De inspecteurs die het energieverbruik van Nederlandse bedrijven controleren

Nederlandse bedrijven moeten snel hun energieverbruik naar beneden schroeven om het Energieakkoord nog te kunnen halen. Handhaving door inspecteurs is daarbij cruciaal. 'Fantastisch, alle stekkers eruit.'

Inspecteurs Tim von Harras en Andor van Dijk aan het werk bij sensorfabriek VAF Instruments in Dordrecht. Beeld Raymond Rutting

Aan het einde van zijn inspectietocht door de sensorfabriek VAF Instruments in Dordrecht vraagt Andor van Dijk of hij de ruimte met de servers even mag zien. Dat is een soort inloopkast, grotendeels gevuld met zeven computers met knipperende groene lichtjes. Van Dijk, energieverbruik-inspecteur bij de Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid, schuift naar binnen en kijkt rond. De koeling trekt zijn aandacht. 'De temperatuur is ingesteld op 20 graden', zegt hij. 'Dat kan best minder gekoeld. Tot 27 graden is er geen enkel probleem voor de servers.'

Directeur Douwe Vellinga knikt welwillend. Die inspecteurs van de Omgevingsdienst bemoeien zich weliswaar met alle aspecten van zijn energiehuishouding, maar Vellinga laat het zich allemaal met een glimlach welgevallen. VAF, legt hij uit, is een wereldwijd opererend bedrijf dat sensoren maakt voor de scheepvaart, sensoren waarmee rederijen hun brandstofverbruik kunnen verminderen. 'Dus het zou raar zijn als wij ook niet zelf ons energieverbruik zouden minimaliseren', zegt hij.

Donkerstralers

Van Dijk en zijn collega Tim von Harras hebben nog wel meer adviezen voor hem. Die luchtverwarming boven in de fabriekshal, die zou kunnen worden vervangen door 'donkerstralers', die minder energie kosten. En ledjes kunnen in plaats van de halogeenlampen die hier en daar nog stroom staan te vreten. Maar de inspecteurs juichen juist weer toe dat overal het licht automatisch uit gaat als er niemand meer is.

In het Energieakkoord van 2013 was afgesproken dat in Nederland 100 petajoule in 2020 aan energie zou worden bespaard (ten opzichte van 2013). Dat is meer dan alle huishoudens in een jaar aan stroom gebruiken. Maar volgens de laatste editie van de Nationale Energieverkenning (NEV) komt de besparing in 2020 uit rond de 75 petajoule. Tenzij er wordt ingegrepen.

Veel energiebesparingsprogramma's lopen min of meer zoals verwacht. De grote industrie heeft zich met twee convenanten gebonden aan energiebesparingsdoelen en die gaan ze ruimschoots halen, zegt Ton van Dril van Energie Onderzoekscentrum Nederland ECN, een van de auteurs van de NEV. 'Maar de honderdduizenden kleinere bedrijven waarop de omgevingsdiensten toezicht moeten houden, lopen nog ver achter.'

De deelnemers in het Energieakkoord (regering en andere overheden, milieugroepen, vakbonden en ondernemersorganisaties) zijn vast van plan de achterstand alsnog in te halen. Een aanscherping van de handhaving van de Wet milieubeheer wordt door alle betrokkenen genoemd.

Die wet bepaalt dat ondernemers (en trouwens ook instellingen, en het openbaar bestuur) verplicht zijn om energiebesparende maatregelen te treffen, als die investering binnen vijf jaar is terug te verdienen. In het Energieakkoord van 2013 staat nog dat deze wet 28 petajoule aan besparing moet opleveren. Maar in de Energieverkenning van vorig jaar staat dat er maar 7,2 petajoule van wordt gehaald. De energieinspecteurs zullen dus nog een flinke spurt moeten trekken om het gestelde doel toch nog te halen. Het scherper handhaven op de Wet milieubeheer wordt cruciaal in het halen van de besparingsdoelen. Daarmee zou nog tussen de 14 en 20 petajoule kunnen worden bezuinigd.

Tot nu toe, zegt Ton van Dril van ECN, schoot de handhaving van de wet tekort. 'Maar nu de inspecties van de Omgevingsdiensten een beetje lopen, moet er flinke vooruitgang te boeken zijn.' De Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid is al voorbereid op groei. Een paar jaar geleden begon er één inspecteur. Nu werken er vier inspecteurs, een vijfde begint spoedig.

Tot voor kort was vaak de vraag: welke maatregel is binnen vijf jaar terug te verdienen? Achter die vraag verstopten ondernemers zich graag, maar dat is nauwelijks nog mogelijk. Samen met branche-organisaties zijn lijsten opgesteld met 'erkende maatregelen': maatregelen waarvan de terugverdientijd wordt geacht korter te zijn dan vijf jaar. Voor elke branche is die lijst weer anders. Voor zwembaden zijn ze anders dan voor bakkerijen. Tot nu toe zijn er lijsten gepubliceerd voor onder meer kantoren, scholen, de zorg, de landbouw, datacenters, onderwijs, sommige industrietakken, garagebedrijven, hotels, restaurants, detailhandel en sport.

Afvinklijsten

Als een soort energiepolitie gaan de inspecteurs van omgevingsdiensten bedrijven en instellingen af met hun afvinklijsten met honderden 'erkende maatregelen'. De Omgevingsdienst Zuid-Holland-Zuid deed vorig jaar 190 van die inspecties. Veel van de maatregelen die worden opgelegd, hoeven niet subiet te worden getroffen. De ondernemer mag wachten op een 'natuurlijk moment': pas als hij toch al van plan is zijn ventilatiesysteem te vervangen, moet hij ook zorgen dat hij voldoet aan de 'erkende maatregelen', zoals het terugbrengen van overcapaciteit.

De inspecteurs hebben wel machtsmiddelen op zak. In 5 à 10 procent van de gevallen wordt een dwangsom ingezet om de ondernemer tot medewerking te bewegen. Bestuursdwang kan ook (waarbij de Omgevingsdienst het werk zelf laat uitvoeren en de kosten op de onderneming verhaalt) maar komt nagenoeg niet voor.

Veelvoorkomende overtredingen:

- verlichting (halogeen in plaats van led, oude tl-buizen, licht gaat niet uit als er niemand is)

- gebrekkige isolatie (van gebouwen, maar ook van warme leidingen)

- elektromotoren (te oud, of te veel vermogen)

- perslucht (te veel vermogen van de compressor, lekkages van perslucht)

- geen slimme meters voor gas en stroom

En het gaat zeker niet alleen om opleggen en bestraffen, integendeel. Inspecteur Tim von Harras vertelt over een bedrijf waar hij onlangs was, een bedrijf met vijftig panden in één straat. 'Die ondernemer moest van ons een energiebesparingsplan opstellen. Hij kwam eerst met een plan met drie kleine maatregelen. Een van die maatregelen was dat hij alle halogeenlampen zou vervangen door led, in 2031. Wij vonden dat volstrekt onvoldoende en hebben een nieuw plan gevraagd. Toen heeft die ondernemer een serieuze consultant ingeschakeld en een plan opgesteld met twee kantjes vol maatregelen die allemaal binnen vijf jaar zouden worden getroffen. En hij was zelfs van plan om zonnepanelen te leggen op al die vijftig panden. Hij was helemaal om. Dat was zonder ons niet gebeurd.'

Soms leren de inspecteurs van de ondernemers. Als hij weer buiten het gebouw van VAF Industries staat, lichten de ogen van Andor van Dijk plotseling op. 'Weet je wat ik zo'n fantastisch idee vond? In dit bedrijf hebben ze de nachtbeveiliging opdracht gegeven alle stekkers uit apparaten te trekken, tenzij daar een andere afspraak over is gemaakt. Gewèèèldig!'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden