De lunchboterham, een zaak afwassen of afdanken

Hoe nemen we de lunch mee: broodtrommel of plastic zakje? Een dilemma net zo lastig als het drinken van de koffie: de keramieken mok of uit plastic beker?

Beeld anp

De vraag kan een ontbijttafel diep verdelen: hoe vervoeren we zo milieuvriendelijk onze lunch naar werk of school? In Huize Nieuwenhuis hecht de ene kant van de tafel aan een stevige broodtrommel. Deze gaat een (school)carrière mee en is dus zeer duurzaam in tegenstelling tot wegwerp-plastic zakjes.

Onzin, zegt de overkant van de tafel: die trommel moet elke avond worden afgewassen en dat kost warm water (en dus aardgas of elektriciteit) en ook nog eens afwasmiddel. Een plastic zakje is juist duurzaam: weegt niets en kan worden gerecycled.

Afwassen of afdanken, dat is de vraag. Maar over één ding is de familie het wel eens: het 'zakje van de bakker', waarin het brood zat toen we het kochten, is de beste optie: hergebruik voordat het wordt gerecycled. Maar ja, uit één brood haal je meerdere lunchpakketjes, dus hoe vervoeren we de rest?

Over aluminiumfolie bestaat ook geen controverse: een hoogwaardiger en meer milieubelastend materiaal dan plastic, dus zonde om te gebruiken voor het vervoeren van gesmeerde boterhammen.

Beeld Han Hoogerbrugge

Bekijk hier onze Volkskrantspecial: 1000 dagen je plastic afval verzamelen, dan krijg je dus dit.

Linda Nijenhuis, projectmanager Afval en verpakkingen van de onafhankelijke voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal: 'De productie van een kilo aluminium belast het milieu twee keer zoveel als een kilo plastic, met name omdat het twee keer meer energie vraagt. Daar komt bij dat een plastic zakje veel lichter is dan de aluminiumfolie die je nodig hebt voor je boterhammen: je hebt dus meer nodig van een milieubelastender materiaal.'

Aluminium is goed te recyclen, maar in veel Nederlandse gemeenten gaat bij de afvalverwerking een groot deel van het kostbare metaal verloren.

Papier duurzaam?

Een papieren zakje dan? Gemaakt van bomen: wat is er groener en duurzamer? 'Ik zou papier geen duurzaam verpakkingsmiddel noemen', zegt Peter Rem, hoogleraar resources en recycling aan de TU Delft. 'De productie vraagt veel energie; na staal is papier het meest energie-intensieve verpakkingsmiddel.'

Papieren broodzakjes moeten (net als papieren bekertjes) aan de binnenkant voorzien worden van een coating, anders vervuilt het broodbeleg de schoolboeken of de vergaderstukken.

Rem: 'Die belasting komt er nog eens bij. Daarnaast is papier dat voorzien is van zo'n laagje niet of nauwelijks te recyclen omdat je het van elkaar moet scheiden.'

Plastic is dus verassend genoeg een duurzame keuze. Maar in welke vorm? Wegwerpzakjes of de herbruikbare broodtrommel? Harde feiten zijn moeilijk te vinden, maar Milieu Centraal heeft wel informatie over een vergelijkbare kwestie die de gemoederen bij menig koffieapparaat op kantoor bezighoudt: porseleinen mokken versus plastic bekertje. Ook nu geldt: vergeet papier, te milieubelastend.

'Een plastic wegwerpbekertje heeft minder energie en grondstoffen nodig om gemaakt te worden dan een stenen mok of kopje en een mok gaat duizenden keren mee', schrijft Milieu Centraal. 'Als je de milieubelasting van de productie verdeelt over alle keren dat je de mok gebruikt, blijkt de belasting per consumptie ongeveer even hoog te zijn. Het verschil tussen de materialen steen of plastic is dus klein.'

Wat de doorslag geeft, is hoe de mok of het bekertje wordt gebruikt. Was je je mok elke keer af met warm stromend water (niet goed) of stop je de beker één keer per dag in een volle, energiezuinige vaatwasser (wel goed)? En gooi je het plastic bekertje bij het gewone afval (niet goed) of laat je het recyclen (wel goed)?

Wat blijkt: als de mok of het plastic bekertje zo milieuvriendelijk mogelijk wordt gebruikt, is de één niet of nauwelijks vervuilender dan de ander.

Overigens is de kwestie geen halszaak. Per duizend kopjes koffie - ongeveer het jaargebruik op een kantoor - bespaart milieuvriendelijk gebruik (mok afwassen en bekertje recyclen) evenveel CO2-uitstoot als 55 kilometer autorijden veroorzaakt. Met andere woorden: als autoforensen een keer per jaar thuis werken, hebben ze ongeveer de extra vervuiling van hun ecologisch onverantwoorde manier van koffiedrinken gecompenseerd.

1.000 kopjes koffie, het jaargebruik van een kantoorklerk, staat gelijk aan de CO2-uitstoot van 55 kilometer autorijden.

Waarschijnlijk geldt dat ook voor de verpakking van onze lunch: het verschil is klein en de milieuschade is gemakkelijk te compenseren door bijvoorbeeld minder vlees op je brood te doen.

Peter Rem kan zich niet in deze logica vinden: 'Op de korte termijn maakt het niet veel uit, maar op lange termijn wel. Plastic dat gemaakt is van fossiele brandstoffen, heeft unieke en waardevolle eigenschappen. Helaas is de grondstof eindig, want ooit raakt de olie op. Het is dus zonde om plastic te gebruiken voor een wegwerpproduct.'

Recycling van boterhamzakjes is lastig, zegt Rem. 'Ze zijn gemaakt van LDPE, een type fossielplastic dat in de praktijk nauwelijks te recyclen is omdat het proces te arbeidsintensief en dus te duur is.' Veel beter is het om plastic zakjes te maken van een oneindige bron. 'Boterhamzakjes van bioplastics zouden de ideale oplossing zijn. Die bestaan helaas nog niet, maar ik ben ervan overtuigd dat die er zullen komen.'

Tot die tijd is een broodtrommel waarschijnlijk de beste optie. Niet apart afwassen, maar met de rest van de vaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden