De badmerrie van bankier Alan Greenspan

Op welke manier is de rente in de Verenigde Staten te verhogen zonder dat nare economische bijwerkingen optreden? De ziekte van inflatie moet aangepakt....

VOOR ELKE vergadering met zijn monetaire comité ligt Alan Greenspan (73) 's ochtends enkele uren in bad. In het warme water leest de president van de Amerikaanse centrale bank zijn stukken en ontspant hij zich voordat de lange tweedaagse vergadersessie begint. 'Mijn IQ is om zes 's morgens twintig punten hoger dan om zes uur 's avonds', zo verklaarde hij tegenover vrienden zijn baden.

Komende dinsdag zal Greenspan veel te overpeinzen hebben in zijn warme ochtendbad. De bankpresident is sinds zijn aantreden in 1987 aanhoudend bejubeld en bijkans heilig verklaard, maar de laatste tijd verschijnt er opeens kritiek. De bankpresident heeft de wereld gered in de jaren 1987 en 1998 toen hij met tijdige renteverlagingen voorkwam dat de financiële markten in een totale vrije val terecht kwamen. In de jaren na de Roebelcrisis zou de bankpresident te lang hebben gewacht voordat hij de rente weer terugbracht tot het niveau van voor de crisis. Hierdoor is de Amerikaanse economie gloeiend rood aangelopen.

Greenspan loopt achter de feiten aan, of is behind the curve, zei Willem Buiter, de Nederlander in het monetaire comité van de Bank of England, onlangs in de Volkskrant. De mening van Alan Greenspan is voor de markt erg voorspelbaar geworden. Ondanks dat loopt het Amerikaanse rentebeleid eigenlijk achter de feiten aan', zo stelde Buiter.

Drijvend tussen de schuimvlokken weet Greenspan dat achter de feiten aanlopen voor een centrale bankier bijna een doodzonde is. De belangrijkste taak van een centrale bankier is het voorkomen van inflatie of geldontwaarding. Door inflatie neemt de waarde af van spaargeld en pensioenen en ontstaat onzekerheid over de toekomst. Hierdoor loopt de rente op. Dat schaadt de economische groei van een land.

De centrale bankier moet daarom de kop van het inflatiemonster afrukken voordat het zich werkelijk laat zien.

In de badkuip zal Greenspan zich net als beleggers en investeerders realiseren dat het inflatiemonster zich aan het oprichten is in de VS. Op dit moment heeft het land al de hoogste inflatie van de grote industriële landen. Bovendien worden de signalen uit de Amerikaanse inflatie-statistieken maandelijks zorgelijker. Dick Berner, analist voor de Amerikaanse zakenbank Morgan Stanley Dean Witter stelt dat deze cijfers niet een 'eenmalige opleving zijn in de data vanwege de olieprijs'. Hij wijst erop dat ook zonder de invloed van voedsel, energie en tabak, de zogenoemde kerninflatie al zeven maanden op rij stijgt. Van een laag niveau van 1,5 procent op jaarbasis in augustus vorig jaar is de kerninflatie toegenomen tot 2,2 procent in maart van dit jaar.

Zorgelijker is dat tegelijkertijd ook de Amerikaanse kosten van arbeid oplopen. Dit is een belangrijke oorzaak van inflatie. De stijgingen van de looninkomsten per gewerkt uur in de eerste drie maanden van dit jaar wijzen op een totale loonkostenstijging van bijna 5 procent in 2000.

Greenspan heeft de afgelopen jaren gewezen op de stijgende Amerikaanse arbeidsproductiviteit. Door technologische vooruitgang in de ICT-sector is het effect van de stijgende Amerikaanse loonkosten op de inflatie geneutraliseerd. Maar ook hier nemen Greenspans zorgen toe. Enkele weken geleden bleek dat de jaarlijkse productiviteitsgroei is gedaald van 6,6 procent in het laatste kwartaal van vorig jaar, tot 1,8 procent op jaarbasis in het eerste kwartaal van dit jaar.

Greenspan moet iets doen, zo beseffen de financiële markten. Vriend en vijand verwacht dat Federal Open Market Committee (FOMC) woensdag een renteverhoging bekend zal maken. Maar met hoeveel gaat de huidige rente van 6 procent omhoog?

Precies daarover ligt Greenspan in zijn bad te tobben. De Amerikaanse economie maakt de langste periode van groei door in haar geschiedenis. Sinds 1991 groeit de economie onafgebroken. Zowel het afgelopen jaar als dit jaar groeit de economie met meer dan 4 procent. Dit is voor een groot deel te danken aan Alan Greenspan. Hij bleef kalm toen de werkloosheid onder het niveau kwam waarop vroeger altijd de alarmbel klonk van inflatie.

Nu de inflatie eindelijk oploopt zit de bejaarde bankpresident echter met de gebakken peren. Een forse renteverhoging kan een hard einde maken aan de economische groei, want er is de afgelopen jaren het nodige scheef gegroeid in de Amerikaanse economie. Deze economie draait op consumptie. Amerikanen geven hun geld sneller en massaler uit dan ooit tevoren. Het zelfvertrouwen van de Amerikaanse consument is zo groot dat hij nog nauwelijks spaart. De Amerikaanse aandelenbeurs heeft het de afgelopen jaren zo goed gedaan dat sparen als ouderwets wordt afgedaan. De Amerikaanse spaarquote is tot een historisch dieptepunt gedaald.

Tegelijkertijd staat het Amerikaanse handelstekort op een nog nooit vertoonde 300 miljard dollar. De Amerikaanse importen zijn veel groter dan de exporten. Dit handelstekort is op zichzelf geen probleem zolang het buitenland bereid is dit te financieren. Tegenover het handelstekort van 300 miljard dollar staat een evengroot kapitaaloverschot. En precies hier zit hem de crux.

De badmerrie van Greenspan zal er als volgt uit zien. Hij verhoogt volgende week de rente met meer dan verwacht. De aandelenmarkten schrikken en storten in. Hier schrikt de Amerikaanse consument weer van en hij besluit voortaan wat minder uit te geven en wat meer te gaan sparen. Dit maakt dat buitenlandse investeerders op hun beurt besluiten voorlopig even niet meer in de VS te investeren.

Al deze gebeurtenissen bij elkaar veroorzaken een ramp voor de Amerikaanse economie. De dollar komt in een vrije val ten opzichte van de euro, want het buitenland wil immers geen dollars meer hebben, terwijl het handelstekort wel moet worden betaald. De vallende dollar jaagt bovendien de Amerikaanse inflatie verder op, omdat de importen duurder worden.

HET ENIGE wapen dat Greenspan heeft om de val van de dollar te stoppen, zo weet hij in zijn badmerrie, is een verdere renteverhoging. Maar zolang de aandelenkoersen blijven vallen, en dat doen ze gewoonlijk als de rente stijgt, valt ook de dollar. Waar de bodem van de val dan ligt weet ook Greenspan niet.

Dobberend zal Greenspan ook de mogelijkheid overwegen om de komende week de rente maar met een klein beetje te verhogen. Een kwart procentje erbij, zoals hij al vijf keer deed sinds midden 1999, zal niemand verrassen. 'In dat geval zou ik mijn hypotheekrente maar vast zetten', is de eerste reactie van een waarnemer. Want een kleine renteverhoging in deze tijden van oplopende inflatie, wekt de indruk dat Greenspan een zachte heelmeester is. En deze maken stinkende wonden, zo wil het gezegde.

De stinkende wond van Greenspan bestaat uit het oplopen van de inflatieverwachtingen. Dit drijft lange rentes op, zoals de hypotheekrente, omdat door inflatie geld minder waard wordt en banken dus een hogere rentevergoeding eisen. Met een kleine renteverhoging stelt Greenspan zijn badmerrie-scenario aldus alleen maar uit. Het monetaire beleid is nu ruim en als dat zo blijft, worden Greenspans problemen groter en niet kleiner.

Het doel van Greenspan is de groei van de Amerikaanse economie op een rustige manier omlaag te krijgen. De Organisatie van Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) stelde deze week vast dat de Amerikaanse economie te hard groeit. Een groeitempo van 3 á 3,5 procent ziet de OESO als de maximumsnelheid voor de Amerikaanse economie. De huidige groei van 4 á 4,5 procent is dus te hoog. De OESO dringt er daarom op aan dat Greenspan de komende maanden de monetaire teugels met minstens 1 procent aantrekt naar 7 procent.

De OESO gaat ervan uit dat op deze manier toch een zachte landing van de Amerikaanse economie mogelijk is. In zijn badkuip zal Greenspan het advies overwegen. Zijn badmerrie loopt in ieder geval niet af met een zachte landing.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden