.'

Heite is in het dagelijks leven hoofd communicatie van de Hanzehogeschool. Vanaf 2014 werd haar gezin gevolgd door filmmaker Piet Hein van der Hoek, die met dertig camera's vastlegde hoe de aardbevingsproblematiek inwerkte op de familie. De Stille Beving ging begin dit jaar in première. 'Onze privacy is een groot offer geweest. Maar dit verhaal moest verteld worden.'

We zien Heites dochters klauteren over de stutten. Van Lego bouwen ze een aardbevingsbestendig huis. Als bekend wordt dat Heite 's avonds aanschuift bij RTL Late Night, wil de NAM daarvóór nog langskomen met een aanbod. 'Geld speelt geen rol', horen we een vertegenwoordiger van het gasconcern zeggen (al komt het bedrijf daar later op terug).

Voor Groningers betekende de film erkenning, zegt Heite. Vanuit de rest van het land klonk het: we hadden geen idee. 'Toen Mark Rutte uiteindelijk naar Groningen kwam, zat ik naast hem aan tafel. Ik vroeg: heeft u De Stille Beving gezien? 'Nee', zei hij. Ik zei: in Den Haag heeft men geen idee wat hier met de mensen gebeurt. 'U moet ophouden over die documentaire', zei hij toen. 'Ik hou gewoon niet zo van documentaires.'

Was het nieuwe huis er ook gekomen zonder De Stille Beving?

'Dat is moeilijk te zeggen. De documentaire en de media-aandacht waren zeker een extra wapen, al hebben we dat nooit ingezet. Meerdere bestuurders van belangengroepen zijn uitgekocht. Dat vind ik lastig. Maar ik heb geen formele positie, ik ben volstrekt onafhankelijk. Ik zeg tegen iedereen: zorg eerst goed voor jezelf, daarna kun je anderen helpen.'

Is u weleens verweten dat u vooral voor uzelf zorgt?

'Nog nooit. Ik ben terughoudend met het verspreiden van foto's nu hier gebouwd wordt. Ik wil mensen die nog in de ellende zitten niet de ogen uitsteken. Natuurlijk zullen er mensen denken: die Heite met haar grote bek heeft haar zaakjes goed voor elkaar. Maar door De Stille Beving weten ze ook wat wij achter de rug hebben.'

In maart trok NAM zich terug uit de schadeafhandeling. Een historisch moment volgens sommigen. U zei: een pyrrusoverwinning.

'We hebben in Groningen eigenlijk meer last van het ministerie van Economische Zaken dan van de NAM. De overheid toucheert 90 procent van de gasbaten. Hoe kan het ministerie dat zorgdraagt voor de leveringszekerheid van gas ook toezien op onze veiligheid?'

Sinds 2013 is de gaswinning gehalveerd, er zijn minder zware bevingen, de problematiek staat veel hoger op de agenda. Dat is toch winst?

'Freek zei ook: Anne, wat hebben we nou bereikt? Ik antwoordde: zo ontzettend veel. Toen critici vóór de aardbeving bij Huizinge spraken over het dichtdraaien van de gaskraan, werden ze weggehoond. Nu zijn alle politieke partijen het erover eens dat er iets moet gebeuren. Het is too little, too late, maar er zijn weinig mensen in Nederland die niet weten wat hier aan de hand is.

'Een halve eeuw geleden is er een fout gemaakt. De klok kunnen we niet terugdraaien. Ik begrijp de enorme belangen. Maar de manier waarop de overheid omgaat met haar burgers aan het begin van de 21ste eeuw, zal ik nooit kunnen begrijpen en accepteren.'

Waarom deze plek voor mij belangrijk is

'Dit is onze plek. Maar de sfeer van de oude boerderij, de ziel, die krijgen we niet meer terug. Al die generaties die hier woonden - mijn schoonvader speelde hier als jongen. Toen we knokten voor behoud van de boerderij zeiden we altijd tegen elkaar: als mensen hier over honderd jaar over het kerkenpad komen aanlopen, dan moeten ze elkaar aanstoten en zeggen: kijk, daar staat er nog een, trots in het Groninger landschap, zo'n prachtige kop-hals-rompboerderij. Dat gaat niet gebeuren. Maar het nieuwe huis krijgt ook een kop, een hals en een romp. Ik hoop dat mensen hier over tweehonderd jaar komen aanlopen over het kerkenpad, elkaar aanstoten en zeggen: wauw, wat een mooi huis. Deze plek symboliseert dat je dingen die zwaar en zwart zijn, kunt ombuigen tot iets positiefs.'

Meer over