De houdgreep van de beleggingspolis

Miljoenen Nederlanders zitten gevangen in een beleggingspolis. Stoppen met die zogeheten woekerpolis is financieel ongunstig en doorgaan leidt waarschijnlijk tot een teleurstellend resultaat....

Afgelopen maand drong dit besef hard door bij veel consumenten met een beleggingsverzekering, bedoeld om het pensioen bij te spijkeren of een hypotheekschuld af te lossen. Ze ontvingen van hun verzekeraar voor het eerst een duidelijk overzicht waarin de kosteninhoudingen duidelijk werden vermeld. Acht op de tien consumenten is ontevreden over dit financiële product na het lezen van de post van hun verzekeraar, bleek uit een enquête van de Vereniging Eigen Huis (VEH).

Dat verzekeraars en verzekeringsadviseurs samen gemiddeld 20 procent van de inleg gebruiken voor hun kosten, is al langer bekend. Het wekt vooral verbazing dat dat verzekeraars ondanks de kritiek zo lang succesvol hun producten konden blijven verkopen.

‘Het reputatiemechanisme heeft niet gewerkt’, zegt Arnout Boot, hoogleraar financiële markten aan de Universiteit van Amsterdam. ‘Jagen op financieel gewin op de korte termijn was blijkbaar lucratiever dan een goede reputatie op de lange termijn.’

Nu is het terugwinnen van het vertrouwen van de consument een van de speerpunten van de verzekeringsbranche. Verzekeraars hopen dat de recente aanbeveling van de Ombudsman Financiële Dienstverlening de kritiek op beleggingsverzekeringen uit de wereld helpt. De Ombudsman wil dat verzekeraars de kosten boven de 3,5 procent per jaar teruggeven aan de verzekerden.

Boot is een van degenen die de verzekeraars al sinds 1995 kritisch volgen. Een spraakmakend onderzoek uit die tijd heeft hij weer uit de kast gehaald en op internet gezet. ‘Het is oud, maar de conclusies zijn nog nooit weersproken’, zegt Boot.

Ruim tien jaar geleden joeg de hoogleraar de verzekeraars in de gordijnen met zijn onderzoek. De titel spreekt boekdelen: Koopsommen en premie-stortingen een goudmijn: maar voor wie? De ondertitel vat de situatie samen die nog steeds voorduurt. ‘De consument betaalt, de overheid kijkt toe en de verzekeringsmaatschappij is de lachende derde.’

De onrust over de woekerpolis is uitgegroeid tot een financiële affaire die de Ahold-claim en de Dexia-zaak overtreft. Er zijn meer mensen bij betrokken en de schadevergoeding zal naar verwachting hoger uitkomen dan bij deze zaken, die beide voor ongeveer 1 miljard euro werden geschikt. Boot vindt het tienvoudige een passende oplossing.

Twee belangenbehartigers proberen geld lost te weken bij de verzekeraars. De oplossing van Jan Wolter Wabeke, de Ombudsman Financiële Diensverlening, vinden ze te mager. De Stichting Verliespolis, een initiatief van de Vereniging Eigen Huis en de Vereniging van Effectenbezitters (VEB), hoopt op een schikking met een aantal grote verzekeraars. Mocht dat niet lukken, dan rest de gang naar de rechter. De Stichting Woekerpolis Claim heeft die stap al gezet. Ze is procedures begonnen tegen Nationale-Nederlanden en Rabobank.

De kritiek van onder meer Boot en de Consumentenbond stond de succesvolle verkoop van beleggingsverzekeringen niet in de weg. De combinatie van stijgende beurskoersen, voorgespiegelde belastingvoordelen en enthousiaste verkopers was voor veel consumenten onweerstaanbaar. Nederlandse consumenten stortten sinds begin jaren negentig naar schatting 60 tot 70 miljard euro in beleggingsverzekeringen.

‘Verzekeraars hadden het monopolie op belastingvoordelen’, zegt Rob Goedhard, voormalig beleidsmedewerker bij de Consumentenbond en tegenwoordig werkzaam bij Ordina. Wie zijn lijfrentepremies wilde aftrekken van de belasting, moest zijn geld wel onderbrengen bij een verzekeraar.

De stijgende beurskoersen waren eind jaren negentig een ander sterk verkoopargument. Over de hebzucht en de onwetendheid van de consument verschillen de meningen. ‘De beurs explodeerde’, zegt Pepijn van Kleef, directielid van het financieel onderzoeksbureau Moneyview. ‘Iedereen wilde erbij zijn. De consument verdiepte zich niet in die producten, terwijl alle informatie beschikbaar was.’

Consumentenorganisaties vinden juist dat verzekeraars het beleggingselement verdoezelden. ‘Producten hadden namen als ABC Spaarplan en Spaarbeleg. Dan denk je toch niet aan beleggen in aandelen’, zegt Rob Dorscheidt, beleidsmedewerker van de Consumentenbond. ‘Verder schermden ze met optimistische rendementen. Zelfs een tegenvallend rendement was nog hoog.’

Tussenpersonen die deze rendementen voorspelden, waren cruciaal voor het succes van de woekerpolis. Voor elke verzekering die ze slijten, ontvangen ze een percentage van de inleg. De consument betaalt deze provisie, maar ziet dat niet, omdat deze adviesbeloning loopt via de verzekeraar.

‘Het provisiesysteem is manipulatie van het verkoopkanaal. Hierdoor concurreren verzekeraars niet op prijs’, zegt Boot. Ook de Ombudsman Financiële Dienstverlening stelt dat door het provisiesysteem goede producten met lage kosten soms werden geboycot door verzekeringsadviseurs.

Het Verbond van Verzekeraars vindt dat de verzekeraars voldoende initiatieven hebben genomen om de transparantie te verbeteren. ‘De eisen zijn strenger geworden de afgelopen jaren’, zegt Richard Weurding, directeur van het Verbond van Verzekeraars.

Zowel verzekeraars als consumentenorganisaties verwachten dat de gouden jaren voor de beleggingsverzekering voorbij zijn. ‘Alle aandacht leidt ertoe dat consumenten scherper gaan opletten’, zegt Errol Keyner van de VEB. Het opheffen van het monopolie op belastingvoordelen voor verzekeraars zal eveneens leiden tot meer concurrentie. Wie voor de lange termijn wil sparen zonder last te hebben van de vermogensrendementsheffing, kan sinds begin dit jaar ook terecht bij de bank . ‘Verzekeraars moeten als antwoord hierop komen met kostenefficiënte producten’, zegt Keyner. ‘Indexfondsen rekenen minder dan 0,5 procent per jaar. Een verzekeraar die zo’n fonds op een slimme wijze aanbiedt, heeft een concurrentievoordeel.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden