De dubbele boodschap van Juncker

Uit Brussel komt een dubbele boodschap van zoet (miljarden investeren in Europa) en zuur (scherpe oordelen over Frankrijk en Italië). 'Ons visitekaartje dat Juncker-1 geen Barroso-3 is.'

Er komen miljarden euro's vrij voor de Europese infrastructuur, terwijl aan de andere kant Frankrijk terecht wordt gewezen vanwege gaten in de begroting. Beeld Joost van den Broek

De eerste echte klap die de nieuwe Europese Commissie uitdeelt, moet een daalder waard zijn, of beter nog: 300 miljard euro. Koortsachtig overleggen Brusselse topambtenaren daarom dit weekeinde over het door Commissievoorzitter Juncker beloofde investeringsplan dat Europa uit het slop moet trekken. 'Onze economische blauwdruk', zegt een van de ambtenaren. En: 'Ons visitekaartje dat Juncker-1 geen Barroso-3 is.'

Er staat veel op het spel als de Commissie volgende week in Straatsburg bijeenkomt. Het investeringsplan is namelijk het 'zoet' dat een aantal zure besluiten moet vergezellen. Zoals scherpe oordelen over de ontwerpbegrotingen van Frankrijk en Italië. De Commissie zal Parijs en Rome nauwgezet aangeven waar de gaten in hun begrotingen zitten, miljardenboetes blijven echter vooralsnog uit.

Drie weken na haar start, zijn de wittebroodsweken voor de Commissie-Juncker voorbij. Maandag debatteert ze in het Europees Parlement over de eerste motie van wantrouwen, ingediend door een groepje rabiaat anti-Europese parlementariërs. Kansloos, maar de onderliggende boodschap is duidelijk: Juncker moet nu leveren, laten zien dat zijn Commissie niet alleen hamert op saneren maar ook op groei.

'Dit wordt onze lakmoestest', typeert een nauw betrokken ambtenaar de besluiten van komende week. Woensdag presenteert Juncker zijn groeiplan, als teken van hoop. Vrijdag volgt een stevig oordeel over eurozondaars, als teken dat hij de budgetdiscipline van zijn voorganger Barroso niet overboord zet. En diezelfde dag valt het besluit over meer flexibiliteit in de begrotingsregels, als bewijs dat de Commissie de tekenen van de tijd verstaat. 'Het is als met biljarten: Juncker moet met de eerste bal de twee andere raken', zegt de ambtenaar.

Investeringspakket

De belangrijkste bal in deze politieke carambole is het investeringspakket. Het idee is dat een bescheiden publieke kapitaalinjectie, gesproken wordt over circa 20 miljard, zo'n 300 miljard aan private investeringen moeten losmaken. 'Hefboomwerking' is het codewoord in deze, al spreken critici liever over het 'toverwoord'.

In zijn zoektocht naar de benodigde aanjaagmiljarden, heeft Juncker drie budgetten op het oog. Het eerste is het EU-budget, bijna 1.000 miljard voor de periode 2014-2020. Probleem is dat vrijwel al dit geld reeds is toegekend aan de lidstaten en die voelen er weinig voor het 'voor de poorten van de hel weggesleepte' begrotingscompromis uit 2013 open te breken. Al zijn vriend en vijand het erover eens dat de miljarden economisch profijtelijker kunnen worden ingezet. Juncker hoopt niettemin in de plooien en zakken van de EU-begroting 10-15 miljard euro te vinden.

Dan is er de Europese Investeringsbank (EIB), de huisbankier van de EU met de lidstaten als aandeelhouder. In 2012 werd het kapitaal van de EIB al eens met 10 miljard verhoogd om de crisis te bestrijden. Juncker wil dat herhalen, nu met een bedrag tussen de 5- en 10 miljard euro. De EIB krijgt sowieso een hoofdrol in het investeringsplan, gezien haar ervaring met het financieren van rendabele projecten. Achter de schermen heeft de EIB de lidstaten al gevraagd een lijst met potentiële investeringsplannen toe te sturen.

Tot slot zijn er nationale bijdrages, van regeringen én nationale ontwikkelingsbanken. In Nederland heeft Juncker onder meer de BNG-bank (staat, gemeenten, provincies) en de Waterschapsbank benaderd. Als het beginkapitaal eenmaal binnen is, kan de roadshow van eurocommissaris Katainen (Groei) beginnen die private investeerders moet verleiden mee te doen.

Jean Claude Juncker onlangs in het Europees Parlement in Brussel. Beeld epa

Ontwerpbegrotingen

De tweede bal van Junckers carambole is het oordeel over de ontwerpbegrotingen van de eurolanden. Deze Brusselse bemoeienis is unaniem afgesproken om nieuwe Griekse drama's te voorkomen (klein land sleurt hele eurozone naar de afgrond), en dus kan Juncker het zich niet veroorloven ondeugdelijke begrotingen met de mantel der liefde te bedekken. Nederland en Duitsland, maar ook Ierland, Portugal, Cyprus en Griekenland (landen die zwaar hebben gesaneerd) zouden dat niet accepteren. En dus staat Frankrijk en Italië een stevige schrobbering te wachten.

Frankrijk, omdat het financieringstekort in 2015 nog steeds niet onder de 3 procent zit, ondanks de drie jaar extra tijd die het daarvoor kreeg. Italië omdat het blijft zuchten onder een torenhoge staatsschuld en een verstarde economie. Om vernedering te voorkomen, beperkt de Commissie zich naar verwachting tot een gedetailleerde opsomming van de risico's in begrotingen. Ze hoopt dat Parijs en Rome deze handschoen oppakken, zo niet dan volgen alsnog dwingende maatregelen.

De derde en laatste bal ten slotte is meer flexibiliteit in de begrotingsregels. Een politiek uiterst gevoelige kwestie gezien de grote meningsverschillen tussen de lidstaten. Betrokkenen waarschuwen dan ook voor al te hoog gespannen verwachtingen.

Met zijn dubbele boodschap van zoet (investeren) en zuur (saneren) stelt Juncker de begrotingshaviken (Nederland, Duitsland) en -duiven (Frankrijk, Italië) tevreden. Tijdens de G20-bijeenkomst afgelopen weekend in het Australische Brisbane, kreeg Juncker alvast de zegen van bondskanselier Merkel, de Franse president Hollande en de Italiaanse premier Renzi. Dat neemt niet weg dat het Europees Parlement kritisch zal zijn: liberalen en sociaaldemocraten eisen een investeringsplan van 700 respectievelijk 800 miljard euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.