Analyse

De banken zijn weer booming

De grote vier banken van Nederland presenteren indrukwekkende cijfers. Drie verklaringen voor de winstgroei.

De top van ABN Amro, Gerrit Zalm (links) en Kees van Dijkhuizen, bij de presentatie van de halfjaarcijfers eind vorige week. Beeld anp

De Nederlandse banken zitten weer goed in hun vel. Met uitzondering van Van Lanschot rapporteren ze allemaal een indrukwekkende winstgroei. SNS Bank en Triodos Bank sloten het cijferseizoen van de Nederlandse banken donderdag in stijl af. De vierde bank van Nederland rapporteerde over het eerste halfjaar een winststijging van 28 procent in vergelijking met dezelfde periode vorig jaar. Triodos Bank wist zijn netto halfjaarwinst zelfs bijna te verdubbelen (+91 procent).

Door de kwartaalcijfers van de individuele banken loopt een duidelijke rode draad. De twee opvallendste ontwikkelingen zijn - naast de sterke winstgroei - de krimp van de kredietverliezen en de dalende rentemarge op hypotheken.

De winsten schieten omhoog

Van de grote jongens presteerde ABN Amro het best. De staatsbank boekte over het tweede kwartaal een winststijging van 86 procent ten opzichte van dezelfde periode in 2014. Dat komt ABN Amro zo vlak voor de beursgang goed van pas. Hoe beter de bank overkomt op potentiële aandeelhouders, hoe meer de beursgang zal opbrengen voor de schatkist.

De kwartaalwinst van ING steeg ruim 21 procent, toch ook een indrukwekkend percentage. Rabobank realiseerde in de eerste zes maanden van 2015 een winststijging van 41 procent (banken die niet aan de beurs genoteerd zijn, presenteren alleen halfjaar- en jaarcijfers). De banken leggen een duidelijk verband met het economisch herstel in Europa en in het bijzonder Nederland.

De winst op de kredietverlening (de rentemarge) blijft hoog dankzij de Europese Centrale Bank. De ECB duwt de rente die banken zelf moeten betalen steeds verder omlaag. Daardoor dalen de financieringskosten van de banken. De banken geven dat voordeel niet volledig door aan de klanten en verdienen dus meer aan leningen dan een paar jaar geleden.

Ondertussen blijven ze wel de spaarrentes verlagen. Ook dat drukt hun financieringskosten. De strengere buffereisen voor banken die na 2008 zijn ingevoerd zijn juist kostenverhogend, maar de banken blijken tot nu goed in staat die extra kosten op hun klanten af te wentelen.

Beeld de Volkskrant

Minder afschrijvingen

'De stijging van de winst in het eerste halfjaar is vooral te danken aan de daling van de kredietverliezen', schrijft Rabobank in zijn halfjaarverslag. De coöperatieve bank hoefde maar liefst 70 procent minder af te boeken op zijn leningenportefeuille dan in het jaar ervoor, een spectaculaire daling. Rabobank is geen vreemde eend in de bijt. Alle banken melden dat ze minder hoeven af te boeken op slechte leningen nu de economie aantrekt. ING hoefde in het tweede kwartaal 13 procent minder af te schrijven en ABN Amro sprak van 'uitzonderlijk lage kredietvoorzieningen'.

De afgelopen jaren hebben banken veel verlies moeten nemen op oninbare leningen, vooral bedrijfskredieten en vastgoed (kantoren en winkelpanden). Ondanks de huizenmarktcrisis is het aantal wanbetalingen op hypotheken steeds laag gebleven en daarmee ook het aantal gedwongen woningverkopen.

Maar omdat hypotheken zo'n groot deel uitmaken van de kredietportefeuille van Nederlandse banken, hadden de kleine oplopende verliezen op hypotheken toch een negatieve impact op het bedrijfsresultaat van de banken in de afgelopen jaren. Nu het beter gaat met het bedrijfsleven en met de woningmarkt, bouwen de meeste banken hun goed gevulde stroppenpot weer af. Een daling van de kredietverliezen leidt automatisch tot hogere winsten.

Meer concurrentie op de hypotheekmarkt

Na 2008 hadden de vier grote banken een tijdje vrijwel het rijk alleen op de Nederlandse hypotheekmarkt. Buitenlandse concurrenten als Gmac en Elq kozen het hazenpad toen de huizenprijzen in Nederland omlaag doken. De relatief hoge hypotheken van Nederlandse huizenbezitters, in combinatie met de 'onderwaterproblematiek', hield de concurrentie vervolgens een paar jaar buiten de deur.

Dat stelde de banken in staat hun rentemarge op hypotheken flink te verhogen door middel van allerlei ondoorzichtige 'risico-opslagen'. De banken ondervonden geen enkele prikkel om hun hypotheken scherp te prijzen, omdat ze hun hypotheekportefeuilles liever inkrompen dan lieten groeien. Ook de Nederlandse banken voelden zich ineens ongemakkelijk bij al die hypotheken die hoger waren dan de woningwaarde.

Maar het tij is aan het keren in het voordeel van de huiseigenaren, blijkt uit de nieuwste kwartaal- en halfjaarrapportages van de banken. SNS Bank is na een tijdje in de lappenmand te hebben gelegen de concurrentie met de grote drie weer volop aan gegaan.

CFO Kees van Dijkhuizen en voorzitter van de Raad van Bestuur Gerrit Zalm. Beeld anp

De goedkoopste aanbieders zijn nu nieuwkomer Munt Hypotheken (dat gefinancierd wordt door een aantal pensioenfondsen), het Britse Lloyds en Hypotrust.

De traditionele banken hebben daar last van en zien hun rentemarge de laatste maanden licht afkalven. Ook hebben ze moeite hun marktaandeel vast te houden, melden Rabobank en ABN Amro. ING rapporteert een krimp van zijn Nederlandse hypotheekportefeuille.

Versnelde aflossingen dragen er aan bij dat het hypotheekvolume van de banken onder druk staat. Nieuwe huizenbezitters moeten sinds 2013 verplicht annuïtair aflossen, maar Nederlanders doen dat ook steeds vaker vrijwillig.

Omdat de spaarrente zo laag is, is het aflossen van de hypotheek vaak voordeliger dan sparen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.