De dieren komen terug naar Emmen. Nu het publiek nog

Het ‘belevenspark’ Wildlands moest in 2016 de redding worden voor Dierenpark Emmen.  Meer beleving, minder dieren. Maar het publiek stroomde niet toe. Nu wordt het park weer aangepast. Een kwestie van 80 miljoen euro.

Achter de grazende zebra’s, impala’s en gnoes wordt ratelend een karretje van achtbaan Tweestryd omhoog getrokken. De zwaartekracht laat het karretje vallen, gegil klinkt over de Drentse savanne. De dieren grazen stoïcijns door.

‘Eigenlijk hoort die achtbaan hier natuurlijk niet’, zegt Carla Oost, dierenverzorger van Wildlands in Emmen. Soms verlangt ze terug naar het oude dierenpark. Zonder de achtbaan. ‘Maar de vernieuwing hou je niet tegen.’

Het ‘belevenspark’ Wildlands moest in 2016 de redding worden voor het noodlijdende Dierenpark Emmen. Het verlies liep op tot 5 miljoen per jaar. Het bezoekersaantal was van 1,7 miljoen in de jaren negentig teruggelopen naar 700 duizend.

In het nieuwe park moest de ‘beleving’ van de bezoeker de boventoon voeren. Het aantal diersoorten werd met de helft teruggebracht tot honderd. Er kwamen attracties en drie themagebieden. Bezoekers konden vanaf nu een boatride over de Rimbula River maken en in de Arctic 1 4D over het poolgebied vliegen. Het doel: minimaal 1,3 miljoen bezoekers per jaar. Wildlands moest de krimpregio van een financiële impuls voorzien.

Drie jaar later trekt Wildlands een schamele 855 duizend bezoekers, lijdt het park 8 miljoen euro verlies en moet de gemeente Emmen met 80 miljoen euro publieksgeld een faillissement zien te voorkomen.

Onverantwoord risico

Op de plek waar dierenverzorger Carla Oost nu naar de achtbaan staat te kijken, waggelde in 2013 de Drentse commissaris van de koning Jacques Tichelaar op de rug van een dromedaris een leeg weiland op. Achter hem trok een roedel honden de Emmense burgemeester Cees Bijl voort op een slee. Samen met Dierenpark-directeur Frankwin van Beers plantten ze symbolisch de eerste boom. In een open jeep reed het drietal langs een plastic neushoorn op de plek waar het themagebied Serenga (savanne en woestijn) moest verrijzen.

Iedereen leek vol goede moed toen de bouw begon.

De Drentse gemeente was jaren verdeeld geweest over het plan om van de dierentuin een belevenis te maken. De oppositie in de raad toonde zich al in 2011 kritisch en zag liever investeringen in het oude dierenpark. 

Ook adviesbureau Twynstra Gudde adviseerde tegen het plan. Het waarschuwde dat de gehoopte 1,3 miljoen bezoekers niet zouden worden gehaald. Dat zou Emmen op den duur tientallen miljoenen kunnen kosten; ‘een onverantwoord risico’.

Toch stemde een meerderheid van de gemeenteraad in maart 2012 voor het plan. Jisse Otter, als wethouder nu verantwoordelijk voor het reddingsplan van Wildlands, stemde als raadslid van lokale partij Wakker Emmen nog tegen. Een ruime meerderheid had er wel vertrouwen in. Het belang van de dierentuin voor de werkgelegenheid was te groot. De risico’s waren voldoende gewogen, vond de toenmalige wethouder Bouke Arends.

Geen commercieel inzicht

In het poolstation van Nortica is het rustig. Waar bezoekers normaal staan te wachten de ijsbeer, op het icoon van dit themagebied, is het bassin nu leeg. Op de bodem is een bouwvakker met bedrading in de weer. ‘Het kon hier soms best verlaten zijn’, zegt Jan Minze Zomer, projectleider van Wildlands. ‘Als de beren geen zin hadden, lieten ze zich niet zien.’

Nu wordt het poolstation gesplitst. ‘Aan de ene kant komen de pinguïns, aan de andere kant de ijsberen’, zegt Zomer. ‘Dat wordt nog een interessante dynamiek tussen die twee.’

Een dierentuin met te weinig dieren – zo laat de kritiek op Wildlands zich het beste samenvatten. ‘Het concept lag mijlenver van de oude dierentuin. Dat is een misstap geweest’, zegt deskundige Goof Lukken. ‘Het was een mengeling van dier-, thema- en attractiepark. Zo’n hybride concept is moeilijk uit te leggen aan de consument. In Nederland houden we van duidelijkheid.’

Bovendien ontbrak het aan commercieel inzicht, denkt Dirk Strijker, hoogleraar plattelandsontwikkeling aan de Rijksuniversiteit Groningen. Het businessplan is volgens hem nooit goed getoetst op levensvatbaarheid. ‘Het park is bijna geheel gefinancierd door de overheid. Die mist de commerciële kennis om te beoordelen of een plan rendabel is.’ 

De gemeente had het plan in 2012 nooit moeten goedkeuren: ‘Als de raad toen echt rationeel had nagedacht, was het nieuwe park er niet op deze manier gekomen’, zegt Strijker.

Keuzes maken

Interim-directeur Erik van Engelen wijst in zijn park niet op de attracties, maar op de dieren. ‘Hier kun je de vogels voeren. Dat vonden mijn kinderen het leukst’, zegt hij als hij het overdekte Jungola-gebied – de grootste kas van Europa – binnengaat. ‘Kijk, de maki’s lopen vrij rond. Die krijgen binnenkort gezelschap van de vari’s.’

Van Engelen is sinds een half jaar verantwoordelijk voor de ommezwaai die het park wil maken. ‘Toegangsprijs omlaag. Meer diersoorten. Een hele make-over. Meer dan wat we nu doen, is schier onmogelijk.’

De hervorming van Wildlands is een terugkeer naar het oude concept. Meer dierentuin, minder attractiepark. ‘Je kunt niet allebei zijn. Je moet een keuze maken’, zegt Van Engelen. ‘Maar er is van alles te beleven. Dus een gewone dierentuin zou ik het ook niet willen noemen.’ De attracties blijven dan ook staan, en ook de naam – officieel Wildlands Adventure Zoo Emmen – blijft ongewijzigd.

Heel goed dat het park nu meer richting dieren gaat, vindt oud-directeur Frankwin van Beers. Hij was jarenlang de aanjager van de innovatie. Dat daarbij het woord ‘dierentuin’ angstvallig werd vermeden, noemt hij nu ‘een fout’. ‘We hadden beter moeten luisteren naar de consument.’

Onder Van Beers’ leiding voldeed het park in het eerste jaar aan de verwachtingen. Maar in 2017 zette de daling van de bezoekersaantallen in. Zelfs het paradepaardje van het park, de dubbele achtbaan Tweestryd, kon de bezoekers na opening in 2018 niet naar het park trekken. Nu is een van de twee banen op rustige dagen gesloten.

Prestigeproject

Begin dit jaar greep de gemeente in en vergrootte haar belang van 60 naar 80,5 miljoen euro. Zonder ingrijpen zou het park failliet zijn gegaan.

Emmen is afhankelijk van dit project, zegt dierentuindeskundige Lukken. ‘In Drenthe was het dierenpark vroeger een belangrijke toeristische attractie. Het plan werd daarom heel ambitieus neergezet. De regio wilde zich zo op de kaart zetten’, zegt Lukken. ‘Het werd een prestigeproject.’

Hoogleraar Strijker begrijpt die emotie wel. ‘Ze wilden het hele gebied en daarmee de hele stad een facelift geven. In die context moet je deze risico’s zien. Maar eigenlijk is dat niet verantwoord.’

Op de Serenga staat dierenverzorger Oost naar de leeuwen te kijken. ‘Het observeren van de dieren is toch het leukste om te doen? Het doet me pijn dat het zo slecht gaat’, zegt ze terwijl achter haar twee pasgeboren leeuwenwelpen met kleine stapjes de heuvel van hun verblijf proberen te beklimmen. ‘Ik snap de negatieve reacties niet.’

Oost, die er al 23 jaar dieren verzorgt, kan zich Emmen zonder dierenpark niet voorstellen. ‘Het heeft natuurlijk ook voor bekendheid van de stad gezorgd. Dit park is belangrijk voor de regio.’

Ook hoogleraar Strijker kan zich niet voorstellen dat het park verdwijnt. ‘Het project is nu too big to fail’, zegt hij. Een faillissement is voor de gemeente geen optie. ‘De executiewaarde zal in dat geval laag zijn’, zegt Maarten Allers hoogleraar decentrale overheden aan de Rijksuniversiteit Groningen. ‘De gemeente heeft dan immers bewezen dat de dierentuin niet levensvatbaar is.’

Het is onwaarschijnlijk dat de gemeente het geïnvesteerde geld terugverdient. ‘Verhalen over werkgelegenheid en toerismebevordering moeten we met een grote korrel zout nemen’, zegt Allers. ‘Als er zo wordt geredeneerd, is dat vaak geen goed teken. Een project moet op het eigen nut worden beoordeeld’. Toch is het volgens de hoogleraar niet  uitgesloten dat de gemeente het geld ooit terug ziet. ‘Als er nu een grote toeloop van betalende bezoekers komt, is die kans er. In theorie.’

Realistisch

Van Engelen is realistisch. ‘Met de wetenschap van nu was het plan te ambitieus. Het aantal verwachte bezoekers was te hoog, zeker voor onze plek binnen Nederland. In ons nieuwe business model zetten we dit jaar in op 940 duizend bezoekers.’ De interim-directeur heeft er vertrouwen in dat het park met alle aanpassingen die doelstelling kan halen. ‘Er is geen enkel scenario in mijn hoofd waarin het park failliet gaat. Dat mag niet. Het is onmogelijk.’

In de trein vanaf station Emmen is de vernieuwing zichtbaar. ‘Mag ik u een speciale actie van Wildlands aanbieden, meneer?’, vraagt een vrouw in een jas van het dierenpark aan een oudere man. ‘Oh, is dat niet dat park dat door de gemeente wordt gesponsord?’ De vrouw kijkt hem onbewogen aan. Haar hand met het kaartje nog uitgestoken. ‘Ja’, zegt ze. De man pakt het kaartje aan. ‘Nou’, lacht hij, ‘je moet ze maar vragen of ze mij dan ook eens willen sponsoren.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.