‘De McDonald’s van de ggz’

Op de website van PsyQ – ‘dé naam op het gebied van psycho-medische zorg!’ – prijken blauwe luchten en lachende dertigers....

PsyQ is sinds twee jaar aan een gestage opmars bezig. Inmiddels heeft de organisatie 19 vestigingen en 1.500 werknemers. De directie wil het aantal filialen uitbreiden tot dertig, om zo heel Nederland te kunnen bedienen.

Snel en effectief, zo prijst de nieuwe zorgverlener zich aan. Een patiënt is bij PsyQ na gemiddeld twintig behandelingen klaar. De organisatie richt zich op negen veel voorkomende aandoeningen als ADHD, depressie en eetstoornissen. Behandelingen verlopen volgens protocollen, waarvan volgens PsyQ de effectiviteit wetenschappelijk is aangetoond. Soms kunnen de behandelingen deels online worden gevolgd.

Een psychodiagnostisch onderzoek wordt in de regel overbodig geacht, zegt Colin van der Heijden, psychotherapeut en hoofd wetenschappelijk onderzoek bij PsyQ. ‘Dat is voor het gros van de patiënten overbodig. Wij gaan uit van het heden. Graven in het verleden van patiënten doen we alleen als het echt nodig is.’

Van der Heijden roemt het PsyQ-model, waarin een gespecialiseerde psychiater of psycholoog alleen patiënten met vergelijkbare klachten helpt. ‘Je kunt een betere behandeling bieden én meer patiënten helpen. Ik zie zelf zes à zeven patiënten per dag.’

Marc Petit, lid van de directieraad van PsyQ: ‘Wij bieden een betere kwaliteit en werken efficiënter. Dat is hard nodig in een tijd waarin de geestelijke gezondheidszorg te kampen heeft met een groot personeelstekort.’

Zorgverzekeraars zijn erg blij met PsyQ. ‘Zij zoeken goede kwaliteit tegen aanvaardbare kosten’, zegt Petit. De organisatie biedt geen behandelingen die eindeloos kunnen duren. ‘Wij kunnen door registratie straks precies zeggen wat de opbrengst is van een behandeling én voorspellen hoe lang een behandeling gaat duren. Wij doen niet geheimzinnig over onze resultaten, dat vinden verzekeraars erg interessant.’ Zorgverzekeraar Menzis bestempelde de organisatie als voorkeursaanbieder.

Maar niet iedereen is enthousiast over PsyQ. Door sceptici, veelal werkzaam bij een ‘reguliere’ instelling, wordt de nieuweling de McDonald’s van de geestelijke gezondheidszorg genoemd. Petit noemt de parallel met de hamburgerketen onzinnig. ‘Wij willen gewoon goede zorg verlenen. We zijn marktgericht, maar geld verdienen is niet onze sport.’

Maar PsyQ werkt wél met een franchisemodel, net als veel winkel- en restaurantketens. En omdat PsyQ behandelprotocollen hanteert, is de behandeling, bij welke vestiging ook, grofweg hetzelfde.

Jos Lamé, directeur van de Riagg Rijnmond, noemt PsyQ een typisch product van de marktwerking in de zorg. ‘We zijn bezig van de gezondheidszorg een machine te maken. PsyQ is daar het gevolg van. Jonge, vaak net afgestudeerde psychologen behandelen patiënten met ernstige problemen. Je mag daarbij als behandelaar niet je eigen inzichten volgen – je volgt het protocol. Een typisch voorbeeld van machinebureaucratie. Daar worden we uiteindelijk niet gelukkiger van.’

Dat PsyQ bij zorgverzekeraars goed scoort, is volgens Lamé niet zo vreemd. ‘Als je, zoals veel verzekeraars, inhoudelijk geen verstand hebt van de zorg, beoordeel je op efficiëntie. In de onderhandelingen over productieafspraken tussen verzekeraars en zorgverleners is kwaliteit geen item.’

PsyQ ontkent bovendien de noodzaak van professionaliteit, stelt Lamé. ‘Wanneer je als zorgaanbieder een behandeling door een basispsycholoog laat uitvoeren, krijg je net zoveel geld als wanneer je een dure specialist inschakelt. Het systeem prikkelt zorgaanbieders als PsyQ om zo goedkoop mogelijk te behandelen.’

Hetzelfde zagen we volgens de Riagg-directeur in het onderwijs gebeuren. ‘Eerstegraadsleerkrachten werden vervangen door goedkopere tweedegraadsleerkrachten. Nu ziet men de gevolgen. Daar zouden we van moeten leren.’

Met het inzetten van basispsychologen is niks mis, meent Petit daarentegen. ‘Moet je overal superspecialisten op zetten? Ik denk niet dat dat nodig is, al geef ik toe dat schaarste op de arbeidsmarkt een rol speelt. Bovendien zijn basispsychologen erkende behandelaars en worden minder ervaren krachten bij ons goed begeleid.’

PsyQ behandelt alleen patiënten waarbij een behandeling binnen hooguit een jaar of twee succes zal oogsten. Dat levert het verwijt op dat PsyQ aan ‘cherry picking’ zou doen: de ‘makkelijke’ patiënten behandelen, waardoor anderen met de moeilijke gevallen blijven zitten. Bij wie de behandeling mislukt, wordt doorverwezen naar een ‘reguliere’ instelling.

Lamé: ‘PsyQ suggereert dat oplossingen via een machineachtige aanpak te realiseren zijn, maar in de praktijk blijkt dat ze dat niet kunnen waarmaken. Wanneer het ingewikkeld wordt, sturen ze patiënten door naar ons. Er zitten schrijnende gevallen tussen.’

Dat patiënten worden doorverwezen klopt, zegt Petit. ‘Soms denken we eerst dat een patiënt beter zal worden, maar blijkt dat er toch een langdurige behandeling nodig is. Dan verwijzen we door. Wij behandelen complexe problemen, maar bijvoorbeeld geen schizofrenie of verslaving. Daar zijn andere instellingen in gespecialiseerd. Je laat een maagoperatie toch ook niet door een hartchirurg doen?’

Het laatste wat PsyQ wil, is geassocieerd worden met de ‘traditionele’ psychiatrie, die volgens Petit met ‘een diffuus imago’ kampt. ‘Iedereen kent wel een psychiatrische instelling, een gekkenhuis. Daar willen de meeste mensen niets mee te maken hebben. Je loopt er niet mee te koop als je onder behandeling bent.’

Voor de groep ‘verborgen’ patiënten wil PsyQ de drempel om naar een psychiater te stappen, verlagen. ‘Depressies en angststoornissen leiden tot grote maatschappelijke schade. Wij vinden dat je je niet meer moet schamen als je hulp zoekt.’

Volgens Petit is het onzin dat PsyQ patiënten op een koopje behandelt. ‘Wij geloven dat we patiënten op deze manier zo goed mogelijk kunnen behandelen. Bovendien: als wij slechte zorg zouden leveren, zouden we over een jaar niet meer bestaan.’

PsyQ (Joost van den Broek / de Volkskrant)
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden