De City loopt over van euroliefde

Brexit en de wereldhandel

Ze hebben er een hekel aan de Brusselse bemoeizucht en toch is er geen stukje in Londen zo eurogezind als de City, het financiële hart. 'Een vertrek uit de EU is noodlottig voor de zakenwereld.'

Beeld Hollandse Hoogte

Het statige restaurant in de Royal Stock Exchange, hartje City, is hem te druk de laatste tijd. Liever spreekt Graham Bishop, een financiële consultant die de Britse regering ooit adviseerde over de Europese eenwording, af in de exclusieve Capital Club. 'Na een Brexit zijn zulke zorgen er niet meer. Dan zal het een stuk rustiger zijn in de Square Mile', zegt Bishop. 'Een vertrek uit de EU is noodlottig voor de zakenwereld. De Brexit-brigade roept bij iedere waarschuwing: 'Dit is Project Angst.' Ik noem hun plannen 'Project Fantasie'.' Op zijn colbert prijkt een speldje met twee vlaggen: de Europese en de Britse. Het antwoord op de vraag 'Should I stay of should I go?' van The Clash is voor hem zo klaar als een klontje.

Het is niet makkelijk de club nabij Cannon Street te bereiken. De City of London, het financiële district in Londen waar 12 procent van het Britse bruto binnenlands product wordt verdiend, heeft iets weg van een bouwput. Om de hoek trekt bouwgigant McAlpine een nieuw hoofdkantoor voor persbureau Bloomberg uit de grond. Maar achter de glazen ramen is het stil. Het aantal investeringen, overnames en beursnoteringen is de afgelopen maanden gedaald, net als de waarde van het pond. Headhunters hebben weinig te doen. Hedgefondsen, de exclusieve beleggingsfondsen voor de zeer vermogenden, zijn vooral druk met opiniepeilingen over het referendum. Ze hopen flink te verdienen met speculeren op de uitslag. De enige fusie die gewoon door lijkt te gaan is - ironisch genoeg - die tussen de Britse en de Duitse effectenbeurzen.

De City is Engelands meest eurogezinde plek. Meer dan 80 procent van de Britse beursgenoteerde bedrijven heeft zich uitgesproken tegen een Brexit. De overige 20 procent houdt zich diplomatiek op de vlakte. Amerikaanse zakenbanken hebben tonnen gedoneerd aan het Blijf-kamp en Goldman Sachs heeft dreigend laten weten dat bij een Brexit zesduizend Londense banen op de tocht staan. Het IMF, het ministerie van Financiën, de Bank of England, de werkgeversbond en zeshonderd economen hebben gepleit voor handhaving van het Britse lidmaatschap.

De motor van de economie

De stem van de City legt gewicht in de schaal in het Verenigd Koninkrijk. Financiële dienstverlening is de motor van de Britse economie. Deze sector profiteert juist van de toegenomen immigratie die veel Britten ertoe brengt voor een Brexit te stemmen. Londen is goed voor maar liefst 35 procent van de Europese financiële dienstverlening. 'De Brexiteers zeggen dat we een goede onderhandelingspositie tegenover de EU hebben omdat de Duitsers hun BMW's nog steeds in Engeland willen verkopen, maar wij zijn op onze beurt afhankelijk van de financiële dienstverlening aan Europa', zegt Bishop. 'Het is een illusie te denken dat andere Europese landen ons ter wille zullen zijn in onderhandelingen na een Brexit.'

Die kans lijkt inderdaad gering. Op het vasteland van Europa heerst nu al veel afkeer jegens de City. Reeds in 2009 legde Brussel naar aanleiding van de kredietcrisis het speculeren op koersdalingen, een beproefde handelstactiek van hedgefondsen, aan banden. Sindsdien is de angst voor Brusselse regels wijdverbreid in het zakencentrum van Londen. Desondanks willen de meeste personen die in de City werken in de EU blijven. Weglopen zou erger zijn, omdat de Britten dan niets meer te zeggen hebben in het 'Berlaymonster', zoals eurosceptici het hoofdkwartier van de Europese Commissie (het Berlaymont-gebouw) noemen.

Beeld De Volkskrant

Interne markt

En internationale banken zitten in Londen omdat de City de toegangspoort is tot 's werelds grootste interne markt, Europa. Het voornaamste voordeel van het EU-lidmaatschap zijn de 'paspoortrechten'. Een bedrijf dat in een EU-land gevestigd is, staat het vrij om in elk ander EU-land zonder obstakels zaken te doen. Zo'n tweeduizend financiële bedrijven in Londen maken gebruik van dit voordeel. Zulke bedrijven moeten na een Brexit een filiaal openen in een EU-land. Een ander heikel punt is de afhandeling van valuta- en effectentransacties. Als Londen zich straks buiten de EU bevindt, lijkt de marktleiderspositie van Londen op dit vlak onhoudbaar te worden.

De City vreest dat Frankfurt, Dublin en Luxemburg op de loer liggen om te profiteren van Londens verbanning uit de EU. 'Bedrijven willen niet in een fort zitten', aldus Bishop. Niet iedereen is dat met hem eens. Professor Patrick Minford, een van de weinige economen die een Brexit toejuichen, is niet bang voor een volksverhuizing van de financiële instellingen naar het vasteland. 'Londen heeft zoveel macht, dat het wel tegen een stootje kan', zegt hij. 'Londen was al een financieel centrum voordat we bij de Europese Gemeenschap kwamen.'

De voorstanders van de Brexit vinden dat de EU een blok aan het been is van het superieure Londen. 'Londen is een wereldstad, daarom moeten we de Europese Unie verlaten', aldus oud-burgemeester Boris Johnson, het boegbeeld van het Brexit-kamp. Zijn standpunt sluit aan bij een brief die 300 zakenlieden onlangs stuurden naar The Daily Telegraph. 'De concurrentiepositie van ons land wordt ondermijnd door een falende EU', was de strekking. Want als EU-land kunnen de Britten zelf geen handelsverdragen sluiten.

Dit raakt de kern van het debat. Net als de grondleggers van het Britse wereldrijk willen de Brexiteers uit de City de wereld intrekken, op zoek naar nieuwe markten. 'Er is maar één continent met een lagere groei dan Europa en dat is Antarctica', riep Johnson. In deze kringen heerst optimisme, grenzend aan overmoed. Minford beweert dat Brexiteers niet kiezen voor isolationisme, maar voor globalisering. 'De EU is een protectionistisch blok. We hebben veel te bieden, zeker in de dienstensector. Willen Europese landen na een Brexit niets meer kopen? Dan zijn er wel andere gegadigden. We zijn de huisbankier van de wereld.'

Oud-minister van Buitenlandse Zaken William Hague is minder optimistisch. Het verlaten van de EU zal gepaard gaan met een schok, schreef hij. Volgens hem moet Groot-Brittannië dan een radicaal neoliberale koers gaan volgen, zoals het invoeren van een lage vennootschapsbelasting, deregulering, het toelaten van hooggeschoolde immigranten, het afschaffen van de Europese arbeidstijdenrichtlijn en het unilateraal uitroepen van vrijhandel. 'Sommige Brexiteers zouden deze strategie met alle liefde navolgen, maar ze kunnen dat niet omdat die veel kiezers zou afschrikken', aldus Hague.

Het zijn woorden die Bishop kunnen behagen. Hij kijkt om zich heen, naar de houten lambrisering van de Capital Club. 'Prachtig Victoriaans interieur. Charmant. Maar we leven niet meer in Victoriaanse tijden. Het probleem is dat veel Brexiteers dat wel doen.'

Biljoenen aan handel

De City of London is het oudste gedeelte van de stad en het financiële hart van het land en inmiddels ook van de wereld. Het heeft een omvang van ruim 1 vierkante mijl (square mijl), oftewel 2,9 vierkante kilometer. In dit beperkte gebied is een recordaantal banken gevestigd en is de mondiale handel in valuta's, edelmetalen en effecten geconcentreerd. In de City wonen slechts zevenduizend mensen, maar er werken dagelijks 325 duizend bankiers, handelaren, advocaten en consultants. Van de dagelijkse valutahandel van 3.100 miljard verloopt 36,5 procent via de dealing rooms in de City meer dan 1.000 miljard (1biljoen) per dag. Een nog hoger bedrag wordt hier dagelijks aan zogenoemde rentederivaten (1.200miljard) verhandeld. In de City zijn onder meer de Bank of England, de London Stock Exchange, de verzekeringsmarkt Lloyds of London en 500 banken gevestigd waarvan meer dan de helft van buitenlandse origine. De City heeft een eigen bestuur die de London Corporation wordt genoemd met de Lord Mayor als hoofd.

En de financiële wereld verhuist naar...

Elk nadeel heeft zijn voordeel, gelooft premier Rutte. Als het Britse electoraat volgende week besluit de EU vaarwel te zeggen, kan dat de Nederlandse exportsector een harde klap toebrengen.
Maar Amsterdam zou mogelijk ook financiële instellingen kunnen aantrekken die nu vanuit Londen zaken doen in de EU. Banken die in de EU actief willen zijn, moeten een postadres in de EU hebben. Maar Amsterdam is nooit echt goed geweest in het aantrekken van financiële instellingen. Dat was de Nederlandse hoofdstad al niet in de tijd dat de Amsterdamse effectenbeurs, gecombineerd met de allereerste optiebeurs, nog een van de prominentste van het continent was en de Nederlandse banken tot de toonaangevendste van de wereld behoorden.
Frankfurt denkt hogere ogen te gooien als eventuele uitwijkplaats voor Brexit-ontvluchtende financiële instellingen. Daar zit de Europese Centrale Bank (ECB) immers al, die tegenwoordig naast het monetaire beleid ook het Europese bankentoezicht uitvoert. Frankfurt heeft al 200 banken binnen de stadsgrenzen, waarvan 80procent van buitenlandse origine. Zo'n 62.500bankiers wonen er, naast juristen, financieel adviseurs, accountants en andere grootverdieners. Maar afgezien van het mondaine financiële centrum, is de Duitse stad saai. 'Heb je wel eens na tienen op straat gelopen in Frankfurt?', smaalde de Londense oud-burgemeester Ken Livingstone in dit verband. Frankfurt mist een bruisend theaterleven, Wimbledon, de paardenraces van Ascot en de kleermakers van Savile Row kortom: alle dingen die jonge bankiers met te veel geld graag dicht bij huis willen hebben.
Parijs benadert wel de allure van Londen, maar de Franse politiek staat stukken minder sympathiek tegenover de graaiers van de haute finance. Het grootste nadeel is dat de Fransen slecht Engels spreken, de taal van de financiële gemeenschap.
Dublin is wel een alternatief voor Londen, zeker omdat de Ierse hoofdstad ook geldt als een fiscaal paradijs dat zakenlieden en bankiers in de watten legt. Citigroup kondigde eerder dit jaar aan zijn privatebankingbedrijf naar Dublin te verhuizen. Wells Fargo heeft zijn activiteiten in Dublin uitgebreid en de Zwitserse bank Credit Suisse gaat er een dealingroom openen. Dat heeft ironisch genoeg ook te maken met het feit dat de Britse regels soms strenger zijn dan de Europese. Banken in Londen moeten meer kasreserves aanhouden dan banken in andere EU-landen. Het probleem is dat Frankfurt, Parijs, Dublin maar ook München, Brussel en Milaan allemaal hetzelfde dromen als Rutte en alle dezelfde lokroep laten klinken. Deze fragmentatie kan ertoe leiden dat iedereen uiteindelijk besluit toch maar in Londen te blijven waar de financiële wereld sinds jaar en dag op een kluitje bijeen zit. De ondergang van Londen als financieel centrum van Europa is vaker voorspeld. Dat gebeurde eind jaren tachtig toen premier Thatcher de luis in de pels werd van de gemeenschappelijke markt , in 1992 toen het pond uit het Europees wisselkoersmechanisme werd gespeculeerd, in 1999 toen de eurozone een feit werd en Groot-Brittannië daarbuiten bleef en in 2007 toen de City er in de kredietcrisis zo'n puinhoop van bleek te hebben gemaakt. Na elke crisis stond Londen gewoon weer op sterker dan ooit tevoren.

Peter de Waard

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.