De gevolgen van discriminatie op de arbeidsmarkt werken een leven lang door

Het spel en de knikkers

Beeld de Volkskrant

Hoeveel kost discriminatie? Deze vraag dringt zich op door de uitkomst van de belronde door tv-programma Radar langs uitzendbureaus waaruit bleek dat iets minder dan de helft van de gebelde arbeidsbemiddelaars desgevraagd wel aan discriminatie op afkomst wilde meewerken.

De reacties op dit nieuwsfeit waren deze week van ethische aard (discriminatie is onfatsoenlijk en slecht) en juridisch gemotiveerd (de Grondwet verbiedt discriminatie). Tegelijkertijd werd de overheid lankmoedig optreden verweten.

Zou een economische bril licht op de zaak kunnen werpen? Als we weten wat discriminatie kost en hoe die kosten veroorzaakt worden, kunnen we scherper nadenken over manieren om die kosten terug te dringen. Het lijkt niet zo gek om te denken dat die kosten gauw in de miljarden lopen. Denk even mee.

Verdeel de gediscrimineerden in drie groepen. Groep 1: mensen die door discriminatie geen werk vinden. Groep 2: mensen die wel werk vinden, maar onder hun vaardigheidsniveau, en dus een lager loon krijgen dan ze normaal zouden verdienen. Groep 3: mensen die werk vinden (al dan niet op hun vaardigheidsniveau) en op de werkvloer gediscrimineerd worden.

Voor alle groepen geldt: ze lijden psychologische schade. Deze is misschien moeilijk in euro's uit te drukken, maar daarom niet minder echt.

Groep 1 en groep 2 lijden ook harde inkomensschade. Groep 1 heeft helemaal geen inkomen uit arbeid, groep 2 een lager inkomen uit arbeid dan het geval zou zijn geweest zonder discriminatie.

Groep 1 en groep 2 doen een groter beroep op collectieve regelingen dan nodig is. Groep 1 is voor haar hele inkomen aangewezen op de collectieve sector. Groep 2 betaalt minder belasting dan mogelijk zou zijn zonder discriminatie en doet een groter beroep dan nodig op ondersteuning als huur- en zorgtoeslag.

Groep 3 wordt op de werkvloer gediscrimineerd. Naast de psychische kosten veroorzaakt discriminatie op de werkvloer ook harde economische schade. Denk aan: kosten van ziekteverzuim en arbeidsongeschiktheid en lagere productiviteit van een heel team door een verpeste werksfeer.

Voor een juiste taxatie van de kosten moet niet alleen naar het heden worden gekeken. De gevolgen van discriminatie werken een leven lang door. Loopbanen die niet van de grond komen, vroegtijdige uitval uit het arbeidsproces, pensioenen die niet worden opgebouwd.

Doe voor de orde van grootte der dingen een sommetje. Laat honderdduizend mensen geen werk vinden door discriminatie. Stel dat ze zonder discriminatie een modaal salaris bij elkaar zouden werken à 37 duizend euro per jaar. Vermenigvuldig: 3,7 miljard euro per jaar. De orde van grootte van de discriminatiekosten is miljarden per jaar (en tientallen miljarden op langere termijn).

Graag had ik u kwantitatief beter geïnformeerd, maar dat lukte me niet. Ik heb geen kwantitatief onderzoek kunnen vinden dat de discriminatieschade in kaart brengt. Als je hierop zoekt, wordt snel duidelijk dat in Nederland 'arbeidsdiscriminatie' vooral een onderwerp van man-vrouw is. Naar de gelijke toegang tot de arbeidsmarkt voor mannen en vrouwen wordt volop onderzoek gedaan en naar beloningsverschillen tussen mannen en vrouwen ook. Wie, bijvoorbeeld, op de site van het Centraal Bureau voor de Statistiek naar 'loonverschillen' zoekt, krijgt 23 berichten, waaronder twee (tien jaar oude) over loonverschillen tussen 'autochtonen en allochtonen'. De rest gaat bijna allemaal over mannen en vrouwen.

Is er een schrander Kamerlid dat staatssecretaris Tamara van Ark van Sociale Zaken kan vragen om een overzicht van economische effectstudies naar discriminatie op afkomst in Nederland? Graag.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.