De lokale lasten als nieuwe volksvijand

Een gezin betaalt dit jaar circa duizend euro aan lokale lasten; 13 procent meer dan in 2004. Meer betalen voor minder?...

Het is een verontrustend lijstje, dat het ministerie van Financiën onlangs verspreidde. Nederland blijkt, becijferde het ministerie, koploper in de wereld op het gebied van de stijging van lokale lasten.

Tussen 1995 en 2001 steeg de opbrengst uit de bonte verzameling belastingen die op lokaal niveau geïnd worden met 76 procent. Dat is meer dan 10 procent per jaar. Ter vergelijking: in de Verenigde Staten stegen de lasten met slechts 6 procent per jaar en in Duitsland (nog geen 2 procent) en Japan (1 procentje) was de stijging zelfs te verwaarlozen.

Ook in 2005 gaan de lokale belastingen stevig omhoog. De Vereniging Eigen Huis (VEH) schat dat huiseigenaren dit jaar gemiddeld 13 procent hogere woonlasten moeten betalen, als gevolg van een – per gemeente verschillende – stijging van de onroerend zaakbelasting (die geïnd wordt per woning), de afvalstoffenheffing en het duurder uitvallende rioolrecht.

Ook andere heffingen (parkeertarieven, waterschapsheffingen, motorrijtuigbelasting) gaan dit jaar, net als elk jaar, de lucht in. Tegelijk wordt de Zalmsnip, de honderd gulden (45,38 euro) die het gros van de gemeenten namens de minister jaarlijks naar de inwoners overmaakt, afgeschaft. Al met al betaalt een modaal gezin met auto dit jaar circa duizend euro aan lokale lasten.

En dat doet zeer, zeker nu de irritatie over lastenstijgingen de overhand heeft.

Frank van Loon, directeur van de Vereniging Eigen Huis, is zeer verbolgen: 'Veel mensen moeten elke euro twee keer omdraaien. Je kunt hun niet uitleggen dat de lokale lasten fors moeten stijgen, terwijl zij er tegelijkertijd minder voor terugkrijgen.'

Van Loon wijst ook op gemeentelijke voorzieningen als zwembaden, bibliotheken en sportaccomodaties, waar (toegangs)prijzen stijgen en openingstijden worden verkrapt, terwijl de gemeentelijke lasten wel stijgen.

De VEH-directeur is zeker niet de enige die moppert. Er is vrijwel geen brancheorganisatie of lobbyclub die niet zijn zorgen heeft geuit over de explosieve stijging van de lokale belastingen, waar niemand greep op lijkt te hebben. Ook in de Tweede Kamer en op het ministerie van Financiën heeft het beeld postgevat dat de lokale overheden ongecontroleerd doorgaan met het opkrikken van de kosten.

Het koor van critici huilt krokodillentranen, vindt Else van Dijk-Staats, VVD-wethouder van Financiën van de gemeente Den Haag.

'De rijksoverheid heeft de laatste jaren allerlei taken overgedragen aan de gemeenten, zoals de huisvesting van scholen en de uitvoering van de bijstandswet', zegt ze. 'En daar stond niet altijd voldoende budget tegenover.'

De overheid heeft, kortom, het probleem verschoven en daarna een zondebok gevonden bij de gemeenten.

'Het beeld dat wij ongebreideld de lasten verhogen, klopt gewoon niet', zegt Van Dijk-Staats. 'Als een schoolgebouw op instorten staat, dan gaan we dat gewoon renoveren. Een gemeente kan zich ook niet, zoals de centrale overheid, verstoppen voor haar burgers. Gelukkig maar.'

Het zijn niet alleen de schoolgebouwen die de gemeenten op kosten jagen. Ook modieuzere beleidsterreinen als veiligheid, milieubeheer en stadtoezicht kosten de lokale overheden veel geld. Net als de Melkert-of ID-banen. Die zijn door de rijksoverheid afgeschaft, en worden nu door de gemeente betaald. 'Veel ID'ers doen belangrijk werk op lokaal niveau', zegt Van Dijk-Staats. 'Dat wilden wij niet wegbezuinigen.'

En zo is er bij elke stijging een verhaal. Neem de riolering. Die wordt in 2005 fors duurder. Want, zo weet Corine Hoeben van het Centrum voor Onderzoek naar de Economie van Lokale Overheden (Coelo), de eisen waaraan rioleringen moeten voldoen zijn met de jaren flink verzwaard. 'Regenwater mag niet meer direct op het riool geloosd worden, er is achterstallig onderhoud en het buitengebied moet worden aangesloten. Allemaal bestaand beleid, waarvoor nu flink extra betaald moet worden.'

'In feite heeft alleen de stijging van de onroerendezaakbelasting direct te maken met de uitgaven van de gemeenten. De andere lokale lasten mogen slechts kostendekkend zijn, en niet gebruikt worden voor extraatjes voor de inwoners', zegt Hoeben. 'Maar ja, soms waren ze nog niet kostendekkend, of moeten er extra uitgaven gedaan worden.'

Waar komt dan die enorme irritatie over de lokale lasten vandaan?

'Het zijn verreweg de zichtbaarste belastingen', aldus Hoeben. 'De meeste mensen hebben geen flauw benul hoeveel loonbelasting zij betalen, of wat zij aan btw afdragen. Maar de acceptgiro van gemeente of waterschap valt eens per jaar op de mat, en dat snappen mensen niet. Die denken dan: ”ik betaal toch al belasting?”

Daar komt bij dat gemeenten, provincies en waterschappen slecht uitleggen waarvoor zij het geld gebruiken, zegt Hoeben. Het gros van de Nederlanders weet ternauwernood wat een waterschap is. Zodra dat ook nog een forse rekening stuurt voor het schoon houden van het oppervlaktewater in de regio, is de irritatie compleet.

De vraag blijft of de explosieve lastenstijging enkel het gevolg is van gepingel tussen minister Zalm en de gemeenten en slechte communicatie van de lokale instellingen. Volgens een groep dissidente accountants en gemeenteraadsleden moet de verklaring voor de lastenstijgingen op lokaal niveau vooral gezocht worden in de in hun ogen belabberde manier waarop lokale overheden geld uitgeven en daarover verantwoording afleggen.

Volgens Hans Blokdijk, ermeritus hoogleraar accountancy, hebben gemeenten zelfs een boekhoudschandaal op het niveau van Ahold en de gevallen energiegigant Enron nodig om hen de ernst van hun eigen boekhoudkundige problemen te laten inzien. Want, zo verzucht Blokdijk, als de boeken niet in orde zijn, dan wordt het vaststellen van tarieven helemaal een heksentoer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden