De gifwerkers van DuPont

Ze zagen het wel: collega's die heel jong stierven en de ernstige gezondheidsklachten bij anderen. Maar nu pas komen bij oud-werknemers van DuPont in Kerkrade de vragen op: was het de DMAc in de lycra? Waarom heeft de leiding van DuPont hen nooit beschermd tegen dat gif?

De voormalige lycrafabriek van DuPont in Kerkrade. Beeld null
De voormalige lycrafabriek van DuPont in Kerkrade.

Frank Giebels (62): 'We moesten wel af en toe in een potje piesen''

Wat Frank Giebels zijn voormalige werkgever het meest verwijt? 'Dat ze ons niet fatsoenlijk hebben ingelicht over de gezondheidsrisico's. We moesten wel af en toe in een potje piesen, maar we hebben nooit goed tekst en uitleg gekregen over de gevaren van DMAc.'

Giebels begon eind jaren zeventig bij Ornatex, het latere DuPont. Het grootste deel van zijn carrière stond hij de uit Dordrecht binnengekomen lycradraden te scheren om ze klaar te maken voor verwerking tot wielerbroeken, badpakken en andere lycraproducten. Zijn laatste jaren bij DuPont sleet hij als heftruckchauffeur in de lycra- en nylonloodsen, tot er begin deze eeuw een hersentumor bij hem werd geconstateerd. De tumor is succesvol verwijderd, wel is zijn hoofd door een beschadiging aan de hersenen gevoelloos geworden. Maar goed, mensen met een hersentumor zijn er spijtig genoeg wel meer, dus of zijn ziektegeschiedenis iets te maken heeft gehad met zijn jarenlange blootstelling aan DMAc kan Giebels niet zeggen.

Het valt hem alleen op dat zo veel van zijn (oud-) collega's jong stierven of ernstig ziek zijn. Van zijn team van 20 collega's zijn er 13 overleden, sommigen op jonge leeftijd. Laatst nog, een collega met wie hij jaren had gewerkt. Trombose in het hoofd, pats boem dood. Weer een andere collega, dood aan kanker. Of zijn voormalige afdelingschef, die zo blij was dat hij eindelijk met pensioen mocht. Twee maanden na zijn pensionering: dood. Maar opnieuw, misschien heeft het niets te maken met DMAc. 'Bewijzen kun je toch niets.'

Frans Giebels. Beeld null
Frans Giebels.

Frank Turksma (62): 'Ze hebben niet de waarheid gezegd'

'Het is goed dat dit naar buiten komt, want het was echt rot, dat bedrijf', zegt Frans Turksma over de lycrafabriek waarvoor hij bijna dertig jaar werkte. In 2005 verloor de elektrotechnicus zijn baan, toen DuPont de fabriek al had verkocht.

Het steekt Turksma dat zijn werkgever niet eerlijk is geweest tegen hem en zijn collega's. 'Ze hebben niet de waarheid gezegd over de chemische stoffen die vrijkwamen bij de lycra.' Over het naar ammoniak geurende oplosmiddel DMAc werd zelden gepraat op de werkvloer, laat staan door de directie, al waren er wel geruchten dat het op de vruchtbaarheid kon slaan.

Halverwege de jaren tachtig, toen onderzoek aantoonde dat werknemers hoge concentraties DMAc in hun bloed hadden, zijn er wel een aantal zaken verbeterd in de fabriek: luchtmetingen, afzuiging, urinetesten, zegt Turksma. 'Af en toe mocht iemand dan een weekend niet werken, omdat hij een te hoge DMAc-concentratie in zijn bloed had. Maar over de uitslag van de testen werd ons verder niets verteld. Ik heb daar nooit een goed gevoel over gehad.'

Er was nog wel meer aan de hand in de fabriek, zegt Turksma. In de productie van tapijtgarens werd er gewerkt met een onbekende groene stof. 'Daar kregen werknemers flinke uitslag van, een soort zweren: hun hele armen en benen zaten onder de rode pukkels. Het jeukte ontzettend. Toen een collega dit spul een keer mee naar huis nam om het ergens te laten analyseren, heeft hij ongelooflijk op zijn donder gekregen. Dat werd niet getolereerd door de leiding.'

Frans Turksma. Beeld null
Frans Turksma.

Ger Willems (59): 'Die hersenbloeding komt door dat gif, denk ik'

Sinds het nieuws over de gifslachtoffers van de DuPont-fabriek in Dordrecht spookt de vraag door zijn hoofd: zou zijn hersenbloeding en alle ellende nadien iets te maken kunnen hebben gehad met zijn tijd bij DuPont?

Ger Willems werkte vanaf zijn 19de als operator en later supervisor in de lycrafabriek in Kerkrade, totdat hij op zijn 37ste een zware hersenbloeding kreeg. De artsen verwijderden een bloedprop ter grootte van een kippenei uit zijn schedel. De hersenbloeding en twee latere herseninfarcten richten een ravage aan. De linkerhelft van zijn lichaam is verlamd, hij heeft zware epilepsie, zijn kortetermijngeheugen is aangetast, evenals zijn spraak en schrijfvaardigheid. 'Een brief wordt bij mij breif, een tuin tiun. Binnen een minuut kan ik soms twee keer hetzelfde zeggen. Mijn linkerarm is al 23 jaar uit de kom. Als ik hem verbrand voel ik dat niet, dan zie ik pas een dag later dat er blaren op zitten.'

