De debilisering van de WRR

'Het station in Groningen is helemaal gerestaureerd en prachtig teruggebracht in zijn maatschappelijke functie voor de stad. Maar andere stations in het land worden tegelijkertijd geruïneerd, omdat overal kousen en neusdruppels verkocht moeten worden.' Het citaat is van de hooggeleerde kletskous Wim Derksen die, schreef NRC Handelsblad dinsdag, in de...

Derksen mocht in NRC zijn zegje doen over marktwerking omdat hij de leiding had over een projectgroep van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid die twee jaar werkte aan het rapport Het borgen van publiek belang dat deze week gepubliceerd werd. Net als het interview in NRC is het rapport ver beneden het niveau dat de WRR waardig is.

Het rapport haalde de krantenkolommen onder koppen met de strekking dat de WRR kritisch is over privatisering. Wie de moeite neemt het rapport te bekijken, constateert dat deze nieuwsverhalen slechts betrekking hebben op een epiloog, een aanhangsel van één A4'tje bij een rapport van honderdtachtig pagina's.

Deze epiloog is inderdaad kritisch van toon. 'De raad is van oordeel dat de regering de afgelopen jaren te vaak te ondoordacht en te onvoorbereid een keuze voor marktwerking heeft gemaakt.' Want: 'Te vaak is onvoldoende of te laat aangegeven welke publieke belangen in het geding waren.' Met als gevolg: 'dat soms weer op het voorgenomen beleid moest worden teruggekomen.' Dat nieuwsverhaal is inderdaad zo geschreven.

Maar met deze epiloog treedt de raad de regels van het wetenschappelijk spel met voeten. Het is bij mijn beste weten nog altijd gebruik dat in de conclusies van een rapport alleen beweringen staan waarvan de juistheid in de voorafgaande hoofdstukken is aangetoond. Een onderdeel van het concluderend hoofdstuk chique aanduiden als epiloog en dan in het wilde weg een paar persoonlijke opvattingen ventileren - dat is publicitair misschien handig maar wetenschappelijk not done.

De kritische opmerkingen in de epiloog hebben betrekking op marktwerking in de uitvoering van de sociale zekerheid, de thuiszorg en de Nederlandse Spoorwegen - drie projecten waarin inderdaad van alles is misgegaan. De geroutineerde lezer van wetenschappelijke lectuur zoekt daarom, anticiperend op een paar uur leesplezier, vlug naar de hoofdstukken waarin deze cases zijn uitgewerkt. In de beste traditie van de WRR met open blik en fijn interdisciplinair: economisch natuurlijk, juridisch, historisch, sociologisch ook.

Niets.

Derksen presenteert, over een belangwekkend onderwerp, hondertachtig pagina's slaapverwekkend proza; veel theoretisch aangeklede wandtegelwijsheid, met hier en daar een vluchtige verwijzing naar de werkelijkheid.

U gelooft het niet?

Lees dan de wandtegel-toptien van Wim Derksen:

1. Verbeter het functioneren van organisaties, veelal de kern van het probleem.

2. Kies de juiste volgorde van stappen.

3. Moet in een wereld met veel dynamiek variëteit niet als blijvend fenomeen worden geaccepteerd?

4. Al met al vergen dergelijke operaties een goede analyse en een duidelijke regie.

5. Hier ligt een duidelijke taak voor de overheid.

6. Concurrentie mag voor de samenleving als geheel voordeel bieden, aanbieders hebben liever een monopoliepositie.

7. Bij de weging van voor- en nadelen moet worden ingecalculeerd dat de praktijk in alle gevallen afwijkt van de tekentafelconstructies die vooraf zijn bedacht.

8. Geconditioneerde marktwerking vooronderstelt dat de overheid vooraf een helder institutioneel kader schept.

9. Hiermee is gezegd dat de oplossing voor het ene beleidsterrein niet meteen de oplossing hoeft te zijn voor elk ander beleidsterrein.

10. Het scheppen van een markt is minder eenvoudig dan wellicht vooraf wordt verondersteld.

De conclusies volgen niet uit het rapport en het rapport zelf hangt van platitudes en open deuren aan elkaar. En tenslotte - sorry hoor - is er nog een derde karakteristiek die het rapport ten enen male voor consumptie ongeschikt maakt: de selectieve interpretatie van feiten.

Bij de drie in de epiloog genoemde projecten - thuiszorg, sociale zekerheid, spoorwegen - is van alles misgegaan. Wie deze mislukkingen wil onderzoeken, doet er goed aan een paar categorieën oorzaken uit elkaar te halen, zeg eens: politiek falen (zijn de doelen wel helder geformuleerd), bestuurlijk falen (is goed leiding gegeven aan het besluitvormingsproces), en wat bij gebrek aan een betere term maar technologisch falen heten moet: is de nieuwe ordening wel goed doordacht?

Elk van deze drie oorzaken kan een marktwerkingsoperatie de das om doen. Op voorhand is hierover in wetenschappelijke zin weinig zinnigs te zeggen. Journalistiek zou ik zeggen: kijk goed naar dat technologische falen, en naar de politiek.

Derksen werkt echter andersom. Hij schrijft een rapport over politiek falen (politici denken niet goed na over het publieke belang) en concludeert dat die drie operaties daarom mislukt zijn.

In dit opzicht doet Derksen denken aan de automobilist wiens auto bergop plotseling snelheid verliest en stopt. Hij haalt een schep uit zijn kofferbak en begint onder het motto 'hoe vlakker de berg, des te harder kan ik rijden', de berg weg te scheppen. Dat klopt ook wel. Maar zou het niet verstandiger zijn eerst alle oorzaken te onderzoeken om daarna met een jerrycan de lege benzinetank bij te vullen?

Zoals het nu is, staat er eigenlijk maar één correcte zin in het rapport; 'Een antwoord op de vraag of de WRR voor of tegen ''verdergaande privatisering is'', heeft dan ook weinig betekenis.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden