De dood en de groene algen

Thierry Morfoisse stierf bij het opruimen van groene algen aan de Bretonsekust. Morgen begint het proces om zijn doodsoorzaak vast te stellen....

Hillion Dossierstukken raakten zoek, een samenlevingscontract werd ontbonden zonder dat betrokkenen ervan wisten, de overledene kreeg een ongezonde levenswandel in de schoenen geschoven. De overheid heeft er veel aan gedaan het niet op een rechtszaak aan te laten komen, zegt André Ollivro. Maar morgen begint in Saint-Brieuc dan toch het proces om de doodsoorzaak vast te stellen van Thierry Morfoisse, die stierf bij het opruimen van groene algen.

Het gebeurde in juli vorig jaar. Morfoisse had een vrachtwagen vol rottende algen – zijn derde vracht van de dag – geladen op een strand ten noorden van Saint-Brieuc in Bretagne. Hij reed er mee naar de stortplaats en kiepte de bak leeg, zonder masker of handschoenen. Bij het lossen werd hij al onwel. Hij belde zijn vrouw en zei: ik ga die algen niet meer doen. Even later reed hij met zijn wagen in op een muur. Een natuurlijke dood door een hartstilstand, stelde de gezondheidsdienst vast. Maar in zijn bloed is zwavelwaterstof aangetroffen, een giftige materie die vrijkomt bij rottende algen. De familie wil voorkomen dat anderen het slachtoffer worden.

André Ollivro, algendeskundige tegen wil en dank, schopt met zijn schoenpunt tegen wat groenig schuim dat op het strand ligt van Grande Ville, in de baai van Saint Brieuc. ‘Dat zijn de eerste tekenen’, zegt hij. ‘Het komt er weer aan. Maar wanneer, dat is niet te voorspellen.’

‘Het’, dat zijn de groene algen die al enkele tientallen jaren een deel van de Bretonse kust vervuilen. Vanaf april bedekken dikke lagen de stranden. Als die algen gaan ontbinden, verspreiden ze een doordringende stank. Sommige kustdorpen raakten door de algen al hun hotels kwijt.

Dode honden
Maar er is meer aan de hand. We lopen naar een ondiepe poel bij een rotspunt. ‘Hier zijn in juli 2008 twee honden doodgegaan’, zegt Ollivro. ‘En geen kleintjes: de grote woog 25 kilo, de andere de helft. Die poel lag vol rottende algen. Hun bazin was assistente van een dierenarts. Ze heeft de honden laten onderzoeken. Ze stierven aan algenvergiftiging.’

Een paard was vorig jaar het volgende slachtoffer. Dat gebeurde een kilometer of zeventig naar het westen, in de baai van Saint-Michel-en-Grève. Het paard zakte weg in een algenlaag. Daarbij kwamen dampen vrij.

Na de dood van het paard kwam een machinerie op gang. Eerste minister François Fillon meldde zich om de schade op te nemen en een reddingsplan te beloven. In februari maakte de regering bekend in twee jaar 40 miljoen euro te besteden om de kust algenvrij te maken. Dat wordt zowel besteed aan het opruimen – in deze baai al 20 duizend ton algen per jaar – als aan structurele oplossingen.

De baai van Saint-Brieux is indrukwekkend. Bij eb is de zee onzichtbaar ver weg, bij vloed komt het water soms tot aan de rotsen. Ollivro wijst verontwaardigd op het bordje bij de weg : Gevaarlijke stroming: verboden te zwemmen. ‘Alsof iemand zou willen zwemmen op een strand dat schuilgaat onder de stinkende algen.’

Meer dan veertig jaar heeft Ollivro een houten vakantiehuisje op de rotsen en zag de verwording van de baai. ‘De algen kwamen in 1968. Omdat het begon te stinken, ben ik jaren niet geweest. Na mijn pensioen werd dat anders. Ik kreeg van de EDF (het energiebedrijf, red.) de kans met 53 jaar te stoppen. Ik heb voor de kleinkinderen ezels en geiten gekocht, en ben teruggekeerd naar Bretagne. Die kleinkinderen zeiden: het stinkt, je moet er wat aan doen, opa.’

En zo werd Ollivro monsieur algues vertes. Hij volgde een cursus burgerrecht en begon een stichting, Halte aux marées vertes (Stop de groene getijden). Duizenden mensen manifesteerden op het strand. De media kregen er geen genoeg van. Het eind van het liedje was dat hij zijn eigen huis niet meer in kon, doordat woedende boeren de deur blokkeerden met hooirollen. Tegelijkertijd werd hij uitgeroepen tot Breton van het jaar.

Hoe de algen ontstaan, is sinds jaar en dag bekend. Bretagne is het land van de intensieve veeteelt: varkens, kippen, koeien. De bijbehorende stikstofproductie leidt op plekken waar zout en zoet water samenkomen tot een explosieve groei van groene algen. Zeker als het water helder is, zodat het zonlicht er ver in kan doordringen.

‘We hadden als boerenstand kunnen zeggen: dit komt niet alleen door ons. Het zijn ook de veranderende geografische omstandigheden, de industrie’, zegt Jean-Paul Hamon in zijn kantoor in Plérin, niet ver van Saint-Brieux. Hij is hoofd van de milieuafdeling van de chambre d’agriculture, de boerenbond van de regio.

De boeren besloten niet te wachten tot de overheid wellicht draconische maatregelen oplegt. Per sector is een herstelplan opgesteld. De gebieden rond Saint-Brieuc en Saint-Michel-en-Grève bijvoorbeeld zijn verschillend, legt Hamon uit. Ze vragen om een eigen aanpak. Bij Saint-Michel moet een toename van het grasland de stikstof vasthouden. Rond Saint-Brieuc wordt de grond ook ’s winters ingezaaid, met gras, radijs of wat dan ook. ’s Zomers moet de regio meer autonoom worden, door gewassen met natuurlijke proteïne te verbouwen. Per bedrijf wordt een norm vastgesteld, de resultaten zullen jaarlijks worden gemeten. Van straffen wil Hamon nog niet weten. ‘De controle is vooral pedagogisch bedoeld.’

Drijvend tapijt
Ook het ruimen van de algen moet anders gebeuren, vindt hij. ‘Niet wachten tot de algen aanspoelen en gaan rotten. We willen een soort drijvend tapijt op wielen inzetten dat al in zee de algen weghaalt.’ Verder pleit hij voor een verhoging van de tarieven voor biogas, zodat het economisch interessanter wordt de algen te hergebruiken.

‘De gevolgen zijn op z’n vroegst pas na vijftien jaar zichtbaar’, waarschuwt hij. ‘En de inkomsten van de varkens- en koeienboeren zijn het afgelopen jaar gehalveerd. Zonder overheidssteun kan de landbouw niet veranderen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.