Willems heeft geen enkel bewijs dat zijn hersenbloeding iets te maken heeft gehad met zijn blootstelling aan DMAc in de fabriek. Voor hetzelfde geld kan een aangeboren afwijking aan een bloedvat de boosdoener zijn geweest. Toch knaagt er iets bij Willems, zeker sinds het nieuws over de Dordtse DMAc-slachtoffers. Zou zijn leven misschien anders zijn gelopen als hij niet bij DuPont was gaan werken? 'Mijn gevoel zegt: 99 procent zeker dat mijn hersenbloeding door DMAc is gekomen. Ik heb nooit gedronken of gerookt. Maar ik ademde wel jarenlang zeven dagen per week dat gif in. Hoe kan ik anders zijn omgevallen?'

Ger Willems. Beeld null
Ger Willems.

Jos Renkens (62): 'DuPont heeft alles gedaan wat destijds mogelijk was'

Jos Renkens kijkt als enige van de vijf zonder wrok terug op zijn oude werkgever. 'Ik kan DuPont niet echt iets verwijten', zegt de voormalige wachtchef van de rewinding-afdeling in Kerkrade. Op de rewinding-afdeling werden de Dordtse klossen met lycra 'omgespoeld' - oftewel opnieuw op klossen gewonden - om de textielvezels zachter te maken en dus gereed voor productie tot bijvoorbeeld kleding.

'Als ik ziek was geworden van de DMAc dan had ik er misschien anders tegenaan gekeken', zegt de tegenwoordige makelaar. 'Maar naar mijn idee heeft DuPont alles gedaan wat toentertijd mogelijk was. Er werden in mijn tijd tijdens vergaderingen ook wel vragen gesteld over de gezondheidseffecten. De leiding reageerde daar vrij open op, ze probeerden je vragen zo goed en zo kwaad mogelijk te beantwoorden. Alleen wisten ze op dat moment niet precies wat de gezondheidseffecten waren.'

Renkens zegt een mooie tijd te hebben gehad bij DuPont, ondanks alle narigheid die de laatste tijd naar buiten komt over het gif dat in Dordrecht en Kerkrade werd gebruikt. 'Dit soort dingen komt altijd pas achteraf naar buiten, zo is het met asbest ook gegaan. En dan is het te laat.

'Ik kan niet echt boos zijn. Ik heb niemand gesproken die er echt ziek van is geworden. Ja, er zijn wel veel mensen ziek geworden of overleden, maar dat hoeft niets te maken te hebben met DMAc.'

Jos Renkens. Beeld null
Jos Renkens.

Hoe giftig is het gebruikte oplosmiddel DMAc?

Het is erg penibel om een direct verband te leggen tussen DMAc en de gezondheidsklachten en sterfgevallen onder de (ex-)werknemers van DuPont in Kerkrade. De meeste symptomen die de (oud-)werknemers noemen, zoals een hersenbloeding of hersentumor, doen bij toxicoloog Martin van den Berg van de Universiteit Utrecht 'geen belletje rinkelen dat ze met DMAc te maken hebben'. De ademhalingsproblemen van sommige werknemers zouden wel iets met de uitdamping van DMAc te maken kunnen hebben, maar ook hier is het lastig om op basis van een individueel geval een link met het oplosmiddel te leggen, zegt Van den Berg. Bovendien zouden de ademhalingsproblemen ook (mede) een andere oorzaak kunnen hebben, zoals een astmatische aanleg. Sowieso zijn er allerlei variabelen in het spel die het lastig maken om een oorzaak aan te wijzen, zoals genetica of levensstijl.

Van den Berg maakt zich wat DMAc betreft het meest zorgen om vruchtbaarheidsproblemen. Al sinds de jaren tachtig is bekend dat DMAc giftig is voor de voortplanting. EenVandaagachterhaalde 35 vrouwelijke werknemers van de Dordtse lycrafabriek van DuPont, van wie er 33 doodgeboren baby's, miskramen, baarmoederhalskanker of kinderen met afwijkingen hadden gekregen.

Ook de Volkskrant zocht naar vrouwelijke werknemers van de lycrafabriek in Kerkrade, maar die bleken lastig te traceren. Een door de Volkskrant gesproken ex-werkneemster van de rewinding-afdeling, waar de blootstelling aan DMAc hoog was, kreeg toen zij nog in de fabriek werkte twee blakend gezonde kinderen. Met haar zelf gaat ook alles prima, laat zij weten.

Volgens Joop Cottaar, de inmiddels 88-jarige oud-directeur van de lycrafabriek in Kerkrade, valt DuPont niets te verwijten. 'DuPont had veiligheid hoog in het vaandel staan. Je moest zelfs verplicht de leuning vasthouden als je de trap op- en afliep. Het aantal ongevallen op de werkvloer was bij DuPont maar een kwart van wat gewoon was in de textielindustrie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden