De geur van crisis is verleden tijd

Economisch herstel

Nu zelfs het Centraal Planbureau woensdag voorspelde dat de Nederlandse economie sneller zal groeien dan gedacht, kunnen de vlaggen uit. De crisis lijkt voorbij. Zelfs de caravan verkoop zit in de lift. Wat zijn de pijlers van het herstel?

Winkelende mensen in winkelcentrum Mega Stores in Den Haag. Foto ANP

Nadat De Nederlandsche Bank maandag haar rozige blik op de economische toekomst van Nederland nog wat rozer had gekleurd, zette ook het Centraal Planbureau woensdag een feesthoedje op. Bijna alle vooruitzichten zijn verbeterd ten opzichte van de berichten die beide instituten een paar maanden geleden afgaven.

Zoals gebruikelijk wijzen de economische voorspellingen van DNB en CPB in dezelfde richting, maar dit keer komen ook de cijfers opvallend overeen. Beide verwachten nu dat de Nederlandse economie dit jaar 2 procent groeit. Dat is een half procentpunt meer dan het CPB in december verwachtte en maar liefst 0,8 procentpunt meer dan in de voorlaatste raming van DNB.

Eindejaarsrun woningmarkt

Dat de economische groei dit jaar hoger uitvalt dan eerder geraamd, is deels te danken aan de eindspurt op de woningmarkt uit het laatste kwartaal van 2014. Omdat de schenkingsvrijstelling van 100 duizend euro voor de aankoop van een eigen woning per 1 januari is beëindigd, kochten relatief veel Nederlanders vlak voor de deadline nog een huis. Die extra woningtransacties geven de economie dit jaar ook nog een duwtje in de rug, omdat die nieuwe huiseigenaren nieuwe meubels en keukens kopen en aan het verbouwen slaan. Het CPB wijst in dat verband ook op het per 1 juli aflopen van de btw-verlaging op verbouwingskosten. Volgens het Planbureau hebben gezinnen verbouwingen naar voren gehaald. Ook dat heeft de economie een eenmalige impuls gegeven dit jaar. DNB spreekt daarnaast de verwachting uit dat de woningmarkt dit en volgend jaar nog zal profiteren van een 'inhaaleffect'. De centrale bank denkt dat mensen die tijdens de crisisjaren hun verhuiswens uitstelden de komende jaren alsnog gaan verhuizen.

(Tekst loopt door onder afbeelding.)

Foto de Volkskrant

Goedkope euro helpt export

In vergelijking met een paar maanden geleden is de waarde van de euro verder gedaald ten opzichte van andere valuta. Dat is erg gunstig voor Nederlandse exporteurs wier afzetmarkt deels buiten de eurozone ligt. Hun producten worden daardoor goedkoper voor dat klantenbestand. DNB dacht een half jaar geleden dat de euro in 2015 gemiddeld 1,25 dollar waard zou zijn. Dat is bijgesteld naar 1,12 dollar. Nederland is zoals bekend een echt uitvoerland. Nu de euro goedkoper is dan verwacht, zal ook de uitvoer sterker groeien dan eerder geraamd, voorspellen CPB en DNB. Die hogere uitvoer werkt weer positief door op de winst van exporterende bedrijven, die daardoor meer investeringen kunnen doen. Die extra investeringen geven de economie ook een boost. Nederland zit momenteel dus in een positieve economische spiraal, net als de meeste andere Europese landen.

ECB maakt lenen goedkoop

De daling van de wisselkoers van de euro is voornamelijk te danken aan het grootschalige opkoopprogramma van de Europese Centrale Bank. De ECB brengt sinds maart elke maand circa 60 miljard verse euro's in omloop. Die grootschalige gelddrukoperatie stuwt de inflatie omhoog, voorspellen DNB en CPB, en drukt de wisselkoers van de euro omlaag. Deze 'kwantitatieve verruiming' drukt ook de langetermijnrente omlaag. Dat laatste werkt weer door op (onder andere) de hypotheekrente. Een lagere hypotheekrente maakt dat Nederlandse huizenkopers meer kunnen lenen en dus meer voor een huis kunnen betalen. Daardoor stijgen de huizenprijzen.

(Tekst loopt door onder afbeelding.)

Foto de Volkskrant

Huiseigenaren 'rijker'

Ongeveer 60 procent van de Nederlandse huishoudens woont in een koophuis. Als de huizenprijzen stijgen, neemt het vermogen van huiseigenaren (in elk geval op papier) toe. Die vermogenswinst maakt dat de huiseigenaren zich rijker voelen en optimistischer worden over hun financiële vooruitzichten. Dat leidt er weer toe dat ze gemakkelijker geld uitgeven. Mensen die verwachten erop achteruit te gaan, sparen juist meer en houden de hand op de knip. De sterker dan verwachte verbetering van de woningmarkt werkt direct door op de consumentenbestedingen.

Cao-lonen stijgen gematigd

Niet alleen het huizenvermogen neemt toe. De meeste Nederlanders gaan ook meer verdienen. Zowel DNB als het CPB voorspelt dat het reëel beschikbaar inkomen (het inkomen gecorrigeerd voor de waardedaling van de euro) de komende jaren stijgt. Beide gaan ervan uit dat de cao-lonen in 2015 en 2016 harder zullen stijgen dan de inflatie. De rekenaars plaatsen daarbij de kanttekening dat die loonstijging gematigd zal zijn. De arbeidsmarkt is immers nog steeds ruim, de werkloosheid zal ook de komende jaren maar langzaam afnemen en het aantal flexwerkers met een zwakke loononderhandelingspositie zal toenemen.

Gepensioneerden 'armer'

Hoewel het CPB de loonstijging in het bedrijfsleven nu iets hoger inschat dan bij de vorige raming in maart, is de voorspelling voor de koopkracht juist verslechterd. Het Planbureau voorspelde drie maanden geleden dat de koopkracht dit jaar met 1,2 procent zou verbeteren en daarna in 2016 gelijk zou blijven. In de raming van gisteren houdt het CPB ineens rekening met een koopkrachtstijging van 1,0 procent dit jaar en een koopkrachtdaling van 0,3 procent volgend jaar. Die verslechtering is het gevolg van de opwaartse bijstelling van de inflatieverwachting. Het algemene prijspeil zal zowel in 2015 als 2016 0,3 procentpunt hoger uitvallen dan het CPB in maart voorspelde. Dat komt door de kwantitatieve verruiming van de ECB, maar ook door de recente stijging van de olieprijs. Die hogere inflatie tast vooral de koopkracht van gepensioneerden aan. De meeste pensioenen stijgen niet mee met de inflatie. In tegenstelling tot het bedrijfsleven en de overheid profiteren pensioenfondsen niet van de economische groeiverbetering. Integendeel, zelfs. Pensioenfondsen moeten het hebben van hoge rente en koersstijgingen op de beurs. Welnu: de beurzen zijn de laatste maanden erg wispelturig en de langetermijnrente blijft - door de ECB - maar dalen.

De schatkist profiteert

Minister Dijsselbloem kan in zijn handen wrijven. Als de bedrijfswinsten en lonen stijgen, komt er meer belasting binnen. Minder werklozen betekent: minder uitgaven aan uitkeringen. Dankzij de extreem lage rente leent de overheid bijna gratis. Al die meevallers leiden tot een begrotingsmeevaller van 5- (DNB) tot 7,5 (CPB) miljard euro en (voor het eerst in jaren) een daling van de staatsschuld. Dit geeft het kabinet de benodigde financiële ruimte om de belastingen te verlagen.

Foto de Volkskrant
Meer over

Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.