Interview zzp'ers zonder vangnet

Dat vangnet regelen deze zzp’ers zelf wel: ‘We hebben altijd ons hoofd boven water kunnen houden’

Beeld Katja Poelwijk

Zorgweigering is de ziekste patiënt op de arbeidsmarkt niet vreemd. Wij redden ons prima zelf en hebben geen verplichte verzekering nodig, zeggen zzp’ers als deze.

De zzp’er is in rap tempo uitgegroeid tot de meest beklagenswaardige figuur op de arbeidsmarkt. Vorige maand nog werd de zelfstandige zonder personeel uitgeroepen tot ‘de sociale kwestie van onze tijd’. Zo bleek uit onderzoek van de commissie-Borstlap onder werkenden in Nederland.

De zelfstandige vormt een gevaar voor zichzelf en voor de samenleving. Hij is veelal niet verzekerd en draagt amper bij aan de collectieve sociale zekerheid. Minister Koolmees van Sociale Zaken heeft zich vele uren het hoofd gebroken over het lot van deze vogelvrije arbeidskracht, die zich bovendien in rap tempo vermenigvuldigt.

Donderdag wreven het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) en onderzoeksinstituut TNO het nog maar eens in: de zzp’er is in hoge mate onbeschermd tegen onheil. Maar liefst 41 procent van de zzp’ers heeft ‘geen enkele voorziening’ getroffen voor noodlottige tijden. Ruim een half miljoen zelfstandigen – een conservatieve schatting – zijn niet verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid en hebben geen spaargeld om op terug te vallen in geval van (langdurige) ziekte.

De onderzoekers interviewden 5,5 duizend zzp’ers voor hun tweejaarlijkse Zelfstandigen Enquête Arbeid. Bij elke nieuwe editie blijkt weer dat de meeste mensen zich niet uit eigen beweging verzekeren of pensioen opbouwen. TNO en CBS constateerden dit keer ook het gebrek aan spaargeld: één op de vijf heeft helemaal geen vangnet, zelfs niet in een oude sok. Na een ongeluk wacht de bijstand.

Maar redding is aanstaande. Minister Koolmees kondigde eind juni aan dat hij een minimumtarief van 16 euro per uur gaat introduceren voor zelfstandigen. Met dat bedrag zou een zzp’er een bestaansminimum, inclusief verzekering, moeten kunnen verdienen. In het pensioenakkoord, onlangs afgesloten door werkgevers, werknemers en kabinet, is het plan voor een verplichte arbeidsongeschiktheidsverzekering geïntroduceerd. De sociale partners broeden de komende maanden op de uitwerking.

In het najaar komen de arbeidsmarktexperts van de commissie-Borstlap (ingehuurd door de minister) met adviezen aan de regering om de sociale zekerheid te hervormen. Alle werkenden, ongeacht hun contractvorm, verdienen bescherming, vindt Hans Borstlap. Hij pleit voor een basis van collectieve verzekeringen voor zzp’ers, flexwerkers en werknemers. Zzp mag niet langer een vluchtheuvel zijn voor bedrijven, die niet zelf de risico’s willen dragen van het werkgeverschap.

Maar wil de zzp’er wel worden gered? Of redt hij zich prima zelf? Drie zelfstandigen aan het woord. ‘Het voelde alsof ik vooral de verzekeraar aan het spekken was.’

Hugo van der Meer (37), filmmaker, Rotterdam

Filmmaker Hugo van der Meer. Beeld Katja Poelwijk

‘Tijdens mijn opleiding aan de Willem de Kooning Academie in Rotterdam liep ik stage bij een productiehuis. Zo ben ik de reclamewereld ingerold en is mijn netwerk gegroeid. Ik had meteen drie grote opdrachten en ben na mijn opleiding direct begonnen als zelfstandige.

‘Mijn specialisme is making-of-video’s, van reclames en films. De making-of wordt steeds populairder. Mensen willen graag zien hoe een film wordt gemaakt. Ik heb altijd werk gehad. Terwijl je de ene klus staat te draaien word je gebeld door de volgende opdrachtgever. ‘Ik heb je nummer van die en die, kan je iets voor mij maken?’ Zo loopt dat .

‘Ik heb nooit op een houtje hoeven bijten, maar in de crisisjaren tussen 2009 en 2012 had ik wel minder werk. De bank wilde ons toen geen hypotheek geven. Mijn vrouw is ook zzp’er. Uiteindelijk is het in 2013 wel gelukt.

‘Je moet je eigen buffers creëren. Van 2006 tot 2011 had ik een arbeidsongeschiktheidsverzekering. Ik betaalde 150 euro per maand voor een minimale uitkering als ik niet meer zou kunnen werken. Het voelde alsof ik vooral de verzekeraar aan het spekken was.

‘Sinds 2012 zit ik in een broodfonds met vijftig andere ondernemers. Dat voelt erg goed. Ik betaal een kleine 70 euro per maand en bij ziekte krijg ik tot twee jaar 1.500 euro per maand uit het fonds, genoeg om mijn vaste lasten van te betalen. Dat is echte solidariteit.

‘Ik ben niet aangesloten bij een pensioenfonds, maar spaar wel met een fiscaal voordelige regeling voor mijn oude dag. Nee, ik hoef niet bij een pensioenfonds. De regels veranderen zo snel, ik geloof er niet in. Liever spaar ik voor mezelf.

‘Die 16 euro van Koolmees is schattig, maar blijft een fooitje. Je hebt minimaal 35 euro per uur nodig om enigszins rond te kunnen komen, met alle extra werkzaamheden en kosten die je hebt. De regering komt met plannen, maar kent onze praktijk niet. Verplicht verzekeren is er ook zo een, een sympathiek idee, maar ik moet nog zien hoe het uitpakt.’

Priscilla Farla-Pille (35), Kleinebaasjes.nl, maakt en verkoopt kinderkleding, Waddinxveen

Priscilla Farla-Pille, maker van kinderkleding. Beeld Katja Poelwijk

‘Na de geboorte van mijn tweede kind kwam ik terug op het werk en was alles anders. Plots moest ik allerlei opleidingen doen van mijn werkgever. Maar eigenlijk vond ik het onderwerp, verzekeringen en pensioenen, helemaal niet interessant meer. Daarom ben ik voor mezelf begonnen met iets wat ik leuk vind: het maken van kinderkleding. De eerste twee jaar naast mijn baan, sinds vijf jaar als zelfstandige. Bij een ontslagronde kreeg ik een leuke vergoeding mee, die heb ik in Kleine Baasjes gestoken.

‘Het gaat best goed, al zou ik het in mijn eentje met drie kinderen niet redden. Mijn man is IT’er en zorgt voor de basis, ik zorg voor de extra’s. Ik heb relatief lage kosten, mijn omzet is bijna gelijk aan mijn winst, daar kunnen we leuke dingen van doen.

‘Nee, ik heb geen verzekering. Het is niet nodig. Desnoods kunnen we terugvallen op het inkomen van mijn man. Dan moeten we de leuke dingen schrappen. Daarom ga ik niet heel veel geld uitgeven aan dure verzekeringen. In het ergste geval verkoop ik mijn bedrijf en levert dat nog wat geld op.

‘Wij zijn niet het type mensen dat zich enorm verzekert. Bij de zorgverzekering dragen we ook het hoogste eigen risico. We doen het al jaren zo en hebben nooit meer dan de basis aan zorg nodig gehad. Misschien is het geluk, maar zo zitten we erin. Nee, ik bouw op dit moment ook geen pensioen op.

‘Het lijkt me desondanks een goed idee als zzp’ers verplicht worden zich te verzekeren. Er zijn veel mensen zoals wij die volledig vertrouwen op hun eigen gezondheid. En de groep zzp’ers wordt steeds groter. Het zou ook goed zijn om zzp’ers te verplichten om pensioen op te bouwen, zoals werknemers dat ook moeten.’

Erik Stoker (57), Timmerik, klust aan huis, Zwijndrecht

Op zijn werklocatie, deze dag in Ridderkerk: Erik Stoker, timmerman Beeld Katja Poelwijk

‘Ik ben al bijna twintig jaar zelfstandige. Ik doe renovatiewerk, voornamelijk bij particulieren. Zolders, badkamers, huiskamers, keukens, wat loodgieterswerk. Timmerik is mijn bedrijfje en ik zit in een netwerk met stukadoors, schilders, tegelzetters. Samen bouwen en renoveren we huizen.

‘Ik werk al sinds mijn 15de, toen twee dagen school, drie dagen werk. Ik heb tien jaar in de bruggenbouw gezeten, daarna heb ik tien jaar stands op internationale beurzen opgebouwd. Totdat ik wat jongens leerde kennen die voor zichzelf waren begonnen. Dan begin je te denken: dat zou ik ook kunnen.

‘Als ik mijn eten en drinken kan betalen ben ik tevreden. Ik hoef geen groot huis of een grote auto. We hebben altijd ons hoofd boven water kunnen houden. We hebben een rijtjeshuis, een caravan, ik heb een pandje met mijn werkplaats. Ik heb een bus, mijn vrouw heeft een auto. We hebben twee kinderen en inmiddels drie kleinkinderen. Ja, ik ben kostwinner. Waar ik weleens van baal: als je alleenverdiener bent, word je gestraft door de Belastingdienst.

‘Tien jaar lang was ik verzekerd tegen arbeidsongeschiktheid. Ik betaalde 800 euro per maand. Zo’n verzekering keert pas uit als je bijna dood bent. Ik denk dat er gigantisch veel wordt verdiend door die maatschappijen. Ik ben ermee gestopt en ben dat geld zelf gaan sparen.

‘Als je een paar weken ziek wordt, moet je gewoon 10 duizend euro achter de hand hebben. Zo spaar ik ook via een bankspaarplan voor mijn pensioen, daar mag ik pas aankomen als ik 65 ben. Als ik in een rolstoel terechtkom, moet mijn vrouw gaan werken. Of we moeten de caravan verkopen en mijn werkplaats.

‘Je moet ook een stukje vertrouwen hebben in je werk. Ik ben niet zo’n doemdenker, ik ben niet zo bang. Voor de jongere generatie lijkt een verplichte verzekering me wel een goed idee. Voor mij niet meer, voor die laatste tien jaar. Ik ben voorzichtig. Ik ken zat jongens die hun vingers kwijt zijn. Ik sta al veertig jaar achter de zaagmachine en let altijd goed op.’ 

Meer over zzp’ers

Iedereen die werkt, moet dezelfde rechten krijgen, of dat nu in vaste dienst is of niet. Door de snelle groei van het aantal flexwerkers en zzp’ers is de kwestie urgent, vindt de commissie die hierover advies uitbrengt aan het kabinet.

Per 2021 gaat een zzp’er minimaal 16 euro per uur verdienen. Minister Koolmees van Sociale Zaken stuurde maandag zijn plannen voor nieuwe zzp-regelgeving naar de Tweede Kamer. Wat is het probleem met de zelfstandigen en wat gaat er veranderen? 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden