De ene inspecteur vindt Fyra prima, de andere ziet fouten

Het is 17 januari 2013 als een stampvolle Fyra op volle snelheid op het Vlaamse deel van de hogesnelheidslijn een bodemplaat verliest. 'Als een stuk staal tussen de wielen komt kan een trein ontsporen', zei inspecteur Krijn van Herwaarden van de Inspectie Leefomgeving en Transport woensdag tijdens zijn verhoor voor de parlementaire enquêtecommissie Fyra. Het incident had zomaar tot een van de grootste spoorrampen uit de geschiedenis kunnen leiden.

Beeld anp

Op last van de Belgische spoorweginspectie is de dienstregeling met de Italiaanse treinen na het incident gestaakt. Het incident hield de enquêtecommissie woensdag de hele dag bezig. Hoe kan de Nederlandse Inspectie Leefomgeving en Transport zo'n gevaarlijke trein ooit hebben toegelaten op het spoor?

Voor de zekerheid had Kamerlid Ton Elias het woord 'inspecteren' nog maar even opgezocht in de Dikke van Dale. '(ambtshalve) nauwgezet bekijken om te beoordelen, te keuren'. Van het nauwgezet bekijken van de treinen door de Inspectie Leefomgeving en Transport is op geen enkele manier sprake geweest, bleek woensdag uit de verhoren. De inspectie liet het toezicht op de bouw van veilige treinen conform Europese regelgeving over aan gecertificeerde private keuringsinstanties. Bij de Fyra was het toezicht uitbesteed aan Lloyd's Register Europe, een ingenieursbureau dat eveneens door de NS was ingeschakeld om toezicht te houden op de bouw van de treinen.

Ontwerp

De keurmeesters van Lloyd's hebben vooral naar het ontwerp van de Fyra gekeken. Op papier voldeden de treinen aan alle veiligheidseisen. Zolang de Italianen hun eigen bouwtekeningen zouden opvolgen, zou de uitkomst een veilige trein moeten zijn. Eens per jaar stuurde de keuringsafdeling van Lloyd's een delegatie naar de fabriek in Italië voor een tweedaagse inspectie.

Zo'n inspectie beperkte zich grotendeels tot de vraag of het 'kwaliteitsmanagementsysteem' van AnsaldoBreda werd nageleefd. Dit was volgens de veiligheidsinspecteurs van Lloyd's het geval. Fysieke controles hadden uitsluitend plaats op een prototype van de Fyra. Het was de verantwoordelijkheid van AnsaldoBreda om alle treinen op dezelfde wijze te bouwen.

Het ontging de keurmeesters van Lloyd's bij hun jaarlijkse bezoeken dat alle treinen op een andere manier in elkaar werden gezet en dat monteurs soms zonder tekening werkten. Opmerkelijk, want in dezelfde periode rapporteerde een andere, door de NS ingehuurde kwaliteitsinspecteur van Lloyd's wekelijks over het gebrek aan vakmanschap in de Italiaanse fabriek. De verschillen in assemblage werden nadrukkelijk vermeld.

Beeld ANP

Vergunning

Om toegelaten te worden op het Nederlandse spoor, hebben treinen een vergunning nodig van de Inspectie Leefomgeving en Transport. Europese regels verbieden nationale inspecties echter het werk van de keuringsinstanties te herhalen. In plaats daarvan controleert de inspectie op basis van de stukken van de keuringsinstantie of de treinen aan alle voorwaarden voldoen. Bij de Fyra was dit het geval, concludeerde inspecteur Van Herwaarden op 7 juli 2012. Hij was niet op de hoogte van de kritische rapportages van de door de NS ingehuurde kwaliteitsinspecteur. Hij heeft de treinen zelf nooit fysiek geïnspecteerd.

De parlementaire enquêtecommissie vroeg de verhoorden woensdag herhaaldelijk of het huidige toelatingssysteem voor treinen wel effectief is. De verantwoordelijkheid voor de bouw van veilige treinen ligt immers nadrukkelijk bij de fabrikant. 'Als deze manier van keuren slecht was, waren we in Europa allang afgestraft', zei inspecteur-generaal Jenny Thunnissen van de Inspectie Leefomgeving en Transport. 'Nieuwe schepen en vliegtuigen worden op dezelfde manier gekeurd.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden