ANALYSE

De familie Heineken houdt de touwtjes stevig vast

Heineken staat zijn mannetje in de felle overnamestrijd op de biermarkt. Hoe houdt de familie vreemden buiten de deur? En waarom lukt dat andere bedrijven niet?

Beeld anp

Via een wat nuffig persbericht maakte Heineken zondag bekend dat het concurrent SABMiller een blauwtje heeft laten lopen. De Zuid-Afrikaanse biergigant wil Heineken dolgraag overnemen, maar op dat soort aanzoeken zit de familie Heineken ab-so-lúút niet te wachten. Alhoewel: het kan ook zijn dat patriarch Freddy Heineken over zijn graf heen regeert en zijn dochter Charlene botweg heeft verboden haar aandelen te verkopen.

Afgelopen weekeinde lekte uit dat SABMiller met Heineken wil fuseren. Op de mondiale biermarkt woedt al jaren een felle overnamestrijd. Heineken staat daarin zijn mannetje, vindt beleggingsanalist Tom Muller van vermogensbeheerder Theodoor Gilissen.

De vrij recente overname van het Mexicaanse Femsa en van Asia Pacific Breweries waren volgens hem goede zetten. 'Heineken heeft zijn positie in Latijns-Amerika en Azië versterkt en is nu op alle continenten goed vertegenwoordigd. Dat kun je van SABMiller, dat het vooral van Afrika moet hebben, niet zeggen. SABMiller heeft Heineken harder nodig dan andersom.' Dat de familie Heineken de Zuid-Afrikanen de deur heeft gewezen, verbaast hem helemaal niet.

Geen meerderheidsbelang, wel alle zeggenschap

Heineken biedt SABMiller in elk geval geen enkele hoop. 'De familie Heineken heeft SABMiller op de hoogte gesteld van haar intentie het erfgoed en identiteit van Heineken als onafhankelijke onderneming in ere te houden', schrijft het brouwersconcern op zijn website.

Die familie bestaat uit het enige kind van Freddy Heineken, zijn dochter Charlene de Carvalho-Heineken (60), haar Britse echtgenoot Michel de Carvalho en hun vijf kinderen. Toen Freddy Heineken in 2002 overleed, liet hij al zijn aandelen aan zijn dochter na. Zij heeft een aandelenbelang van 22,9 procent. Dat pakket is ongeveer 9,4 miljard euro waard, wat haar tot een van de rijkste vrouwen ter wereld maakt.

Hoewel Charlene de Carvalho-Heineken niet over een meerderheidsbelang beschikt, heeft ze wel alle zeggenschap in handen. Via een 'getrapte' eigendomsconstructie houdt zij een vetorecht bij Heineken. De raad van bestuur kan geen ingrijpende besluiten nemen, zoals over een verkoop aan SABMiller, zonder haar toestemming.

Het is zelfs niet uit te sluiten dat zo'n verkoop zelfs mét haar toestemming niet mogelijk is. Volgens een onbevestigd verhaal in Quote heeft Freddy Heineken in zijn testament laten vastleggen dat Charlene de controle over het bedrijf nooit uit handen mag geven. En als haar vijf kinderen het bedrijf erven, mogen zij hun aandelen alleen aan elkáár verkopen, zo zou de flamboyante bierbrouwer voor zijn dood hebben bepaald.

Beeld anp

Betrokkenheid van de familie

Dit verhaal is niet zo vergezocht als het klinkt. Freddy Heinekens grootste nachtmerrie was namelijk dat hij de controle over zijn bedrijf zou verliezen. Zijn vader Henry Pierre raakte in de jaren veertig zijn meerderheidsbelang in de brouwerij al eens kwijt. Het kostte zijn zoon grote moeite dat controlerende belang terug te veroveren.

Hoewel het Charlene wellicht niet vrij staat haar aandelen te verkopen, geeft zij geen aanleiding te veronderstellen dat dit haar wens zou zijn. De dochter van Freddy heeft de afgelopen jaren voor minstens 100 miljoen euro Heineken-aandelen bijgekocht en investeert dus nog volop in haar bedrijf. Haar oudste zoon Alexander (29) en haar man Michel (70) zijn commissaris bij Heineken. Ook haar jongste zoon Charles (24) zou interesse hebben in een rol bij het familieconcern. Daarmee lijkt de betrokkenheid van de familie voorlopig blijvend.

Sinds Freddy Heineken in 1989 terugtrad als bestuursvoorzitter, zitten er geen familieleden meer in de raad van bestuur. De Heinekens ontlopen daarmee de valkuil die vele familiebedrijven fataal is geworden: een onervaren of incompetente erfgenaam die de onderneming de afgrond in jaagt nadat hij of zij de baas is geworden. Charlene heeft nooit de ambitie gehad het bedrijf zelf te leiden en deze taak altijd toevertrouwd aan professionele managers.

De gevaarlijke klip van de successierechten heeft Heineken tot dusver ook met succes weten te omzeilen. Nogal wat families raken de controle over hun bedrijf kwijt zodra dat overgaat op de volgende generatie, omdat de kinderen dan erfbelasting moeten betalen. De torenhoge belastingaanslag kunnen de erfgenamen vaak alleen voldoen door een deel van hun aandelen te verkopen. Volgens Karel Vuursteen, voormalig bestuursvoorzitter van Heineken, heeft Charlene in 2002 echter geen cent successierechten over haar erfenis betaald. Wellicht komt dat doordat haar aandelen zijn ondergebracht in een Zwitserse investeringsmaatschappij.

Beeld de Volkskrant

Familiebedrijven waar de familie aan de touwtjes blijft trekken

Aalberts Industries

In 1975 richt Jan Aalberts in Venlo een bedrijf op dat is gespecialiseerd in aluminium-extrusie. Voorzichtig breidt hij het bedrijf uit. Als in 1987 de omzetgrens van 20 miljoen euro wordt overschreden, gaat Aalberts naar de beurs. Jan Aalberts blijft echter een fors aandelenbelang houden en ook de dagelijkse leiding blijft tot 2012 in zijn handen. De strategie verandert niet. Stapje voor stapje breidt het bedrijf uit, terwijl Jan Aalberts een vinger aan de pols houdt. Nog altijd is hij grootaandeelhouder. Hij laat er geen misverstand over bestaan dat hij de zelfstandigheid van het bedrijf koestert en dat zonder zijn instemming een overname niet mogelijk is. Aalberts is jager, geen prooi.

Hunter Douglas
Hunter Douglas is de grootste producent van raambekleding (luxaflex) in de wereld. Het bedrijf wordt in 1919 opgericht in Duitsland en verplaatst in 1933 naar Rotterdam. Vlak voor de oorlog wijkt oprichter Henry Sonnenberg uit naar de VS, waar hij Douglas Industries opricht, dat later fuseert met Joe Hunter. De familie blijft hoe dan ook de baas spelen in het bedrijf. Outside-aandeelhouders hebben maar 30 procent van de aandelen in handen. Ralph Sonnenberg is tegelijkertijd president-directeur en president-commissaris. Omdat dit volgens het Nederlandse vennootschapsrecht niet mag, is het hoofdkantoor verplaatst naar Curaçao.

De Telegraaf
De textielfamilie Van Puijenbroek waakt als een Duitse herder over de zelfstandigheid van de TMG Groep, waar het dagblad De Telegraaf, de gratis krant Metro en veel regionale kranten onder vallen. In 1951 financieren de Van Puijenbroeks de overname van de krant door bevriende zakenlieden en daarna houden zij een vaste greep op de onderneming. Wie TMG wil overnemen, zal eerst moeten langsgaan bij de familie Van Puijenbroek, die nog altijd een belang van 30 procent heeft in de krant. Er zijn talrijke geruchten over een mogelijke overname van de krant, het laatst door John de Mol en Marcel Boekhoorn, maar zonder de familie-aandeelhouder is elke poging bij voorbaat kansloos.

Randstad
Frits Goldschmeding is een van de oprichters van Uitzendbureau Amstelveen in 1960. Nadat het kantoor bij het Vondelpark is uitgebreid met nieuwe vestigingen in andere steden, wordt de naam veranderd in Randstad. Goldschmeding weet het bedrijf uit te bouwen ondanks het slechte tij voor uitzendwerk en groeiende concurrentie. Begin jaren tachtig slokt hij concurrent Tempo Team op. In 1990 wordt Randstad als grootste uitzendbureau van Nederland een beursfonds. Maar Goldschmeding blijft de baas en hij houdt een groot belang. Nadat hij in 1997 is teruggetreden uit het dagelijks bestuur, blijft hij grootaandeelhouder en commissaris. In 2011 moet hij dat laatste ook opgeven, maar hij trekt nog altijd aan de touwtjes.


Familiebedrijven die speelbal werden van aandeelhouders

Vendex/V&D
Willem Vroom & Anton Dreesmann stichten hun eerste warenhuis in 1887 aan de Weesperstraat in Amsterdam, bijna een halve eeuw na C&A van de Brenninkmeijers. Begin 20ste eeuw worden alle filialen in aparte NV's ondergebracht. De derde generatie onder leiding van Anton Dreesmann bouwt het warenhuisbedrijf uit tot het conglomeraat Vendex. Het aandelenkapitaal verspreidt zich uiteindelijk over achthonderd nazaten. Vanwege opvolgingsproblemen wordt het concern in 1995 gedwongen naar de beurs te gaan. Daarna wordt het bedrijf speelbal van beleggers en volgt een lange lijst reorganisaties, fusies, afsplitsingen en overnames. Nu is V&D onderdeel van een private-equitybedrijf.

Baan
Het softwarebedrijf Baan ontstaat in 1978 in Rijssen. Het wordt opgericht door de broers Jan en Paul Baan. In 1985 verhuist het hoofdkantoor naar Barneveld. Dankzij een contract van Boeing wordt Baan in de jaren negentig het visitekaartjes van het succes van het Nederlandse bedrijfsleven, zoals ASML dat nu is. In 1995 besluiten de broers het bedrijf naar de beurs te brengen. Binnen korte tijd is Baan meer waard dan KLM. De koers stijgt vijf keer zo snel als die van Microsoft totdat in 1998 een winstwaarschuwing volgt. Baan wordt beschuldigd met de boekhouding te hebben gesjoemeld. Het bedrijf gaat even snel onderuit als het is opgeklommen. In 2000 koopt Invensys de resten van het softwarebedrijf.

Free Record Shop
Hans Breukhoven richt zijn eerste grammofoonplatenzaak in 1971 op in Schiedam. Achttien jaar later is het uitgegroeid tot de grootste muziekwinkelketen van Nederland. Breukhoven brengt het bedrijf in 1989 naar de beurs met het doel nog sneller te kunnen groeien. Dat lijkt een succes totdat in het begin van de nieuwe eeuw de verkoop van cd's, dvd's en platen keldert als gevolg van het downloaden van muziek en beeld op internet. In 2005 probeert Breukhoven zijn bedrijf nog te redden door de beursgenoteerde aandelen terug te kopen. Maar het is te laat. In 2013 gaat Free Record Shop failliet en inmiddels is het bedrijf aan de tweede doorstartoperatie toe.

Center Parcs
Zakenman Piet Derksen richt in 1953 het sportwarenhuis Sporthuis Centrum op in Rotterdam. Het wordt dankzij de groeiende vrije tijd een succes. Derksen stapt vervolgens in vakantieparken onder dezelfde naam. Hij bedenkt het midweekarrangement en het subtropische zwembad. In 1982 brengt Derksen het aandeel naar de beurs, hoewel hij zelf de meerderheid behoudt. Nadat ook parken in het buitenland zijn geopend, wordt de naam Center Parcs bedacht. In 1989 verkoopt Derksen alle aandelen aan Scottish & Newcastle. Hij besluit zich helemaal te wijden aan de verspreiding van de katholieke boodschap. Een lange lijst saneringen, opsplitsingen en verkopen volgt, waardoor Center Parcs in brokken uiteen valt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden