De groene gft-bak wordt aan de kant gezet

Het gist en broeit rond de gft-bak. Heeft het apart ophalen van groente- en fruitafval nog wel zin? De gemeente Den Bosch meende van niet, maar deed onlangs een bijzondere ontdekking. Door Jeroen Trommelen

Brengpakjes in vinexwijken slaan huishoudelijk afval ondergronds op om later te worden verbrandt of te worden ge-recycled. Ook zo kan afval worden gescheiden.Beeld anp

Argwanende lezers houden de pagina Groen scherp, zoals Tom van Schendel uit Rosmalen die zich afvraagt of de inzameling van groen afval in zijn gemeente wel echt zo milieuvriendelijk is als het stadsbestuur beweert. Rosmalen valt onder Den Bosch. Zes jaar geleden werd het beleid er omgegooid en sindsdien worden alleen nog takken en bladeren apart ingezameld.

Groente- en fruitafval moesten in de Brabantse hoofdstad weer in de grijze bak, want dat was volgens de stad even goed voor het milieu, zoals onderzoeken zouden bewijzen.

'Ik heb natuurlijk geen zicht op die onderzoeken', schrijft Van Schendel. 'Maar ik kan me niet aan de indruk onttrekken dat de gemeente naar eigen believen winkelt uit onderzoeken die qua uitkomst het beste passen. Want waarom zamelen heel veel gemeenten groente -en fruitafval dan nog steeds wel gescheiden in ?'

De speurtocht naar het antwoord op die vraag levert een verrassende ontdekking op - waarover straks meer. Eerst de vaststelling dat het niet alleen in Den Bosch, maar ook in tientallen andere gemeenten gist en broeit het in de afvalinzameling. Het dertig jaar oude fenomeen 'groene bak' leidt namelijk een kwakkelend bestaan.

Eind vorige eeuw was 80 procent van de burgers bereid mee te doen aan de gescheiden inzameling. Dat is gezakt tot 65 procent en ook de hoeveelheid ingezameld afval per inwoner neemt gestaag af. In de hoogtijdagen was het 98 kilo per inwoner. De laatste jaren schommelt het rond de 79 kilo; ongeveer eenvijfde minder dus.

Dat past niet in het streven van de overheid die méér afvalscheiding wil in plaats van minder. Dat wordt tegengewerkt door allerlei ontwikkelingen, waaronder de overcapaciteit van de Nederlandse vuilverbrandingsinstallaties. Die maken 'grijs' storten relatief goedkoop en wekken daarmee bovendien groene stroom op, waardoor de milieusom gunstig uitvalt. Het frustreert echter de recycling van brandbare afvalstromen, zeggen experts.

Bij de Vereniging Afvalbedrijven is Gijs Langeveld aangesteld om daar iets aan te doen. Hij adviseert gemeenten die hun gescheiden inzameling volgens hem met simpele maatregelen enorm kunnen verbeteren.

Omgekeerd inzamelen

'Omgekeerd inzamelen' bijvoorbeeld, zoals gemeenten in de regio IJssel-Vecht sinds 2012 doen. In dat systeem worden gft, plastic verpakkingen en papier gescheiden opgehaald aan huis. Voor grijs restafval moeten burgers echter de deur uit, om het weg te brengen naar een ondergrondse container in de buurt. 'Dat levert soms wel de helft méér gft-afval op.'

Sommige gemeenten werken met diftar; het systeem waarin burgers meer moeten betalen naarmate ze meer afval aanbieden. Daarbij maken sommige bestuurders de fout om óók voor gft-afval geld te vragen. Niet doen, adviseert Langeveld. Groen gedrag moet juist beloond worden. Een andere vergissing is de 'duobak', een dubbele bak waar aan de ene kant het groene en aan de andere kant het grijze afval in moet. Daarin raken de afvalstromen vervuild waardoor het gft-deel waardeloos wordt.

Veel burgers denken te weten dat groen en grijs afval 'uiteindelijk toch ergens op een grote hoop terechtkomen', zegt hij. Maar dat is nergens op gebaseerd. 'Het huidige gft-afval is nauwelijks vervuild en ik hoor van de afvalverwerkers weinig of niets over afgekeurde ladingen. De meeste vervuiling bestaat trouwens uit plastic zakken en die kunnen er heel goed van tevoren uitgefilterd worden.'

Een berg afval.Beeld anp

'Biomassa-kachel

Terug naar Den Bosch: waarom denkt die gemeente dat een niet-gescheiden inzameling daar toch beter is voor het milieu? 'Die conclusie was destijds gebaseerd op onderzoek', zegt Piet Vervoort, beleidsmedewerker van de afvalstoffendienst. 'Maar eerlijk gezegd is dat inderdaad geen succesverhaal.'

De bedoeling was om het ingezamelde tuinafval te verbranden in een speciale 'biomassa-kachel' van de afvaldienst. Die zou er haar eigen gebouw mee verwarmen, plus nog twaalf andere bedrijfsgebouwen die in de directe omgeving zouden worden gebouwd. Dat laatste is echter niet gebeurd, en dat met die kachel gaat ook niet zo lekker. Er zit te veel 'zachte massa' zoals bladeren in het tuinafval, waardoor dat slecht brandt.

Dat experiment is dus mislukt, en intussen is Den Bosch alweer een stap verder. Pal tegenover de milieudienst bouwt het Waterschap een nieuwe rioolzuiveringsinstallatie. Dat opent de mogelijkheid om meer biogas te gaan produceren, die geschikt kan worden gemaakt om de zestig vrachtauto's van de reinigingsdienst niet meer op diesel, maar op lokaal geproduceerd biogas te laten rijden.

In dit plaatje is het juist weer wél gunstig om alle gft-afval te gaan inzamelen. Want dat kan eerst vergist worden (om biogas te maken) en daarna dienen als bodemverbeteraar en compost. Binnenkort besluit de Bossche gemeenteraad hierover. Waarna in januari volgend jaar de klok weer kan worden teruggedraaid, en iedereen weer geacht wordt al het groene afval te scheiden.

Voor Tom van Schendel uit Rosmalen zal daarmee trouwens niets veranderen. Hij dwarsboomde de afgelopen zes jaar het nieuwe systeem toch al, zegt hij. 'Ik mik mijn groente- en fruitafval nog gewoon bij het tuinafval dat nog wel in de gft-bak mag. Of moet ik zeggen: t-bak..?'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden