De managerskaste dunt uit

Daling aantal managers zou tijdelijk kunnen zijn

Populair zijn ze nooit geweest, de managers. Het goede nieuws is dat er iets minder van komen. Het slechte dat dit waarschijnlijk maar tijdelijk is.

Beeld Thinkstock

De meest vermaledijde beroepsgroep ter wereld - na bankiers dan - is aan het sukkelen: managers. Hun aantal is in een jaar tijd met 8 procent gedaald, terwijl het aantal werkenden juist steeg, bleek dinsdag uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). Nederland telde eind juni 490 duizend managers, tegenover 531 duizend een jaar eerder. Daarmee is nu bijna één op de zeventien werknemers een manager. Begin 2010, op het voorlopige hoogtepunt van de managerscultuur, was dat nog een op de dertien.

De vermageringskuur van de managementlagen tekende zich afgelopen jaar het scherpst af bij banken, verzekeraars en andere gespecialiseerde dienstverlening (van 43 duizend naar 34 duizend managers) en in de industrie en bouw (van 57 naar 49 duizend). Ook in de zorg, horeca en logistiek was het aantal managers halverwege 2015 lager dan een jaar eerder, terwijl er in het onderwijs juist veel managers bijkwamen. Onder managers schaart het CBS overigens alleen mensen die leiding geven aan (afdelingen van) organisaties - accountmanagers tellen dus niet mee.

Vooral het aantal mannelijke managers daalde: van 400 duizend in het tweede kwartaal van 2014 naar 361 duizend een jaar later. Het aantal vrouwelijke managers daalde van 130 naar 128 duizend. Van iedere honderd werkzame mannen zijn er nu acht manager, tegenover drie managers op elke honderd werkende vrouwen.

Te langzaam

Waar een afname van het aantal bouwvakkers, leraren of kantinejuffrouwen tot sombere berichtgeving zou nopen, leidden de CBS-cijfers over managers dinsdag tot lichte euforie. 'Er moeten nog veel meer managers weg; ze zijn een zichzelf in stand houdend gif in de maatschappij', reageerde een Telegraaf-lezer bijvoorbeeld. 'De daling gaat veel te langzaam!', schreef een andere lezer: 'Zij parasiteren op de werkenden en maken door allerlei vergaderingen en formulieren hun werk gewichtiger dan het is.'

Managerhaters kunnen zich beter niet te veel verkneukelen, want de daling van het aantal managers zou weleens tijdelijk kunnen zijn, denkt CBS-hoofdeconoom Peter Hein van Mulligen. Managers deinden het afgelopen decennium mee op de conjunctuurgolven: hoe slechter het ging op de arbeidsmarkt, des te minder managers er waren, vice versa. 'Als het herstel van de arbeidsmarkt doorzet, zou het heel goed kunnen dat het aantal managers de komende jaren weer gaat groeien.'

Gert van der Houwen, directeur van managersvereniging Nive, is daar niet zo zeker van. Door de opmars van zzp'ers en flexcontracten zou het aantal managers kunnen blijven krimpen. 'Managers verdienen hun geld met structureren, beheersen en organiseren. Dat is almaar moeilijker in een tijd waarin verandering de enige constante is en mensen zich steeds minder gelegen laten liggen aan autoriteit.'

Bedrijfsvoeringskosten

Econoom Alfred Kleinknecht van de TU Delft denkt daar dan weer heel anders over. 'Er is een lineair verband tussen flexibele krachten en managementlagen: hoe meer zzp'ers, uitzendkrachten en tijdelijke contracten in een bedrijf, des te meer managers. Dat verhoogt weer de bedrijfsvoeringskosten, ten koste van de productiviteitskosten.' Voor de economie zou een slinkende managerskaste in elk geval een zegen zijn, denkt hij.

Paradoxaal genoeg hebben bedrijven meer bureaucratische lagen dan overheden, blijkt uit nieuw onderzoek van Kleinknecht in de Cambridge Journal of Economics. Bovendien geldt: hoe kleiner het bedrijf, hoe hoger het aandeel managers.

Philip Dries (46) mede-oprichter van ict-bedrijf Schuberg Philis in Schiphol-Rijk, tegenwoordig met 200 medewerkers, 20 klanten en ongeveer 50 miljoen euro omzet per jaar. (inzet)

'Het is een illusie dat je altijd op de hoogte kunt zijn van alles wat er gebeurt binnen je bedrijf. Daarom werkt iedereen bij ons in een team zonder leider. Dat team doet zelf beloften aan een klant. Als het met een collega niet goed gaat, dan spreken zijn teamgenoten hem daarop aan. Omdat je samen beloften hebt gedaan, voelt iedereen een natuurlijke verantwoordelijkheid elkaar te helpen. Je hebt als het ware een praktisch belang dat iedereen in jouw team de afspraken nakomt. Hiërarchie en controle van bovenaf zouden dit principe alleen maar tegenwerken.

'De salarissen worden vastgesteld aan de hand van rapportcijfers. We bepalen met z'n allen wie de meeste invloed heeft op het langetermijnsucces van het bedrijf. De punten worden toegekend via onderlinge beoordelingen van teamgenoten.

'De enige echte hobbel die ik ben tegengekomen naarmate onze organisatie groeide, is dat je als directeur automatisch meer controle wil uitoefenen terwijl je precies het tegenovergestelde moet doen. Je moet blijven werken op basis van vertrouwen en gelijkwaardigheid in plaats van controle.'

Philip Dries. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant

Mark Vletter (35) oprichter van telecombedrijf Voys in Groningen, tegenwoordig met 85 medewerkers, 10 duizend zakelijke klanten en ongeveer 6 miljoen euro omzet per jaar. (inzet/kader)

'Altijd als ik vrienden vraag naar hun leidinggevende, vinden zij hem of haar een trut of een eikel. De enige managers die in de smaak vallen, zijn de managers die hun mensen vrij laten. Volgens het boekje moet je een leidinggevende aannemen voor iedere vijftien mensen. Maar de teamleider die wij aanstelden toen Voys die omvang kreeg, beviel ons helemaal niet. Toen las ik het boek over Valve, een Amerikaans bedrijf dat videogames ontwikkelt en zónder managers werkt. Ik dacht: 'als die Amerikanen het kunnen, kunnen wij het beter'.

'Bij Voys werken eigenlijk 85 managers. Iedereen is leidinggevende van zijn eigen takenpakket, gekoppeld aan zijn competenties. Hiërarchie is er wel degelijk. Alle taken zijn vastgelegd. Alle verantwoordelijkheid ligt alleen niet bij één persoon. Zo werd ik laatst gesommeerd mijn rommel op te ruimen door de hall way monitor, iemand die de taak heeft het kantoor netjes te houden. Als directeur heb ik macht ingeleverd, maar ik krijg er plezier voor terug.'

Mark Vletter. Beeld Raymond Rutting/de Volkskrant
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.