Reportage Suikerbieten

De bietencampagne is begonnen: 2018 is minder zoet dan andere jaren

Op een boerenerf ten noorden van de stad Groningen liggen suikerbieten klaar voor transport. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het suikerklontje dat binnenkort in uw koffie zit, komt nu uit de grond. Van Zeeuws-Vlaanderen tot Groningen is de bietencampagne in volle gang. Door de droge zomer is 2018 minder zoet dan andere jaren.

Vierverlaten moet wel het zoetste gehucht van Nederland zijn. De klok rond worden hier suikerbieten verwerkt tot kristalsuiker. Doorgaans ligt Vierverlaten onder de rook van Groningen, maar tijdens de bietencampagne is het precies andersom.

‘We krijgen hier duizend vrachtwagens per dag’, zegt Teun van der Weg, fabrieksmanager van Suiker Unie in Vierverlaten. ‘We werken momenteel 24 uur per dag door.’ Het aangeleverde berglandschap aan bieten oogt vanuit de lucht nog imposanter dan vanaf de straat. Toch gaat die hele voorraad er in twaalf uur doorheen.

Droge zomer

Was 2017-18 een recordjaar, maar de afgelopen zomer met amper regen speelde de agrariërs parten. Zeker op zand en lichtere gronden is de groei daardoor achtergebleven’, zegt Henk Smith, agrariër in Beerta (Noordoost-Groningen) en bestuurder van landbouworganisatie LTO Noord. ‘Zelf zit ik op redelijk zware klei. Door de capillaire werking van die grond komt nog veel water omhoog, en bieten wortelen diep. In de volle zon hingen de bladeren overdag slap, maar ’s nachts trok dat wel weer bij. 

Suikerbieten liggen klaar bij de fabriek van Suiker Unie in Vierverlaten (Groningen). Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De suikerbieten vallen door de droogte weliswaar kleiner uit, maar dankzij de warmte konden ze wel meer suiker aanmaken. ‘Dat hoge suikerpercentage compenseert in principe de lagere opbrengst in kilo’s’, legt Smith uitTenzij je, zeker op zandgrond, later in het seizoen nog hergroei hebt gekregen. Dan maakt de plant alsnog nieuwe bladeren aan. Dat trekt weer veel energie (en dus suiker) uit de bieten. Het suikerpercentage schommelt tussen de 15 en 19 procent, zelf zit ik op 18,7 procent. Daar teken ik volgend jaar graag weer voor.’

Per saldo verwacht de Suiker Unie deze bietencampagne 5 tot 10 procent minder aanvoer bij haar fabrieken in Vierhouten en het Brabantse Dinteloord. ‘De bietencampagne is pas op 11 september begonnen, een weekje later dan gepland en zal ook sneller zijn afgerond dan andere jaren’, zegt fabrieksmanager Van der Weg. ‘We denken dat de meeste bieten midden december wel zijn gerooid en niet pas in januari.’ Die nog altijd massieve aanlevering vereist een strak rooi- en aanvoerschema.

Dalende prijzen

Voor de prijs zijn de Suiker Unie en de boeren afhankelijk van de wereldmarkt. In 2017 werd het laatste Europese landbouwquotum opgeheven: dat op de suikerproductie. Europese akkerbouwers mogen voortaan zoveel suikerbieten produceren als ze willen. Anticiperend op het grotere aanbod had de Suiker Unie de afgelopen jaren zijn afzetmarkt uitgebreid. Om genoeg suiker te hebben, werd rietsuiker van buiten de EU geïmporteerd en verwerkt in de fabriek. 

De eerste beetwortelsuikerfabriek

In 1899 richten 173 akkerbouwers in Zeeuws-Vlaanderen de Eerste Nederlandsche Coöperatie Beetwortelsuikerfabriek op. In 1916 zijn er zeven coöperatieve suikerfabrieken. Door een aantal fusies tussen 1947 en 1970 ontstaat de Suiker Unie. De leveranciers zijn lid van deze coöperatie. In 2007 nam Suiker Unie de suikerdivisie van CSM over. Suiker Unie maakt deel uit van de agro-industriële coöperatie Royal Cosun, waar ook Aviko (van de aardappels) bij hoort.

Toch is het suikerbietenareaal in Nederland niet spectaculair gegroeid sinds het vrijgeven van de markt, zegt Henk Smith. ‘Dat is ook lastig, want je moet de teelt roteren. Je kunt maar om de vier of vijf jaar bieten verbouwen op een perceel.’ Op zijn bedrijf van 70 hectare heeft hij nu 12 hectare suikerbieten, naast granen, luzerne (voor veevoer) en gras. 

Voor 2019 heeft Suiker Unie de telers zelfs geadviseerd minder bieten te planten, want de exportprijzen voor witsuiker bevinden zich op het laagste punt in tien jaar. Het is een advies dat de meeste agrariërs zich ter harte zullen nemen, denkt Smith. ‘En je kunt het nergens anders verkopen, want Suiker Unie is de enige afnemer. Dat is het probleem niet, want de prijzen worden toch door de wereldmarkt bepaald en Suiker Unie is een coöperatie.’ 

Op een agrarisch bedrijf in de provincie Groningen worden de bieten opgehaald. Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

In de suikerfabriek in Vierverlaten is het intussen flink aanpoten. De bieten worden eerst gewogen en vervolgens wordt het suikerpercentage vastgesteld – dat bepaalt de prijs die de telers krijgen. De bieten worden gewassen en in dunne reepjes gesneden. Uit de cellen wordt de suiker gehaald, waardoor ruwsap ontstaat. Dan moeten zouten, mineralen en eiwitten er nog uit. 

Suikerbieten bestaan voor 75 procent uit water. Door verdamping wordt het dunsap (15 procent suiker) omgezet in diksap (70 procent suiker). De ingedikte kristalbrij gaat door een centrifuge, waarna de witte suikerkristallen moeten drogen en afkoelen. Restproducten dienen onder meer als bietenpulp voor diervoeder; afgespoelde aarde is bestemd voor het ophogen van landbouwgrond, wegen en dijken. 

 ‘Alle bieten die hier binnenkomen, zijn na 24 uur verwerkt’, zegt manager Teun van der Weg. We hebben de afgelopen tien jaar geïnvesteerd in 300 duizend kubieke meter extra opslag van diksap, dus we kunnen de markt in binnen- en buitenland altijd van voldoende suiker voorzien.’

Nederland vanuit de lucht

Fotograaf Raymond Rutting vliegt drie keer per jaar in een Cessna-vliegtuig over Nederland. In een aantal uren maakt hij een veertigtal luchtfoto's voor bij verhalen van de Volkskrant. 'Pas vanuit de lucht zie je hoe ongelooflijk veel suikerbieten er in één dag verwerkt worden. Foto's maken het nieuws invoelbaar.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.