De hoofdrolspelers in de Ceteco-affaire

Vandaag komt het rapport over het bankieren van Zuid-Holland uit. Commissaris van de koningin Leemhuis krijgt het zwaar te verduren....

K. Baarspul, de treasurer van de provincie Zuid-Holland, kreeg vanmorgen als een van de eersten het rapport van de commissie Van Dijk over de Ceteco-affaire. Om zeven uur stond hij aan de poort van het provinciehuis. Grote vraag vandaag is: wie was er op de hoogte van de bankierspraktijken van de provincie Zuid-Holland?

De fractievoorzitters in provinciale staten kregen evenals commissaris van de koningin Leemhuis-Stout gisteren al inzage. Glashelder is het rapport, is het enige commentaar vooralsnog.

De Ceteco-affaire begint met het besluit van het college van Gedeputeerde Staten op 24 oktober 1995 te gaan bankieren. Begin juli dit jaar barst de bom, als bekend wordt dat Zuid-Holland voor 47,5 miljoen gulden het schip in dreigt te gaan door een lening aan het in moeilijkheden geraakte handelshuis Ceteco.

De affaire kent een paar hoofdrolspelers:

Karel Baarspul, ambtenaar

Hij is de man die vanaf eind jaren tachtig werd belast met het beheer van kasgeld dat tijdelijk niet nodig is. Zelf schat hij in de afgelopen jaren zo'n dertig miljoen gulden te hebben verdiend voor de provincie. Hij werd daarvoor beloond met salarisverhogingen en gratificaties.

Iedereen vond het geweldig wat Baarspul deed. Maar drie weken geleden werd hij geschorst. Formeel omdat hij voor de commissie-Van Dijk twee leningen zou hebben verzwegen.

Baarspul was laaiend en liep naar de pers: 'Iedereen wist ervan, maar ik ben Barbertje, die moet hangen.' Zo'n tweehonderd ambtenaren hielden deze maand een stille mars ter ondersteuning van Baarspul.

Maar mogelijk zijn er andere redenen voor de schorsing van Baarspul. Fraude, verstrengeling van belangen. GS zwijgen, maar suggeren dat er meer speelt. Ze hebben moeten beloven bij het rapport van de commissie-Van Dijk een aparte bijlage te voegen over de werkelijke achtergrond van de schorsing. Provinciale staten zullen de schorsing van Baarspul apart beoordelen. Als er geen goede reden is, moet Baarspul worden gerehabiliteerd.

Gerard Brouwer, voormalig gedeputeerde

De naam van Brouwer is sinds begin juli het minst genoemd. Toch was deze PvdA-gedeputeerde, met financiën in zijn portefeuille, als eerste verantwoordelijk voor het handelen van ambtenaar Baarspul. Brouwer zat sinds 1989 in het college. Hij was er bij toen GS in 1995 besloten het bankieren te intensiveren.

Maar Brouwer is niet meer ter verantwoording te roepen. In februari van dit jaar, vlak voor de verkiezingen van provinciale staten, vertrok hij naar KPMG Consultancy. Achteraf blijkt hij zijn stap te hebben gezet in de tijd dat Baarspul voor een moeilijke afweging stond. Moest hij de lening van 47,5 miljoen terugvorderen van het wankelende Ceteco en daarmee het handelshuis de genadeslag toebrengen? Of moest hij hopen dat het nog goed zou komen met Ceteco?

De vraag is of Brouwer wist van de moeilijkheden. Sommige insiders vrezen van niet. Brouwer heeft de naam altijd vol nieuwe ideeën te zitten, maar niet goed te zijn in het bewaken van voortgang en controle. Als de commissie-Van Dijk vooral naar dit gebrek aan controle wijst, kan de afwikkeling van de Ceteco-affaire wel eens met een kater eindigen.

Joan Leemhuis-Stout, commissaris van de koningin

In 1994 werd de dijkgraaf van Schieland ineens commissaris van de koningin in Zuid-Holland. Van Leemhuis-Stout had menigeen nooit gehoord. Ook haar eigen VVD-partijgenoten niet. Maar sinds het losbarsten van de Ceteco-affaire is haar naam ineens wel bekend.

De commissaris heeft een bijzondere rol gespeeld. Begin juli zei ze voor het oog van de camera geschokt te zijn bij het horen van het nieuws over het bankieren en het dreigende miljoenenverlies. De volgende dag moest ze echter vertellen dat ze haar handtekening had gezet onder het merendeel van de in totaal 1,7 miljard gulden aan leningen. Zij was de enige collegelid dat in 1995 tegen het bankieren stemde.

Dat had ze zich toch allemaal een dag eerder al kunnen herinneren, zeiden velen. En waarom heeft ze het bankiersbesluit uit 1995 niet voor vernietiging voorgedragen bij de minister van Binnenlandse Zaken, vroegen weer anderen.

Leemhuis moet aftreden, heette het al snel. Maar daar dacht ze niet over: 'Ik ben niet politiek verantwoordelijk. Ik ben benoemd door de Kroon en u moet maar aan een ander vragen of ik nog geloofwaardig kan opereren.'

Statenleden willen weten of Leemhuis voor haar handelwijze van de afgelopen jaren én het onhandige optreden begin juli een logische verklaring heeft. De VVD heeft al laten weten haar niet uit louter partijpolitieke redenen in bescherming te zullen nemen. Ook de andere partijen zullen niemand uit de wind houden, ambtenaren noch bestuurders.

Bram Peper, minister van Binnenlandse Zaken

Deze week presenteerde Peper zijn eigen onderzoek en dat van het onafhankelijke onderzoeksbureau Deloitte en Touche. Formeel wist Peper niets, totdat eind juli de zaak in de publiciteit kwam. Een week later moest hij toegeven dat zijn eerste lezing niet klopte. Zijn ambtenaren waren in 1996 gewaarschuwd door de collega's van Financiën. De balans van Zuid-Holland duidde op bankiersactiviteiten.

Daardoor ligt ook Peper onder vuur. Want hoe zit het nou op zijn ministerie? Wisten ze het nu wel of niet? En wat als zijn ambtenaren wel op de hoogte waren en de minister niet? Vooralsnog speelt Peper de bal terug naar de provincie: zijn ambtenaren controleren slechts achteraf. Het bankieren door provincies en gemeenten heeft hij inmiddels verboden, maar de oppositie in de Tweede Kamer nemen daarmee nog geen genoegen.

Achter de Ceteco-affaire kan ook een persoonlijke strijd woeden tussen Leemhuis en Peper. Een afrekening uit het verleden, teruggrijpend naar de tijd dat Peper als burgemeester van Rotterdam in de clinch lag met zijn korpschef Brinkman. Leemhuis onderzocht de ruzie op verzoek van Binnenlandse Zaken. Ze gaf Peper niet volmondig gelijk.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden