reportage jaarvergadering IMF Washington

De economische elite komt samen in Washington en heeft één boodschap: er is onweer op komst

Terwijl de Nederlandse economie op een roze wolk zit, is het onder de deze week in Washington verzamelde mondiale beleidselite somberheid troef. Moeten we ons dan toch zorgen gaan maken?

Mensen schuilen voor de regen voor het hoofdkantoor van het IMF in Washington DC. Beeld EPA

De evergreen van Lesley Gore schalt niet door de wandelgangen van het Internationaal Monetair Fonds (IMF), maar de tekst lijkt het jarige instituut op het lijf geschreven: It’s my party, and I’ll cry if I want to. Het is 75 jaar geleden dat het IMF, samen met zusje de Wereldbank, werd verwekt in het kader van het Bretton Woods-akkoord. De zorgen over de wereldeconomie dreigen dat feest te overschaduwen.

Aan de bezoekers ligt het niet. Zoals iedere herfst zijn ze uit de hele wereld met duizenden naar Washington afgereisd voor de jaarvergadering van het IMF en de Wereldbank. Het heeft iets weg van een jamboree van de scouting of een popfestival, maar dan voor economieliefhebbers. Voor de ingang gaan groepen Afrikaanse en Aziatische gedelegeerden lachend met elkaar op de foto. Binnen speelt een Russische balalaikaband. Verderop kookt een Marokkaanse chef-kok. En overal vinden fanatieke discussies plaats, van ‘Kunnen centrale banken klimaatverandering bestrijden?’ tot ‘De natuurlijke rente in de eurozone’.

Onweer nadert

Toch ligt een deken van depressiviteit over de week. Bij het IMF en de Wereldbank, maar ook bij de denktanks van links tot rechts die deze week debatten organiseren, tot aan de andere kant van het Witte Huis in het Ronald Reagan Building waar de internationale bankenlobby confereert: het is pessimisme troef.

De kersverse Bulgaarse IMF-directeur Kristalina Georgieva zet de toon in haar maidenspeech. ‘De wereldeconomie is in een gesynchroniseerde vertraging beland’, stelt zij. ‘De groei van de wereldhandel is vrijwel tot stilstand gekomen.’

Alsof dat nog niet erg genoeg is, stapelen ook de risicovolle leningen zich op. Het IMF maakt zich in het bijzonder zorgen over het bedrijfsleven. Dat heeft zich met behulp van de lage rente goedkoop in de schulden gestoken. Zelfs bij een tamelijk bescheiden crisis dreigen gigantische betalingsproblemen. In de acht belangrijkste economieën loopt bijna 40 procent van de bedrijfsschulden dan het risico niet te worden afbetaald. Het gaat om een bedrag van 19 duizend miljard dollar, oftewel ruim 17,2 biljoen euro.

Twee jaar geleden juichte Georgieva’s voorganger Christine Lagarde – woensdagavond gespot in de Whole Foods Market met biologische grapefruits in haar mandje - nog dat de zon scheen. Overheden konden het dak repareren. Nu luidt de boodschap dat het onweer nadert. De wereldeconomie groeit dit jaar met 3 procent, blijkt dinsdag uit de nieuwste, opnieuw naar beneden bijgestelde IMF-ramingen. ‘Het laagste tempo sinds de crisis’, stelt hoofdeconoom Gita Gopinath vast. Zij schat in dat zodra het groeicijfer onder de 2,5 procent zakt, er heel wat landen op de wereld zullen kampen met een recessie.

De boosdoeners zijn bekend. Alleen al de handelsoorlogen kosten volgens het IMF volgend jaar 0,8 procent wereldwijde groei. In Europa valt de Duitse motor stil. De autofabrikanten, machinemakers en andere op de export gerichte industrieën zien mede door de golf van onzekerheid de internationale vraag teruglopen.

Druk op Nederland

Hoe groot is het verschil met de stemming in Nederland. Aan de overkant van de oceaan zit de economie ogenschijnlijk op een roze wolk. Het consumentenvertrouwen daalt, maar ligt nog altijd boven het gemiddelde van de afgelopen decennia. Hetzelfde geldt voor de ondernemers. Niet vreemd, gezien de extreem lage werkloosheid. Zelfs de lonen lijken iets harder te stijgen.

De hoogste Nederlandse vertegenwoordiger in Washington, Richard Doornbosch, vindt de stemming ter plaatse dan ook te negatief. ‘Natuurlijk moet je als IMF iets zeggen over de handelsconflicten en de schadelijke gevolgen daarvan voor de wereldeconomie’, vertelt hij bij een kop koffie in het kantoor van de Benelux-‘kiesgroep’, waartoe ook staten als Oekraïne en Israël behoren. ‘Maar we zien in veel landen nog steeds gezonde groei en historisch lage werkloosheid. Het is echt niet nodig om onszelf de put in te praten. Zeker niet omdat de reflex dan meteen is om de economie een flinke dosis begrotingsstimulus toe te dienen.’

Soortgelijke kritiek kwam vorige maand ook van Klaas Knot, president van De Nederlandsche Bank. Op hoogst ongebruikelijke wijze nam hij afstand van de Europese Centrale Bank, die gaat opnieuw schulden opkopen om de economie te stimuleren. Ineffectief en onnodig, oordeelde Knot. ‘Dit brede pakket aan maatregelen, en met name het opnieuw opstarten van het aankoopprogramma van obligaties, staat in geen verhouding tot de huidige economische omstandigheden.’

Het lijkt vechten tegen de bierkaai. De internationale druk op Nederland neemt zienderogen toe. In Frankfurt dolf Knot het onderspit toen het om monetair beleid ging. In Washington zal minister Wopke Hoekstra van Financiën zich deze week meer dan ooit moeten verweren tegen het verwijt dat zijn kabinet te krenterig is. Het scheelt dat hij kan wijzen op de belofte van afgelopen Prinsjesdag om de staatsschuld niet verder terug te dringen, plus de voornemens voor een investeringsfonds. 

Of het genoeg is? ‘Landen als Duitsland en Nederland moeten gebruikmaken van de lage rente door meer te investeren’, stelt hoofdeconoom Gopinath tijdens haar persconferentie. In de wandelgangen wordt al gegrapt dat Duitsland en Nederland ‘met z’n tweeën de wereldeconomie gaan redden, toch?’

In zijn werkkamer boven in het hoofdkwartier herhaalt Poul Thomsen, directeur van de Europese afdeling van het IMF, het pleidooi voor extra uitgaven. Al voegt hij er wel aan toe dat dit moet worden gezien vanuit een ‘langetermijnperspectief’, en dat het IMF positief is over de nieuwe Nederlandse begrotingsplannen. Waar het uiteindelijk om gaat, is het enorme Nederlandse overschot op de lopende rekening, dat in 2018 bijna 11 procent bedroeg. Economentaal voor: Nederland verdient meer aan het buitenland dan omgekeerd. Dat zorgt voor mondiale instabiliteit. Maar, zegt Thomsen: ‘Wij denken dat het in het eigen belang is van Nederland om meer te investeren, zodat jullie in de toekomst harder kunnen groeien.’

‘Het is menens’

Eerlijk is eerlijk: het is niet voor het eerst dat hel en verdoemenis wordt voorspeld. Sinds de crisis van 2008 is de ene na de andere economische ramp voorspeld. Maar de vrees dat een Italiaanse populistische regering een nieuwe eurocrisis zou ontketenen, bleek ongegrond. Er waren spectaculaire beurskrachs, waar naderhand geen mens meer iets van heeft vernomen. Net als de angst voor het uiteenspatten van een Chinese schuldenzeepbel. Of de opkomende landencrisis, waarvan de val van de Turkse lira vorig jaar de voorbode leek.

Nu komt daar mogelijk Brexit bij, al hangt het van het Britse Lagerhuis af of het akkoord over een geordend vertrek uit de Europese Unie er daadwerkelijk komt. Is dit als het sprookje De jongen die wolf riep, waarbij zo vaak wordt geroepen dat het wilde beest eraan komt dat uiteindelijk, als het écht zo ver is, niemand het meer gelooft? Is het IMF te somber?

Integendeel, verzekert Poul Thomsen, uitkijkend over de stad. ‘Ik maak me juist zorgen dat onze raming te optimistisch is.’ Grinnikend geeft hij toe dat macro-economen – ‘het zal het beroep zijn’ – er een handje van hebben altijd en overal risico’s te zien. ‘Maar dit keer is het echt menens’, stelt hij. ‘De wereldeconomie kampt niet zozeer met conjuncturele tegenslag maar door mensen veroorzaakte problemen. Zelfs als de economie zich herstelt, zal die groei zeer bescheiden zijn. Maar als we op dit pad doorgaan, loopt het fout.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden