Crisis zet Roemenië voor heel Europa voor schut

De Roemeense premier Radu Vasile heeft zich gisteren neergelegd bij zijn ontslag. De diepe economische crisis is de aanleiding voor de ruzie in het kabinet....

Een slechtere timing was nauwelijks denkbaar: Roemenië was nog niet geselecteerd voor rechtstreekse onderhandelingen met de Europese Unie over toetreding, of er brak een nieuwe politieke crisis uit. Het land had een beter visitekaartje kunnen afgeven.

Maandagavond dienden zeven ministers van de Christen-democratische Boerenpartij (PNTCD) hun ontslag in om hiermee premier en partijgenoot Vasile tot aftreden te dwingen. Even na middernacht sommeerde de Roemeense president Constantinescu, eveneens PNTCD, de premier zijn conclusies te trekken. In andere woorden: u bent ontslagen. Een diep beledigde Vasile verklaarde kort daarna hier niet over te peinzen. Constantinescu spant volgens hem met de ministers samen. Gisteren gaf hij zijn verzet op. Hij wordt weer gewoon senator.

Volgens zijn ministers slaagt Vasile er niet in overtuigend te hervormen. Die kritiek snijdt hout. De levensstandaard van de bevolking verslechtert met de dag en de premier maakt niet de indruk enige visie te hebben op het hervormingsproces, laat staan dat hij er greep op heeft.

De diepere oorzaak van de crisis is echter niet economisch. Die is gelegen in de vergaande meningsverschillen over het communistische verleden. Die meningsverschillen hebben niet alleen de huidige coalitie sinds haar aantreden in 1996 tot op het bot verdeeld. Zij zorgden ook voor onenigheid binnen de grootste regeringspartij zelf, de PNTCD.

De facto is de huidige regering een coalitie tussen de PNTCD en de Democratische Partij (PD). Deze coalitie is uit nood geboren. Zij was in 1996 de enige manier om de oud-communisten van Ion Iliescu - vanaf 1989 constant aan de macht - buiten de regering te houden. PNTCD en PD verschillen echter fundamenteel.

In de PNTCD zitten de radicale tegenstanders van het oude communistische regime: ex-politieke gevangenen, studentenleiders, schrijvers, nakomelingen van de onteigende bourgeoisie. De PD daarentegen herbergt moderne pragmatische oud-communisten, die zich in 1991 van de 'ouderwetse' Iliescu losmaakten.

De samenwerking met de 'oud-collaborateurs' van de PD zorgde binnen de PNTCD voor een kloof tussen radicale 'principiëlen' en gematigden. De principiëlen wonnen. De eerste premier Ciorbea was uit hun gelederen afkomstig en werd gesteund door president Constantinescu. Een eindeloze reeks botsingen met de PD was het gevolg. Het dieptepunt was de 'villa-ruzie'. De PNTCD wilde onteigende villa's aan de oude eigenaars teruggeven. De PD-ministers waren mordicus tegen: zij woonden er zelf in.

In januari 1998 dreigde de PD uit de regering te stappen als Ciorbea niet vervangen zou worden door de gematigde Vasile. De principiëlen in zijn eigen PNTCD zagen Vasile echter als een gladde opportunist. Onder zware druk van het IMF om de regeringscrisis op te lossen, stemde de partijleiding nukkig met zijn benoeming in.

In de bijna twee jaar van zijn bewind heeft Vasile weinig moeite gedaan het cliché te ontkrachten dat hij in feite een PD-man in PNTCD-kleren is: hij veegde met de principiëlen de vloer aan. De meeste wrevel wekte hij echter met zijn luchthartige uitlatingen over de economische misère. Dit leidde tot de kritiek dat Vasile het hervormingsproces als een soap ziet en niet als een immense opgave.

Toch is de opstand tegen hem op dit moment de slechtst denkbare uitkomst. Het legt de regering op een cruciaal moment lam. Het zet Roemenië - in de woorden van een commentator - 'voor heel Europa voor schut'. En het vergroot de enorme voorsprong die de oud-communisten van Ion Ilescu nu al in de peiling hebben.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden