REPORTAGE

De biecht van derivatenman Arjan Greeven

Hij was het oliemannetje dat namens banken deals sloot met Vestia. Tot het mis ging in de financiële sector, met de woningbouwcorporatie en met hem, Arjan Greeven. Lees zijn verhaal hieronder terug op de dag van de eerste regiezitting in de derivatenzaak.

Beeld Sanne de Wilde

Zittend achter het stuur van zijn groene Land Rover Discovery haalt Arjan Greeven zijn Blaser 9.3 uit de koffer. Hij heeft het altijd een fijn geweer gevonden. Tientallen, misschien wel honderden dieren heeft hij ermee omgelegd: reeën, herten, zwijnen, vossen, wasberen.

Hij kijkt om zich heen. De parkeerplaats van het Hampshire Hotel bij de haven van Huizen biedt uitzicht op het Gooimeer. Het is 2 februari 2012 en het vriest al een paar dagen stevig, langs de oevers ligt ijs.

Greeven stopt een kogel in de kamer, laadt door en haalt het wapen van de beveiligingsstand. Dan steekt hij de loop in zijn mond. Als hij zijn arm strekt, kan hij precies met zijn duim bij de trekker.

Durft hij dit wel? Aarzelend trekt hij het wapen terug en schuift de pal weer op safe.

Plotseling voelt hij woede. 'Je staat gewoon voor lul', zegt hij tegen zichzelf. Weer doet hij de loop in zijn mond. Zijn gedachten zijn bij zijn zoons. Helpt hij ze hier werkelijk mee?

Nee.

Met een schreeuw gooit hij het wapen achter in de auto. Hij huilt als hij zijn vrouw belt.

Van 5.000 euro per uur naar 8,50 euro per uur

Sinds het uitbreken van de crisis in 2008 hebben tientallen medewerkers uit de financiële sector zich van het leven beroofd. Bijna had Arjan Greeven ook in dat rijtje gestaan. Nu, drie jaar later is hij nog dagelijks blij dat hij het niet heeft gedaan, zegt Greeven, terwijl hij in het eerste ochtendlicht een taxibusje door het glooiende landschap van de Noord-Duitse streek Solling stuurt. In de brede dalen boerenland, op de toppen van de heuvels dichte wouden. Op zijn broek zitten bloedvlekken, van een wild zwijn dat hij eerder die week heeft gevild en uitgesneden. Niemand kijkt er hier van op. De jacht, sinds zijn jeugd Greevens grote passie, is hier verweven met het dagelijks leven.

Ruim een jaar geleden is hij verhuisd naar deze streek, waar hij tot 2012 een groot jachtgebied pachtte. Met zijn nieuwe vriendin, de van oorsprong Litouwse Kristina, heeft hij zijn oude vakantiehuis betrokken, een jachthuis aan de rand van het bos. Binnen staan en hangen overal de trofeeën uit Greevens lange jachtverleden; op de gang tientallen geweitjes van reebokken, in de keuken de indrukwekkende slagtanden van keilers, mannetjeszwijnen. In de woonkamer opgezette sneeuwhoenders van een trip uit Schotland en het wijdvertakte gewei van het grootste hert dat hij ooit schoot.

Greeven verdiende in zijn beste jaar gemiddeld 5.000 euro per uur, heeft hij onlangs berekend. 'Als taxichauffeur verdien ik nu 8,50 euro.' Toch geeft dit werk hem voldoening, zegt hij. Hij kan het goed vinden met de gehandicapten die hij voor 8 uur 's ochtends moet afzetten bij de sociale werkplaats in het dorpje Dassel. In zijn steenkolen-Duits maakt hij grappen, eigenlijk net zoals hij vroeger deed met de bankjongens in Londen.

Vestia

Terug naar 2012. De paniek had zich al maanden opgebouwd, maar kwam tot een kookpunt toen Het Financieele Dagblad op 31 januari 2012 meldde dat woningcorporatie Vestia op omvallen stond. De Rotterdamse corporatie had zich verslikt in rentederivaten, financiële producten waarmee de corporatie zich had verzekerd tegen een rentestijging. Maar de rente stond historisch laag en daalde nog verder. Banken eisten honderden miljoenen euro's als onderpand op hun derivaten. Meer geld dan Vestia kon leveren. Het dreigde uit te draaien op een miljardenstrop die de huurders van Nederland mochten gaan betalen.

Een groot deel van die derivaten kocht Vestia via Greeven. Als vertegenwoordiger van Londense zakenbanken met klinkende namen als Deutsche Bank, Citi en Barclays, was hij het oliemannetje tussen vraag en aanbod. De vraag kwam van de kasbeheerders bij woningcorporaties, met wie hij goede connecties had. Het aanbod kwam van de dealers van de banken die hij vertegenwoordigde, de jongens die met zes schermen voor hun neus meespelen in de eredivisie van het kapitalisme. Zij verkochten hun spullen maar wat graag aan de corporaties.

Het was een lucratieve bezigheid. Elke keer wanneer een bank een derivaat verkocht aan een corporatie, deelde Greeven in de winst. Het ging vaak om tienduizenden of honderdduizenden euro's per deal. Hij vond het niet gek dat hij zo veel geld verdiende. Heel terecht eigenlijk: de banken verdienden nog veel meer.

Vestia was met afstand Greevens beste klant. Via de Rotterdamse corporatie kwam ruim 20 miljoen euro aan provisie binnen. De kasbeheerder van Vestia, Marcel de Vries, werd binnen de volkshuisvesting gezien als een genie. Niemand schoof zo handig met derivaten als hij. In zijn spreadsheet stonden honderden derivaten, van de simpele plain vanilla tot zeer exotische producten met welluidende namen als Gallileo en Haven. De Vries had tot ver in de 21ste eeuw renteafspraken gemaakt voor de corporatie.

Beeld Sanne de Wilde

Hij zou zijn leven offeren voor zijn zoons

Greeven was er trots op dat hij De Vries jarenlang kon rekenen tot zijn beste relaties. Het straalde op hem af en was goed voor de handel van het bedrijfje FIFA Finance, dat hij samen met zijn compagnon Leroy van D. runde.

Greeven deelde ook een groot geheim met De Vries. Elke keer dat Vestia via Greeven derivaten kocht, maakte Greeven heimelijk de helft van zijn inkomsten over naar een ABN-rekening met de cryptische naam 'Inventus', een nevenrekening van De Vries. De naam was een eerbetoon van De Vries aan zijn eigen vindingrijkheid. Zo deden ze het al sinds 2004. In de loop der jaren verdiende De Vries naast zijn salaris van ruim een ton bij Vestia ook nog eens stiekem 10 miljoen euro bij. Hij betaalde er onder meer zijn witte woonboerderij bij Hazerswoude van en liet het voor vele tonnen verbouwen: een jacuzzi, een rijk gevulde wijnkelder, een peperduur geluidssysteem. Dat werk.

De constructie deugde voor geen meter, dat wist Greeven ook wel. Niet voor niets ging alles altijd heimelijk. Maar hij liet zich door De Vries overtuigen dat ze niets strafbaars deden. In het contract stond nergens dat bijverdienen verboden was, en hij betaalde, net als De Vries, keurig belasting. De Vries bezwoer ook altijd dat hij zich niet door het geld liet leiden wanneer hij deals sloot, het belang van Vestia stond altijd voorop. Greeven wilde het natuurlijk graag geloven, zegt hij achteraf. Hij was De Vries dankbaar voor de handel en de ideeën die hij leverde.

Steeds groter werden de bedragen die Greeven naar Inventus overmaakte. Op het laatst ging het per keer om tranches van 250 duizend euro. Ja, hij wilde er al eerder mee stoppen, maar hij deed het uiteindelijk in 2010. Toen lieten enkele banken hem een contract tekenen waarin expliciet stond dat hij geen geld of gunsten mocht geven. Daarmee had hij tegenover De Vries een argument in handen. Hij betaalde een 'gouden handdruk' van 500 duizend euro, de laatste storting.

Toen Vestia ruim een jaar later op omvallen stond, wist Greeven zeker dat het geheim aan het licht zou komen. Dan was het over en sluiten voor hem en zijn bedrijf met z'n compagnon.

Maar wat als de derivatenbanken de fraude zouden aangrijpen om alle derivatencontracten in één keer op te zeggen? Dan zou hij het hele miljardendrama op zijn geweten hebben, een rekening die de huurders van Nederland zouden moeten betalen. Met die verantwoordelijkheid wilde hij niet leven. Wanneer hij er niet meer zou zijn, zo dacht hij aan het Gooimeer, zouden zijn zoons met rust worden gelaten. Hij zou zijn leven offeren zodat ze hun riante leven in Blaricum, onder het rieten dak van de witte villa, konden voortzetten.

(Tekst loopt verder onder foto)

Beeld Sanne de Wilde

De demonen in de ogen kijken

Een dag na de bijna-zelfmoord zat Greeven, bijeengehouden door pillen, bij een advocaat om zijn situatie voor te leggen. Hij zat daar samen met zijn vader, een oud-politiecommissaris. Je moet de demonen in de ogen kijken, afrekenen met je angsten had Greeven senior gezegd. Alle mogelijke consequenties waren beter dan nog langer doorlopen met zijn geheim. Ruim een maand later stapte hij daarom met zijn administratie en duizenden e-mails naar het Openbaar Ministerie. Hij biechtte alles op.

Greeven hoopte dat hij Vestia als klokkenluider kon helpen met zijn verklaringen en met zijn archief. Hij wist immers alles over de banken die op dat moment de corporatie belaagden. Alleen al de manier waarop De Vries werd gefêteerd, zou de banken in verlegenheid brengen: etentjes, clubs, popconcerten, voetbalwedstrijden en zelfs prostituees. Niets was de bankiers te dol om de kasbeheerder gunstig te stemmen. De Vries liet het zich maar wat graag aanleunen. Hij heeft weleens tegen Greeven opgeschept dat hij in twee dagen tijd tien Michelinsterren bij elkaar had gegeten. Lunch, diner, lunch, diner, steeds in een andere toptent.

Een aantal bankiers wist of vermoedde dat zijn relatie met De Vries niet in de haak was, daarvan is Greeven overtuigd. Toch heeft geen enkele bankier het hem ooit recht op de man gevraagd, terwijl daar alle gelegenheid voor was. Soms maakten ze er wel een toespeling op. Zo waarschuwde een hoge baas van Deutsche Bank Greeven dat hij met hem zou stoppen zodra zou blijken dat hij kickbacks betaalde; een deel van zijn eigen provisie. Maar de simpele vraag: betaal jij Marcel? Die heeft niemand hem ooit gesteld. Ze wilden het antwoord niet weten, denkt Greeven. Dan hadden ze een van hun topklanten verloren, dankzij wie ze allemaal zo gemakkelijk hun targets haalden en dus hun bonussen toucheerden.

Het was niet makkelijk, die eerste bekentenis. Op een politiebureau in het centrum van Amsterdam zat hij tegenover twee rechercheurs van de Fiscale Inlichtingen- en Opsporingsdienst (FIOD). Vragen hadden ze nog amper, van derivaten hadden ze weinig kaas gegeten. 'Vertel maar wat er gebeurd is, zeiden ze.' Het luchtte aanvankelijk op om na al die jaren van zwijgen te praten. Maar toen hij over Marcel vertelde, voelde dat als verraad. Nu hang ik hem op, wist hij. Ze waren ruim tien jaar bevriend geweest. En hij heeft ook een kind.

Greeven praatte niet alleen bij justitie. Ook bij de advocaten van Vestia legde hij verklaringen af die de interim-bestuurders konden gebruiken in hun onderhandeling met de banken. En er waren de sessies met een psycholoog. Daar analyseerde hij hoe het zover was gekomen. Geld speelde natuurlijk een rol, het doet wat met je als je in een week enkele tonnen binnenkrijgt. Maar het gekke is dat het geld hem vrij snel niet meer interesseerde. Het geld voor de Vestia-deals kon hem al heel lang gestolen worden, zegt hij nu. Hij was bang voor wat er komen zou zodra hij stopte met De Vries. Hij was ook bang voor de persoonlijke confrontatie met De Vries, aan wie hij zo veel te danken had. Grenzen stellen heeft hij altijd moeilijk gevonden. Het klinkt als een zwak excuus, en zo is het niet bedoeld, verzekert Greeven. Hij praat niets goed.

(Tekst loopt verder onder foto)

Beeld Sanne de Wilde

Genieten van het jagen

Zijn huwelijk heeft het niet gered. Het was al jaren slecht, maar toen de fraude uitkwam en de kranten dagelijks schreven over de fraudeur Arjan G. uit Blaricum, werd de stemming thuis te gespannen. Zijn ex en zoons wonen nog in de witte villa in het Gooi.

Ook van zijn geld heeft hij afscheid genomen. De miljoenen die hij nog bezit, staan op een Zwitserse bankrekening. Het Openbaar Ministerie heeft er in 2013 beslag op gelegd. Hij gaat ervan uit dat hij ze nooit meer terug zal zien.

Het is niet gemakkelijk om van de 8,50 euro die hij per uur verdient als parttimechauffeur rond te komen. Hij verdient iets bij met het uitsnijden van wild. Wanneer jagers een hert, ree of zwijn hebben geschoten, snijdt hij het in stukken. Kristina werkt als kamermeisje. Soms verdienen ze wat door de gastenkamer in hun huis onder te verhuren als bed & breakfast Im Wald. De meeste maanden lukt het net.

De pacht van zijn jachtgebied, die hem duizenden euro's per jaar kostte, heeft hij kunnen overdragen aan zijn huisbaas. Greeven mag er nog steeds jagen, maar nu als jachtopzichter. Als wederdienst moet hij dagelijks de voederplaatsen in het bos langs. En als een jager 's nachts een hert of zwijn schiet dat te zwaar is om te tillen, moet hij zijn bed uit om te helpen.

Van het werk als jachtopzichter geniet hij misschien nog wel het meest. Hij kijkt of de mais of de bieten van de dag ervoor zijn 'aangenomen' door het wild, turend op de grond naar verse pootafdrukken en keutels. Allemaal om de jagers te kunnen adviseren over de juiste strategie: waar kunnen ze vannacht het best gaan zitten, waar duiken de herten en de zwijnen op. Dit is het echte jagen, waaraan hij als jongen al zo verslingerd is, het lezen van de natuur. Als hij 's avonds een schot hoort en even later het bericht op de jagersappgroep komt dat er een dier omligt, trekt Greeven zijn laarzen aan om assistentie te verlenen.

Zelf schiet hij eigenlijk nog maar amper. Het heeft een tijdje geduurd voordat hij begreep waarom hij geen behoefte meer voelde om op de hoogzit te klauteren. Het zijn de woede en de angst die komen opzetten zodra hij zwijgend in zijn eentje aan de donkere bosrand zit.

Welke straf zal de rechter hem geven?

Kwaad is hij vooral over het feit dat er tot nu toe zo weinig actie is ondernomen tegen de banken die Vestia al die derivaten hebben verkocht. Er zijn in het debacle koppen gerold bij de accountant en de toezichthoudende instanties. En er zijn ettelijke rechtszaken en aansprakelijkheidsprocedures aangespannen tegen de oud-bestuurder van Vestia, Erik Staal, en tegen zijn commissarissen. En tegen Marcel de Vries. Vanzelfsprekend zullen Greeven en De Vries zich ook nog voor de strafrechter moeten verantwoorden. Maar intussen lijkt het erop dat de banken er verder mee wegkomen. De enige zaak tot nu toe, voor een Londense rechtbank, is nota bene gewonnen door het Zwitserse Credit Suisse.

Greeven vindt het onverteerbaar dat de banken niet worden aangepakt. De bankiers kenden in zijn ogen als enige de risico's van de producten die zij verkochten. En ze hebben er bakken met geld aan verdiend. In mei 2012 hebben zij een deal gesloten met Vestia waarin de hele derivatenberg werd afgekocht. Officieel hebben de bankiers daarbij 400 miljoen euro verlies genomen. Maar er zijn sterke aanwijzingen dat een deel van de Londense firma's aan die deal feitelijk heeft verdiend, door slim te speculeren en de rente nog verder naar beneden te helpen vlak voordat de portefeuille werd afgekocht.

Uiteraard zijn De Vries en hij de hoofdverantwoordelijken in de fraudezaak, vindt Greeven. Maar het beeld van twee foute mannetjes die stiekem met miljoenen schoven, doet in zijn ogen geen recht aan de zaak. Het kon allemaal gemakkelijk gebeuren in een systeem waarin elke moraal zoek was. En dat systeem draait nog altijd op volle toeren. De dertien banken die Vestia derivaten verkochten, hebben samen 1 miljard euro verdiend aan de handel, schat Greeven. Het zijn grotendeels giftige producten gebleken, die niet doen wat de banken hadden beloofd en waarvan de risico's veel te laag werden voorgesteld.

De mensen die ze verkochten, zitten nog steeds achter glimmende gevels naar hun schermen te turen. Terwijl de duurste juristen in Londen zich bekommeren om hun verdediging zijn de dealers alweer op zoek naar een volgende Vestia. Dat maakt hem kwaad. Wanneer pakken ze die jongens nou eens aan? Bij hun valt bovendien nog echt wat te halen voor de huurders van Nederland. De banken hebben nog altijd geld genoeg.

Greeven is ook bang voor wat hem nog te wachten staat. Dat hij zijn geld kwijt is, daar gaat hij vanuit. Maar welke straf zal de rechter hem geven? Het onderzoek naar de fraude, onder de lieflijke naam Klaproos, is na drie jaar eindelijk afgerond. Het wachten is op de tenlastelegging, die hij binnen enkele maanden verwacht.

Zijn zoons heeft hij uitgelegd dat hij problemen heeft met de geldpolitie. Dat hij zijn best doet zijn fouten goed te maken. De gedachte dat de rechter hem naar de gevangenis stuurt, grijpt hem soms bij de keel.Toch hoopt hij dat de rechtszaak er snel komt. Hij wil een punt zetten achter z'n verleden, zijn straf uitzitten en verder met zijn nieuwe leven. Als alles achter de rug is, wil hij weer handelaar worden. Maar dit keer in een product dat hij wel begrijpt: wild. Hij wil een poeliersbedrijfje opzetten. Vlees uit de bossen bij Dassel aan de man brengen, wildworsten draaien, bouillons trekken. Met een wagen vol strak gesneden biefstukjes en bouten wil hij regelmatig naar Nederland rijden. Misschien neemt hij dan op de terugweg wat kazen en haring mee. Simpel spul waarop de mensen wel zitten te wachten.

Tjerk Gualthérie van Weezel schreef een boek over Greeven: De bekentenis, uitgeverij Nieuw Amsterdam, euro 19,95.

Volledige medewerking

Voor het boek De bekentenis, en het artikel in Volkskrant magazine verleende Arjan Greeven volledige medewerking. Hij liet zich niet alleen uitgebreid interviewen door Tjerk Gualthérie van Weezel, maar gaf ook inzage in zijn archief en emailbestanden. Daarnaast heeft de auteur voor zijn verhaal een groot aantal betrokkenen gesproken en documenten geraadpleegd. Over zijn motivatie om mee te werken zei Greeven bij de boekpresentatie het volgende:

'Ik ben in 2012 begonnen mijn verhaal te vertellen tegen de Fiod, vervolgens tot 2 keer toe tegen de advocaten van Vestia en daarna voor de parlementaire enquete woningbouwcorporaties en als laatste tegen Tjerk Gualthérie van Weezel.

Waarom heb ik dat allemaal gedaan? Op het moment dat ik mij bewust werd van de grote tragedie die zich begon af te spelen bij Vestia zag ik het leven niet meer zitten. De angst was te groot. Als Vestia zou omvallen, zou alle corporaties omvallen en dat wou ik niet op mijn geweten hebben. Alles na dit moment heeft als doel gehad om die tragedie voorkomen, de waarheid onder ogen te zien en kijken waar en hoe ik kan helpen. Dat ik mij daardoor zowel financieel als strafrechtelijk kwetsbaar opstelde vond ik eigenlijk niet meer belangrijk. Ik heb daar ook niet zo lang bij stilgestaan.

De vraag was hoe ben ik hier in godsnaam in verzeild geraakt en hoe kom ik er weer uit? Hoe maak ik het weer goed? Het antwoord was vrij simpel, vertellen. De bekentenis, ik hoop dat dit boek een bijdrage geeft over hoe de positie van Vestia nou tot stand is gekomen. Inzicht te geven hoe de banken te werk zijn gegaan en dat ze hun verantwoordelijkheid onderkennen richting de huurders van Vestia.

Deze banken hebben willens en wetens Vestia gebruikt voor één ding: om heel veel geld te verdienen. Voor mijn gevoel was ik een schakel in een proces. Een proces waar vele instanties en personen een rol in hebben gespeeld. Als iedereen nou zijn verantwoordelijkheid neemt, dan haal je de pijn weg waar hij niet thuishoort, weg bij de corporaties en de huurders.

Is dit een utopie? Waarschijnlijk wel ja, maar ik hoop in ieder geval dat dit boek inzichtelijk maakt hoe de hazen lopen in het veld.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden