De mosselman gaat in reageerbuizen vissen

Het is voor het eerst gelukt 'zaad' van mosselen te kweken. Dat betekent geen gevis meer naar broedsel in de Waddenzee en de mogelijkheid het hele jaar door mosselen te laten groeien, die bovendien sterker zijn....

Tussen de twee en drie miljoen zijn het er, piepkleine mosseltjes, samenwegen ze achthonderd kilogram. Mosselmannen hebben deze broedjes inkatoenen sokken gestopt en aan touwen in het water rond het werkeilandNeeltje Jans gehangen. Daar moeten de mosselen uitgroeien tot volwassenconsumptiemosselen. Niet alle mosseltjes hangen. Een deel heeft zich meteen zuignapje vastgekleefd aan schelpengruis en volgroeit op de waterbodem.

Bijzonder is dat de mosseltjes deze zomer zijn gekweekt in eenlaboratorium. Het is voor het eerst in Nederland dat zulke kweek vanmosselzaad is gelukt. Na versmelting van de eicellen van moedermosselen ende zaadcellen van vadermosselen zijn in een bekerglas miljoenenmossellarven gevormd.

Na vertroeteling in grote badkuipen met een uitgelezen menu vanfavoriete algen, voldoende zuurstof, een aangename temperatuur en eenwekelijkse verschoning van hun water zijn de larven uitgegroeid totzogeheten mosselbroed, compleet met schelpje, ter grootte van eenbalpenpunt.

'De kweek is een proces van vallen en opstaan', zegt dr. Jaap Postma vanadviesbureau Grontmij-AquaSense. 'De mosselen beginnen aan de voortplantingbij een bepaalde temperatuur. Vervolgens moet je de larven niet te grotealgen voeren. Soms stierven ze.'

Maar nu is het zover. Het eerste mosselbroed is in de Oosterscheldeuitgezet en gegroeid tot mosseltjes van twee centimeter. 'We volgen dediertjes in hun groei tot voor de consumptie geschikte exemplaren', aldusPostma. Afnemers als De Zeeuwse Mossel, Viskwekerij Neeltje Jans enmosselkweker W.D. van den Berg volgen de verrichtingen nauwlettend.

Doorgaans zijn de mosselen na twee jaar groeien op de bodem van deOosterschelde en de Waddenzee geschikt voor de oogst. Althans, degenen dieniet afsterven en niet worden opgegeten door vogels, zeesterren en krabben.

Mede daarom maakt de hangcultuur een opmars door. Van de mosselen groeit1procent aan touwen die aan draden hangen, gespannen tussen boeien.Mosselen zijn gebaat bij getijdenwerking die vers water en voedselaanvoert, niet al te sterke stroming en een stabiele ondergrond.Hangmosselen zijn minder gevoelig voor predatie, maar gedijen op minderplaatsen.

Sinds enkele jaren is Postma geïntrigeerd door de mosselkweek. 'Weweten veel van de filterende werking van mossel in vervuild water. Kweekvan zaad is vooral dichterbij gekomen door de groeiende aandacht voor devogels in de Waddenzee, zoals eidereenden, die graag mosselzaadverschalken. Ook de gestaag afnemende natuurlijke productie van mosselzaadspeelt een rol.'

Quota

Tot nog toe gebruiken kwekers mosselzaad dat ze wegvissen uit deWaddenzee. De quota daarvoor worden bepaald door het ministerie van LNV endat stelt steeds meer paal en perk. 'Negentig procent moet in de Waddenzeeblijven in plaats van naar de Oosterschelde getransporteerd', schreef hetministerie in het Besluit Schelpdiervisserij 2005-2020.

De reageerbuismossel is nieuw voor Nederland, al zijn er kwekerijen inde Verenigde Staten, Australië en Nieuw-Zeeland. 'We maken gebruik van diekennis, maar je kunt de techniek niet zomaar overnemen', zegt Postma. 'Jemoet toch gevoel voor het beest krijgen, samenstelling en temperatuur vanhet water is telkens anders.'

Gekweekt mosselzaad is niet alleen goed nieuws voor de vogels in deWaddenzee. Mosselvissers zijn minder afhankelijk van de natuurlijkevoortplanting, die van april tot juli duurt. Postma: 'We kunnen in dewinter mosselbroed kweken en dit eind maart, als de temperatuur stijgt enalgen gaan groeien, uitzaaien op de mosselakkers. De percelen worden beterbenut.'

Een 'jaarronde' oogst ligt dan in het verschiet. 'De hogere kostprijsdoor de kweek kan daardoor uit.'

Veredeling komt eveneens dichterbij. In de kwekerij kan worden gekozenvoor snelle groeiers of dieren met een stevige schelp. Ook resistentietegen ziekten of watervervuiling is mogelijk.

Namens de vissers is Hans van Geesbergen van de ProductorganisatieMosselcultuur in Yerseke verheugd over de doorbraak, al reageert hij watzuinig. 'Mooi dat het gelukt is, maar nu moeten we zien of het lukt om ineen acceptabele tijd een volwassen mossel te krijgen, geschikt voorconsumptie.'

Een van de onderzoeksvragen is namelijk of reageerbuizenmosselenzwakkere schelpen ontwikkelen en op de bodem een makkelijker prooi zijnvoor krabben dan hun natuurlijk gevormde soortgenoten. Van Geesbergen:'Kweek is welkom. Vorig jaar hadden we door de slechte zaadval een slechtmosseljaar en ook dit jaar is het geen vetpot. We hebben behoefte aan vijfkeer zoveel mosselzaad als mag worden gevangen.'

Aan het Centrum voor Schelpdieronderzoek van de Wageningen Universiteitvoert ook dr. Aad Smaal samen met mosselbedrijf Roem uit Yerseke meerwetenschappelijke experimenten met gekweekt mosselzaad uit. 'Wij bestedenmeer aandacht aan het algenvoedsel. We verrijken dat met vitamines enproberen in de techniek van de algenkweek een efficiëntieslag te maken',zegt Smaal.

Postma en Smaal noemen nóg een winstpunt van de kweek. Als die metmosselen kan, kan hij ook met oesters en, actueel, kokkels. 'Ze kunnenbuitendijks, en mogelijk binnendijks, op door zeewater overspoeldelandbouwgrond aan de slag met dit soort aquacultuur.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.