De kanarie van de zee

De route voert langs een riviermonding vol walvissen. In Frans Canada is het plezierig fietsen. Geen plek buiten Europa waar de Tour de France zo goed te volgen is....

Zijn ogen verraden irritatie.

Zijn neerhangende mondhoeken tonen een mengeling van teleurstelling en berusting: 'Mais la vie continue,' zoals men ook in Quebec pleegt te zeggen. Vanaf het videoscherm in Musée de l'Amérique française in het Canadese Quebec klaagt zanger/dichter Michel Faubert dat het minder dan 1 procent heeft gescheeld of Quebec zou zich hebben ontworsteld aan de wurggreep van het Engelstalige Canada. Het ging maar nét mis met de referenda van de Parti Québécois onder leiding van de seperatistische René Lévesque in 1980 en 1995. De Franstalige Canadezen moeten erin berusten dat ze nog steeds naar het hoofd van de Britse koningin moeten kijken als ze een biljet van 20 dollar uit hun portemonnee halen.

De droom van een onafhankelijk Quebec lijkt voorbij, zeker nu de meeste nieuwkomers zich in het multi-etnische en multiculturele Montreal vestigen en de Francofielen in de provinciehoofdstad Quebec en op het platteland steeds duidelijker in de minderheid raken. Het Quebec-nationalismeblijft echter hardnekkig en neemt soms (onbedoeld lachwekkend) naïeve vormen aan. In Le Musée juste pour rire in Montreal worden de '100 beste humorfragmenten aller tijden' vertoond. Ongeveer een kwart bestaat uit komieken uit Quebec.

Als de afscheiding er dan niet meer inzit, dan moet men zich maar onderscheiden van de rest. Niet alleen door croissants en het stroperige, boertige Frans (ook al is 'bye' het gebruikelijke afscheid), maar ook door de liefde voor de fiets. En dan niet de mountainbike, waarmee vele Noordamerikanen door ruig terrein raggen, maar de fiets als volwassen vervoersmiddel in de stad en op vakantie. Geen plek buiten Europa waar de Tour de France zo uitgebreid op tv en in de krant te volgen is dan in Quebec.

Een fietstocht door Quebec begint in La Maison des Cyclistes in Montreal. De organisatie runt een fietserscafé/informatiecentrum en is er medeverantwoordelijk voor dat fietsen in de stad voor Noord-Amerikaanse begrippen een genot is. Overal aparte fietspaden of een duidelijk gemarkeerd deel van de weg.

De fietsclub is de grote motor achter de Route verte, de fietsvriendelijke Groene Weg van ruim drieduizend kilometer door Quebec. Als het netwerk in 2005 helemaal is voltooid, moet in totaal vierduizend kilometer aantrekkelijk zijn gemaakt voor fietsers. Op sommige stukken, zoals de 130 kilometer tussen Rivière de Loup aan de St. Laurent rivier en Edmundston in New Brunswick, zijn oude treintracés tot fietspad omgebouwd. Waar de vrije baan op de Route verte niet geheel kon worden gerealiseerd, wordt de automobilist middels grote verkeersborden duidelijk gemaakt dat de fietsers ook ruimte nodig hebben: Partageons la Route.

De opzet van Route verte is, zoalsde gids Take A Ride On The Green Side trots meldt, gebaseerd op grote plezierige Europese fietsroutes, zoals de Donauradweg of Römerroute. De opzet moge vergelijkbaar zijn, de bijbehorende (ringband)gids is kaal. Behalve adressen van fietswinkels en een enkel hotel is geen enkele touristische informatie opgenomen en staat geen enkele camping vermeld. Ook geen woord over de stijgingspercentages. Zo zouden wij graag hebben geweten dat we de 17 procents-muur vlak voor Quebec-Ville hadden kunnen vermijden door een alternatieve route te volgen.

Meteen als we het vliegveld van Montreal verlaten, kunnen we het fietspad nemen. De drukte op het pad langs de rivier doet sterk denken aan de Amstel tussen Amsterdam en Ouderkerk op een zonnige zondag. Zelfs op dit veilige pad draagt vrijwel iedereen een helm, soms over de baseball-pet. De nieuwste fietsmode is een radio op het stuur.

Een van de mooiste delen van de Route verte leidt vanaf Montreal naar de monding van de St. Laurent. We passeren een aantal dorpjes dat hoog op het lijstje staat van de Association des plus beaux villages du Québec. Fransen in vroegere eeuwen hebben zich flink uitgeleefd in perfect onderhouden kerkjes, bestuursgebouwtjes en parkjes.

Waar het zoete rivierwater en de zee elkaar raken en de rivier zo breed is dat je nauwelijks de overkant kunt zien, is een rijk walvisgebied. Vanuit Rivière du Loup en Trois Pistoles worden walvistripjes georganiseerd. De jongens uit de hoogste klas blijven ontzichtbaar, maar de dwergvinvis en de beloega laten zich veelvuldig zien. De laatste zwemt zo zelfverzekerd rond alsof hij weet dat hij een bedreigde en daardoor beschermde diersoort is. Deze witte walvis, die vanwege zijn gepiep en geloei de kanarie van de zee wordt genoemd, is de enige walvisachtige die verschillende gezichtsuitdrukkingen kan vertonen.

Er zwemmen tegenwoordig zo'n twaalfhonderd beloegas in de St. Laurent rond, tegen vijftigduizend in de zestiende eeuw toen de Franse ontdekkingsreuiziger Jacques Cartier de rivier opvoer. Tijdens de Tweede Wereldoorlog probeerde de Amerikaanse luchtmacht de richtapparatuur uit in het gebied. De witte walvis was toen een handig doelwit. In de jaren vijftig kregen Canadese vissers vijf dollar per beloega-staart om de kabeljauwstand op peil te houden. Nu moet het toeristenbootje op beschermende afstand blijven.

Onderweg komen wij naast een grote hoeveelheid gewone fietsers veel bijzondere fietsverschijningen tegen. Een man heeft een grasmaaimachine achter zijn fiets gebonden. Het is een aardige afwisseling tussen de honderden kleine maai-tractortjes, waar alle mannen van Quebec op hun gigantische grasvelden mee in de weer lijken te zijn. Op een rustveldje langs de weg komt om acht uur 's avonds een man aanfietsen om de wc op slot te doen. Op zijn stuur en achterspatbord heeft hij twee grote houten vogels gemonteerd. Voorop, hij kan er nauwelijks overheen kijken, heeft hij een lijst getimmerd met een foto van de voorzitter van de visclub van het dorp. Zijn enige commentaar op onze vraag waarom de wc op slot gaat, is dat de vissen in de St. Laurent rivier vroeger veel groter waren.

In het resterende deel van de tocht door Maine en Massachusetts naar Boston zijn we geen enkele fietsende vakantieganger meer tegengekomen. Wel erg veel pick up trucks. Altijd handig als het traject wat al te steil is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden