'DAT HAD JE NIET MOETEN DOEN, FEMKE'

Een revolutionair plan van GroenLinks voor hervorming van de 'krachteloze' verzorgingsstaat is de vakbeweging in het verkeerde keelgat geschoten. 'Femke, je vervreemdt je bondgenoten van je.' 'Agnes, dit is een radicaal línks plan, echt waar!'..

Femke Halsema versus Agnes Jongerius. Een botsing van stijlen, van harten hoofd. Terwijl de leider van GroenLinks zoekt naar consensus, klinkt inbijna elke zin van de voorzitter van 's lands grootste vakcentrale FNV(1,2 miljoen leden) strijd en emotie door. Er wordt ge-Femket en ge-Agnest,verdrietig gekeken, geërgerd gesnoven, ijzig gezwegen en gezucht.'Lieverd, dit is dus niet goe-oed' (Jongerius). 'Ik moet nu echt evenroken' (Halsema).

Eindelijk treffen beide vrouwen elkaar. Op neutraal terrein, in eenAmsterdams hotel. De toon is scherp. De mand met broodjes blijft langonaangeroerd. Jongerius: 'Jij moet je preciezer uitdrukken, Femke.'Halsema: 'Ik druk mij zo precies mogelijk uit, Agnes. En als jij dat nietdoet, zeg ik er toch ook niks van? We moeten elkaar niet de maat nemen.'

Woest is Jongerius over publieke uitspraken van Halsema dat devakbeweging te weinig prioriteit zou geven aan kinderopvang, terwijlGroenLinks en de FNV op dit punt juist al enige tijd samen optrekken. 'Datwas onder de gordel.' Een aanval van links nota bene. Altijd pijnlijker daneen charge van rechts. Nu, tijdens een door de Volkskrant geregisseerdtweegesprek, komen frustratie en ergernis in ruime mate naar boven.

Inzet: veertien onschuldig ogende velletjes papier, getiteld Vrijheideerlijk delen, met daarin achttien voorstellen voor een radicale hervormingvan de 'krachteloze' verzorgingsstaat. Een schets van een samenleving diemensen 'voor zichzelf laat zorgen', die de twee miljoen kanslozen -buitengesloten laagopgeleiden, jongeren, vrouwen - op de arbeidsmarktperspectief wil bieden. Auteurs: Halsema en partijgenote encollega-Kamerlid Ineke van Gent. Kern van het verdriet bij Jongerius: haarFNV wordt medeverantwoordelijk gesteld voor het ontstaan van een klasse vaninsiders, overwegend blanke mannen van middelbare leeftijd voor wie de'oude' verzorgingsstaat onevenredig goed zorg zou dragen. 'Onder uit dezak' krijgt de vakbond, zegt Jongerius. 'En dat doet pij-hijn.'

Ladingen kritiek, maar even zoveel bijval kregen Halsema en Van Gent.Door voor te stellen mensen makkelijker te ontslaan zouden ze Geert Wildersrechts inhalen. Hun voorstellen voor fors hogere belastingen voorveelverdieners en voor het inruilen van de bijstand (Halsema: 'Een synoniemvoor armoede') voor een garantie op werk tegen een minimumloon zoudendaarentegen naadloos passen in 'een communistische planeconomie'(CDA-Kamerlid Gerda Verburg). 'Humaan', noemde Mei-Li Vos, voorzitter vande jonge vakbond AVV (Alternatief voor Vakbond) het plan. Enwerkgeversorganisatie VNO-NCW constateerde: 'De positie die GroenLinksinneemt, brengt haar in het spectrum van partijen waarmee je over dit soortdingen kunt praten.'

'Het is niet goed dat er in het stuk namen worden genoemd', begintJongerius. 'Als ik lees 'Agnes Jongerius is goed bezig, maar de vakbewegingheeft nog een lange weg te gaan', dan denk ik: zo'n zin had ik kunnenmissen. Daarmee doe je de organisatie die mij tot voorzitter heeft gekozengeen recht, Femke.'

Halsema: 'Het is een compliment, steun. Omdat wij weten dat jij de FNVwilt omvormen tot een brede emancipatiebeweging en omdat we weten hoemoeizaam dat gaat.'

Jongerius: 'Nee, het is net zoiets als zeggen: 'Agnes bedoelt het goed,maar de FNV is zo lullig.'

Halsema: 'Het is niet alleen een FNV-probleem, het is een probleem vande hele vakbeweging, van links, van ons.'

'Naïef', vindt Jongerius de voorstellen. Dromerig. Ver afstaand van derealiteit, van de harde onderhandelingen in de sociaal-economische polder.'Niet goed over nagedacht. Jammer.' Want hoe bewerkstellig je verandering?Jongerius: 'Door meerderheden te zoeken bij onderhandelingen, of doorstrijd. Dit stuk heeft een toontje van: wij kondigen in ons eentje eennieuwe linkse lente aan. Maar daarvoor zitten we noch in het juistjaargetijde, noch in de juiste politieke constellatie. Dat je een politiekemeerderheid zoekt door ideeën te presenteren waarvan rechts denkt: 'hé,dat is leuk', moet je zelf weten. Dat je voorstelt het ontslagrecht teversoepelen en de vakbeweging uit te holen, kwesties waarover de rechtsepers als De Telegraaf en FEM Business lyrisch is, moet je ook zelf weten.Maar Femke, of je de wereld vooruit helpt door je bondgenoten van je tevervreemden? Hmmm.'

Halsema: 'Onze voorstellen doen natuurlijk pijn bij bepaalde groepen.Maar onze jongerenorganisatie is er en bloc achter gaan staan. Ik hoor ookoudere GroenLinkers zeggen: natuurlijk moeten we meebetalen aan de AOW alsrijkere bejaarden. Wij zijn erin geslaagd de schijnwerpers te richten opde outsiders, de mensen die nu langs de kant staan. Zij vormen hét socialevraagstuk van deze tijd.'

Jongerius: 'Formuleer revolutionaire voorstellen, maar richt je pijlenalsjeblieft op de werkgevers.'

Halsema schiet overeind: 'Wat mij verbaast is dat je je helemaal richtop die ene zin waarin wij zeggen dat de vakbeweging nog een lange weg tegaan heeft. Ja zeg! Dit stuk is geschreven vanuit de gedachte vanbondgenootschap. We willen de vakbeweging juist versterken. Wij richten onstegen de huidige rechtse regering. Dit is een radicaal línks plan, echtwaar. De versoepeling van het ontslagrecht komt met voorwaarden, zoalsverplichte scholing door werkgevers en een hoge WW-uitkering, die kortduurt, maar voor iedereen toegankelijk is. Het is een package deal, rechtskan er niet selectief uit winkelen. Ik heb op de barricaden gestaan voorde bond. Dat moet jij toch weten, Agnes. We zijn kritisch over links, overonszelf, dat klopt. Werd dat geen tijd?'

Jongerius: 'Ik wil best onderkennen dat ik sommige voorstellen zo kanonderschrijven. Maar als ik lees dat het 'schandelijk' is dat wij in deCAO's geregeld hebben dat de laagste loonschalen ruim boven het minimumloonliggen, vind ik dat een schandelijke opmerking. Je kunt veel van onszeggen, maar niet dat wij ons het lot van Marokkaanse werkloze jongeren uitAmsterdam-West niet aantrekken. Als je die groep wilt helpen, moet je geldregelen en stageplekken. Ik zit in de gelukkige positie dat ik aan tafelzit met het kabinet, voor het geld, en met de werkgevers, voor destageplaatsen. Zo kan ik iets voor die jongens regelen. Dat is hands-on.Wij zijn niet van de soort die proclamaties afkondigt op de zeepkist.'

In tegenstelling tot GroenLinks?

Jongerius: 'Ik droom mij ook weleens een mooiere wereld. Maar ik vinddat het hebben van dromen je ertoe verplicht te werken aan de realiseringdaarvan. Ik geef toe, dat is een belemmering in mijn denkpiste.'

Halsema: 'De hoe-vraag ontbreekt in dit stuk, dat klopt. Als politiekepartij hebben wij een andere rol dan de vakbeweging. Terwijl jullie dekaarten op de borst houden, Agnes, moeten wij voor onze achterban eentoekomstperspectief schetsen en helder maken welke richting wij op willen.Links is door de vreselijke saneringen door het kabinet onterecht in depositie gedrukt van behoud. Wij zeggen: hoho, die oude verzorgingsstaatvoldoet niet aan onze idealen. Wij gaan geen onvolmaakt compromis van vijfjaar geleden verdedigen tegen verdere afbraak - want dat is de keuze. Nee,we ontwerpen een nieuwe, eigen linkse verzorgingsstaat. Met diegrondgedachte is de FNV het eens, dat weet ik.'

Jongerius: 'Met de nadruk op participatie ben ik het volmondig eens, ja.Het is naïef te denken, zoals in sommige kringen gebeurt, dat als jemensen hun uitkering afpakt, ze vanzelf wel aan werk komen (Halsema knikthevig). Ik ben ook voor inkomensnivellering, maar'

Halsema (onderbreekt enthousiast): 'Dan vind je ons voorstel voor hogerebelastingen voor inkomens boven een ton geweldig.'

Jongerius: '..maar ik denk meteen ook: die twee miljoen kanslozen dieeen baangarantie moeten krijgen in de publieke sector... Wat betekent datvoor de mensen die nu in die sector werkzaam zijn?'

Halsema: 'We laten mensen aanzienlijk goedkoper werken doordat deloonkosten in ons voorstel dalen; zo kan het netto minimumloon omhoog.Daarmee schep je, zo wijzen berekeningen uit, zestigduizend laaggeschooldebanen per jaar, onder meer in het bedrijfsleven. Werkervaring doet meervoor mensen dan een uitkering. Wie bang is voor verdringing, rekent buitende vakbeweging. Die zal dat niet laten gebeuren.'

GroenLinks wil dat bij het afsluiten van CAO's alle werknemers,vakbondslid of niet, per referendum mogen bepalen wie namens hen magonderhandelen. Is dat geen aantasting van het raison d'etre van de bond?

Jongerius: 'Precies! Zo verzwak je de vakbeweging.'

Halsema: 'Wat defensief. De FNV heeft 1,2 miljoen leden. Dat is eenijzersterke uitgangspositie voor een referendum. Wij menen: de polder boetaan kracht in, met dank aan rechts. Dat mag niet gebeuren. Daarom is hetbeter als elke werknemer kan stemmen op zijn favoriete CAO-onderhandelaar.Om de legitimiteit van CAO's te vergroten. Want nu stemt een clubjevakbondsleden, terwijl zo'n CAO wel voor iedereen geldt. Dat is toch raar?'

Jongerius: 'Iedereen kan lid worden van de FNV. Ik zou het toejuichendat leden een streepje voor hebben boven niet-leden. Anders bevoordeel jede free-riders, profiteurs die geen vakbondscontributie betalen.'

Is de verzorgingsstaat krachteloos, zoals Halsema stelt?

Jongerius: 'Ik zie wel dat de verzorgingsstaat individuen hunwaardigheid kan ontnemen. Zie de herkeuringen voor de WAO. Tegelijk vindik het woord 'krachteloos' te heftig. Gooi het kind niet weg met hetbadwater.'

Halsema: 'Ook als de verzorgingsstaat armoede en uitsluiting in de handwerkt? Want dat gebeurt.'

Jongerius: 'Als wij al geen vrienden zijn van de verzorgingsstaat, heeftze geen vijanden meer nodig.'

Halsema: 'Jij en ik willen allebei een andere verzorgingsstaat.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden