De mossel wacht op nadere studie

Met de mosselen in de Waddenzee gaat het slecht, mede door de visserij, aldus critici. Valt mee, zegt de sector....

Serge Mouthaan

Natuurorganisaties zijn deze maand naar de rechter gestapt om de vergunning van de mosselvissers op de westelijke Waddenzee aan te vechten. Deels met succes. De hoeveelheid mosselzaad die bevist mag worden, is met eenderde teruggebracht. Zijn de mosselen gered?

Al jaren is veel te doen rond het voortbestaan van de zeer gewilde schelpdieren. Maar hoe staat het eigenlijk met de mosselen uit Nederlands grootste natuurgebied?

Na de telling van dit jaar wordt het aantal mosselen in de westelijke Waddenzee geschat op 48 miljoen kilo. Tot dertig jaar geleden werd er in sommige jaren meer dan 150 miljoen kilo uit de Waddenzee gehaald. Todat het oppervlak van de mosselbanken door strenge winters en de visserij sterk afnam. De laatste tijd worden de hoeveelheden van de vorige eeuw nauwelijks meer gehaald.

Dat het niet goed gaat met het mosselzaad, jonge mosselen van nog geen jaar oud, en de mosselen in het algemeen, is duidelijk. Daar zijn alle partijen het over eens. Elk jaar weer is er weinig nieuwe aanwas. De mosselzaadstand fluctueert van nature al enorm, maar voor de natuurorganisaties staat vast dat de visserij hier mede invloed op heeft.

Dat is ook de reden dat de Waddenvereniging, Vogelbescherming Nederland en Stichting WAD bij elke vergunning die het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV) afgeeft, aan de bel trekken. Zij vinden de hoeveelheid die bevist mag worden, veel te groot. ‘Als, net als dit voorjaar, van de 4 miljoen kilo mosselzaad bijna 2 miljoen mag worden opgevist, vinden wij dat veel te veel’, zegt Paddy Walker van de Waddenvereniging.

Delicatesse

Delicatesse
Dat neemt niet weg dat de mosselvissers doorgaan met het vissen op de delicatesse. De mosselsector moet dan wel aan een aantal voorwaarden voldoen, wil hij een vergunning bemachtigen. Belangrijk onderdeel hiervan is de Passende Beoordeling. De producentenorganisatie PO Mosselen moet dit rapport tegelijk met de vergunningaanvraag aan het ministerie van LNV afgeven. In deze beoordeling staat wat de verwachte effecten zijn van de mosselvisserij op de natuur in de westelijke Waddenzee. Op basis van deze gegevens geeft LNV de sector een vergunning.

Delicatesse
Volgens de natuurorganisaties ligt hier het probleem. ‘We willen echt geen stop op de mosselvisserij. Alleen moet het ministerie voorzichtiger zijn in het geven van een vergunning’, zegt Walker. ‘De Passende Beoordeling is niet geheel gebaseerd op alle beschikbare wetenschappelijke gegevens. Er zijn studieresultaten die niet worden betrokken in de beoordeling. ’

Delicatesse
Hans van Geesbergen van PO Mosselen vindt dat er te negatief wordt gedaan over de visserijsector. Hij zegt dat ze wel degelijk rekening houden met de schaarste van het mosselbestand. ‘Wij leveren elk jaar een door deskundigen zorgvuldig gemaakt rapport in. Daarin wordt echt goed gekeken naar de situatie van de mosselen.

Delicatesse
‘Maar de visserij is niet het enige dat de mosselstand beïnvloedt. Roofdieren en stormen zijn er ook debet aan. En de visserij heeft ook een positief effect. Doordat wij de mosselen verplaatsen naar veiligere percelen, gaan deze juist niet verloren’, zegt Van Geesbergen.

Delicatesse
De kritiek van de natuurorganisaties op de Passende Beoordeling wordt niet gedeeld door bijzonder hoogleraar en schelpdierdeskundige Aad Smaal. Hij vindt juist dat alle beschikbare kennis is gebruikt. ‘Als ik naar de beoordeling kijk is de bestaande kennis correct weergegeven. In het stuk zijn de effecten van de visserij zo goed mogelijk weergegeven. Dat neemt niet weg dat er nog kennis ontbreekt en dat daar onderzoek voor nodig is’, aldus Smaal.

Habitatrichtlijn

Habitatrichtlijn
Walker is het ermee eens dat er meer onderzoek moet komen, maar zegt dat juist het ontbreken van kennis de reden moet zijn dat er niet zomaar door gevist mag worden. ‘Kijk naar de habitatrichtlijn van de overheid. Hierin staan de natuurwaarden van de Waddenzee beschreven’, aldus Walker.

Habitatrichtlijn
‘Volgens de richtlijn moet er, wanneer schade wordt aangericht aan deze natuurwaarden, eerst onderzoek komen naar de oorzaken. Daarna mag er eventueel doorgevist worden. Nu is het andersom en zegt LNV dat er niet aangetoond kan worden dat er negatief effect is van de visserij. Het ministerie wacht eerst op resultaten van een lopend onderzoek. Dat is de omgekeerde manier van handelen.’

Habitatrichtlijn
Dat lopend onderzoek is het Project Onderzoek Duurzame Schelpdiervisserij (Produs) dat door het ministerie en de sector is gestart. Deze studie richt zich onder meer op hiaten in kennis over de effecten van de visserij op de biodiversiteit in de Waddenzee. Want als het met de mosselen slecht gaat, heeft dat ook andere gevolgen.

Habitatrichtlijn
Zo wordt bekeken wat de invloed is van het vissen op de mosselbanken. Deze banken zouden een relatief grote diversiteit aan flora en fauna hebben en deze ontwikkelen zich vooral in de permanent onder water gelegen banken. Daar waar gevist wordt.

Habitatrichtlijn
Walker: ‘Het gaat niet alleen om de mosselstand, maar over het herstel van de hele Waddenzee. Daarin spelen de mosselen een grote rol. Ook als voedselbron voor sommige vogels zijn de mosselen belangrijk. Als ze verdwijnen, veroorzaakt dat grotere vogelsterfte.’

Habitatrichtlijn
Schelpdierdeskundige Smaal is tevens projectleider van Produs. Volgens hem is er nog tijd nodig om voldoende materiaal te verzamelen. ‘Ik denk dat sommige resultaten rond 2010 beschikbaar zijn, maar ook tussentijds wordt gerapporteerd’, zegt Smaal. Het is nu erg lastig omdat sommige onderzoekspercelen weinig zaadval hebben. Daar ben je van afhankelijk wil je de ontwikkeling van mosselzaad bestuderen.’

Habitatrichtlijn
De angst van de natuurorganisaties dat het natuurlijke mosselbestand van de Waddenzee verloren gaat, blijft. Zolang de nieuwe onderzoeksresultaten ontbreken, zal het ministerie vergunningen blijven verstrekken en zal de visserijsector gewoon doorvissen.

Habitatrichtlijn
‘Ik ben bang dat de uitkomsten te laat komen, aldus Walker. ‘Er is nu een nieuw mosselbankje gevonden. Ze zullen het niet helemaal wegvissen. Maar wat overblijft, zal waarschijnlijk niet sterk genoeg zijn en toch verdwijnen. ’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden