Crisisvrij dankzij ‘bruto nationaal geluk’

Het bergstaatje Bhutan houdt de malaise buiten de deur door de economische wetten te negeren. Niet het bruto nationaal product staat centraal, maar het bruto nationaal geluk.

‘Hebzucht, onverzadigbare hebzucht’, zegt premier Jigme Thinley van Bhutan op de vraag wat volgens hem de oorzaak is van de economische catastrofe die de wereld voorbij de besneeuwde bergtoppen van zijn land teistert. ‘Wat de wereld nodig heeft, is verandering. We moeten leren denken in termen van bruto nationaal geluk.’

Het idee van bruto nationaal geluk is het geesteskind van de voormalige koning van Bhutan, Jigme Singye Wangchuck. In de jaren zeventig van de vorige eeuw ontwikkelde hij bruto nationaal geluk als alternatief voor het bruto nationaal product.

Nu verfijnen de Bhutanen de nationale filosofie in wat zij zien als een nieuwe politieke wetenschap, die zich heeft vertaald in overheidsbeleid – precies op het moment dat de wereld het nodig heeft, zegt Kinley Dorji, minister van Informatie en Communicatie.

‘Je ziet nu waartoe een complete overgave aan economische ontwikkeling leidt’, zegt Dorji, verwijzend naar de wereldwijde economische crisis. ‘Geïndustrialiseerde landen zien nu in dat bruto nationaal product een loze belofte is.’

In de nieuwe grondwet, die vorig jaar werd aangenomen, moeten overheidsprogramma’s – van landbouw tot transport tot buitenlandse handel – niet beoordeeld worden op wat ze aan economische winst opleveren, maar wat ze bijdragen aan geluk. Het doel is niet geluk op zich, legt de minister-president Thinley uit. Geluk is immers iets dat iedereen voor zichzelf moet definiëren. De overheid moet de beste condities creëren zodat iedereen geluk kan najagen. De maat bruto nationaal geluk is hierin leidend.

Bhutan is een land waar het relatief gemakkelijk is om de regels van een economie te herschrijven. Het bergstaatje heeft slechts één vliegveld en twee commerciële vliegtuigen. Over land is het westen vanuit het oosten alleen te bereizen in een vierdaagse tocht over bergweggetjes. De hoofdstad heeft geen stoplichten en slechts een verkeersagent. Het koninkrijk telt niet meer dan 700 duizend inwoners en is ingeklemd tussen de twee volkrijkste landen ter wereld, China en India. Sigaretten zijn verboden en televisie werd slechts tien jaar geleden geïntroduceerd. Tot voor kort werden traditionele kleding en architectuur per wet voorgeschreven.

Ondanks deze atypische eigenschappen wil Bhutan de wereld overtuigen van het nut van bruto nationaal geluk als welzijnsmaat. Daartoe ontwikkelden de Bhutanen een stelsel van definities en kwantificeerbare standaarden, dat ook gebruikt kan worden door de grote spelers in de wereldeconomie.

Dus maakten de Bhutanen een ingewikkeld model voor welzijn dat bestaat uit vier pilaren, negen domeinen en 72 indicatoren van geluk.

Een gelukkige samenleving kent vier pilaren, bepaalde de overheid: economie, cultuur, milieu en goed bestuur. Deze worden weer opgebroken in negen domeinen: psychologisch welzijn, ecologie, gezondheid, onderwijs, cultuur, levenstandaarden, omgang met het begrip tijd, gemeenschapsvitaliteit en goed bestuur.

Deze maten worden gekwantificeerd met behulp van 72 indicatoren. Het domein van psychologisch welzijn wordt bijvoorbeeld gemeten met indicatoren als het aantal gebeden en meditaties per dag, gevoelens van egoïsme, jaloezie, kalmte, compassie, generositeit, frustratie en zelfs zelfmoordgedachten.

‘We kijken ook naar de tijdsbesteding’, zegt minister Dorji. ‘Hoeveel tijd brengt iemand per dag door met familie, op het werk, enzovoort.’

Er zijn zelfs wiskundige formules opgesteld om geluk tot in de kleinste componenten vast te stellen. De bruto nationaal geluksindex voor psychologisch welzijn bevat bijvoorbeeld de volgende formule om enkele indicatoren met elkaar te verbinden:

= 1-(.25+.03125+.000625+0)

= 1-.281875

= .718

Elke twee jaar worden de waarden van de indicatoren opnieuw vastgesteld in een nationale vragenlijst, zegt Karma Tshiteem, secretaris van de Bruto Nationaal Gelukscommissie, aan het eind van een dag hard werken die hem, naar eigen zeggen, gelukkig heeft gemaakt.

De maat bruto nationaal geluk is voor Bhutan niet alleen maar een alternatief voor de economische maat bruto nationaal product. De geluksmaat moet ook de identiteit en cultuur behoeden voor destructieve invloeden van buiten de landsgrenzen. ‘Hoe gaat een klein land als Bhutan om met mondialisering?’, vraagt minister Dorji zich af. ‘Wij overleven door onderscheidend en uniek te zijn.’

Bhutan zet zijn vier pilaren, negen domeinen en 72 indicatoren in tegen de 48 kanalen van Hollywood en Bollywood, die het land zijn ingevallen sinds televisie een decennium geleden werd toegelaten.

‘Als je voor juni 1999 aan een jongere vroeg wie zijn of haar held is, kreeg je onherroepelijk als antwoord: de koning,’ zegt Dorji. ‘Direct na de introductie van televisie, werd dat David Beckham, en nu is dat rapper 50 Cent. Ouders zijn machteloos.’

Met andere woorden: de welzijnsmaat bruto nationaal geluk is wellicht de sleutel naar geluk voor mensen die lijden onder de ineenstorting van het mondiale financiële stelsel, hier in Bhutan biedt het ook iets urgenters: het behoud van zijn oude cultuur.

Dorji: ‘Bruto nationaal geluk staat voor Bhutan gelijk aan overleven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden