PROFIEL

De motor van de 'crisiswinnaar' sputtert en knalt

De aandelenkoers van Deutsche Bank blijft kelderen. Hoe het vlaggenschip van de Duitse economie tot 's werelds grootste bancaire risico kon uitgroeien.

Beeld afp

'Crisiswinnaar'. Zo stond Deutsche Bank tot voor kort bekend in de Duitse media. In tegenstelling tot de concurrentie had zij het wereldwijde bankenbloedbad zonder kleerscheuren doorstaan. Zijn bank had de hand niet hoeven ophouden bij de overheid, liet toenmalig CEO Josef Ackermann niet na te vertellen. De best verdienende manager van een beursgenoteerde onderneming in Duitsland schepte graag op over de winstdoelstelling die zijn bank stoïcijns bleef nastreven. Een onvoorstelbaar rendement van 25 procent op het eigen kapitaal - alsof er nooit een kredietcrisis was geweest.

Geen einde aan slecht nieuws

Zoals altijd komt de hoogmoed voor de val. Een vrije val: gisteren nam het aandeel Deutsche Bank opnieuw een duikvlucht, na maandag al ruim 7 procent van haar waarde te hebben verloren. Er komt geen einde aan het slechte nieuws voor het geldhuis uit Frankfurt. Deze zomer noemde het IMF het de belangrijkste risicofactor in het mondiale bankensysteem. Afgelopen week werd bekend dat Deutsche Bank niet langer tot de top-5 van grootste zakenbanken behoort. Ondertussen wordt in Berlijn hardop gespeculeerd over nationalisatie.

Hoe heeft het zover kunnen komen met de belangrijkste bank van Europa? Meer dan een eeuw lang was het in 1870 opgerichte instituut dé financier van Duitslands tomeloze ambities. Eerst in het Keizerrijk, waar het een einde maakte aan de afhankelijkheid van de uitdijende industrie van Britse banken. Toen in het Derde Rijk. Braaf hielp Deutsche Bank mee bij de onteigening van de joden. Ze financierde zelfs de bouw van Auschwitz.

Josef Ackermann in de rechtszaal op 18 mei 2015.Beeld epa

Knusse verhoudingen

Desondanks mocht Deutsche Bank zich na de oorlog ontpoppen tot financiële motor van het Wirtschaftswunder. Ze was de spin in het web van grootindustriëlen, hoge ambtenaren en politici die de jonge Bondsrepubliek bestierden. In vrijwel alle toonaangevende Duitse bedrijven, van Daimler tot Siemens, had zij aanzienlijke belangen. Dat mes sneed aan twee kanten. De Teutoonse multinationals wisten zich bij hun opmars op het wereldtoneel verzekerd van betrouwbaar krediet, Deutsche Bank van klandizie.

Aan die knusse, corporatistische verhoudingen kwam pas eind jaren tachtig een einde. Het was directeur Alfred Herrhausen die in 1989 een Britse zakenbank inlijfde. Op de dag dat de koop definitief werd, kwam hij om bij een bomaanslag door de Rote Armee Fraktion. Het bleek het startschot voor een snelle uitbreiding in de Angelsaksische wereld. Een overstretch die Deutsche Bank uiteindelijk zou opbreken.

Reusachtig hedgefonds

De zakenbankactiviteiten - daaronder fusies en overnames, beursgangen begeleiden en handel in derivaten - werden al gauw leidend binnen het concern. Eind jaren negentig nam Deutsche Bank definitief afscheid van haar oude rol als huisbankier van de BV Duitsland. Ze stootte haar aandelen in de toonaangevende Duitse multinationals af.

De nieuwe strategie deed de winsten exploderen. Maar het maakte Deutsche Bank ook kwetsbaar. 'Een reusachtige hedgefonds', noemde The Economist het concern in 2004. In de Duitse publieke opinie kwam het, zeker na de crisis van 2008, symbool te staan voor alles wat fout is in de financiële wereld. 'Ackermänner' burgerde in als scheldwoord voor graaiende managers. Het kon Josef Ackermann, op dat moment de baas, niet deren. Systeemrisico? Het enige werkelijke systeemrisico was overheidsbemoeienis, merkte één van zijn collega-bestuurders op in 2010.

Uiteindelijk is ook Deutsche Bank ingehaald door de realiteit.Beeld afp

Giftige hypotheekproducten

Uiteindelijk is ook Deutsche Bank ingehaald door de realiteit. Geen financieel schandaal of de cowboys van Deutsche Bank blijken er bij betrokken. Van de Libor-fraude tot onze eigen Vestia-affaire: in alle rottigheid had zij een prominent aandeel. Inmiddels heeft Deutsche Bank bijna 13 miljard euro aan boetes betaald. Als het aan de Amerikaanse justitie ligt, wordt dat bedrag verdubbeld wegens de verkoop door Deutsche Bank van giftige hypotheekproducten. En dan hangen de Duitsers nog talrijke andere rechtszaken boven het hoofd.

Hoe de zombiebank te redden? Politiek en media zijn het er al langer over eens: Deutsche Bank moet weer Duits worden. Saai en degelijk, de bank die de Exportweltmeister van krediet voorziet. De nieuwe bestuursvoorzitter John Cryan beloofde bij zijn aantreden een 'terugkeer naar het hart van de Duitse maatschappij en haar economie'. Net als vroeger.

Drastisch terugsnoeien

Om dat doel te bereiken, vallen er duizenden ontslagen. De zakenbanktak wordt drastisch teruggesnoeid. De vraag is of dat voldoet: de dramatische beurskoers suggereert van niet. Er is vrees dat de bank nieuw kapitaal moet ophalen. De uitgifte van extra aandelen zou de waarde van de huidige beleggingen doen verwateren. Moet de staat dan alsnog Deutsche Bank te hulp schieten, de arrogante crisiswinnaar die het allemaal wel zelf meende te kunnen?

Zover hoeft het niet te komen. 2016 is niet 2008: de economie staat er aanmerkelijk minder slecht voor. Deutsche Bank kan haar kapitaalbuffers wellicht aanvullen door bedrijfsonderdelen te verkopen. En voor het geval die aanpak faalt, moet er niet al te veel waarde worden gehecht aan het nieuws dat de Duitse regering een bail-out uitsluit. 'Begrijpelijk, maar verkeerd', veroordeelde de centrumlinkse Süddeutsche Zeitung die boodschap. Weekblad Die Zeit brak eerder al een lans voor het behoud van een 'nationale kampioen'.

Anders gezegd: het Duitse bedrijfsleven uitleveren aan louter Angelsaksische zakenbanken, zoals vóór 1870, dat gaat niet gebeuren. Berlijn zal zich twee keer bedenken voordat het de financiële motor van de BV Duitsland afdankt. De belastingbetaler kan zijn borst natmaken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden