Reportage

Crisis stimuleert kunst in Athene

Geld is er niet of nauwelijks, maar overal in de Griekse hoofdstad verschijnen theatertjes en atelierruimtes. De crisis lijkt goed voor de creativiteit. 'Athene is een beetje zoals Berlijn.'

Voorstelling van het ensemble Opera Chaotique in theaterbar Faust, een van de vele kleinschalige kunstinstellingen in Athene. Beeld Daniel Rosenthal

Op het podium van een theaterbar in Athene maakt een jongeman grapjes door een microfoon. De drummer slaat naast hem met stokjes met doodshoofden op een drumstel. De man trekt zijn mond open. Giuseppe Verdi. De bar vol twintigers en dertigers gaat los.

De zanger van Opera Chaotique is een tenor met jarenlange opera-ervaring. Zijn drummer is een jazzmuzikant of voodoo-drummer, naar eigen omschrijving. Een gekke combinatie, zegt theatereigenaar Antonis Peritherakos, maar niet vreemd voor Athene. 'Hier kom je alles tegen', zegt hij. 'Goede kunst, slechte kunst en vooral heel veel kunst. Het aanbod is gigantisch.'

Het theater Faust dat Peritherakos twee jaar geleden opende, zit iedere avond vol, vertelt hij, en bij andere Atheense theaters is dat niet anders. 'Waren er vijf jaar geleden nog vierhonderd producties per jaar, nu zijn het er zevenhonderd', zegt de ondernemer. 'Ik heb veel in mijn theater geïnvesteerd, want de kunst floreert hier.'

Terwijl de Griekse economie met 30 procent is gekrompen en ruim 25 procent van de Grieken werkloos is, lijkt de kunst in de hoofdstad juist op te bloeien. In winkels die hun deuren hebben gesloten, organiseren kunstenaars tentoonstellingen. Nieuwe theaters gaan open en cafés organiseren liveconcerten. Jonge afgestudeerde Grieken trekken naar het buitenland op zoek naar een baan. Jonge Griekse kunstenaars die eerder in metropolen als Londen of Parijs werkten, beginnen juist terug te keren.

Dertiger Natasha Papadopoulou kwam drie jaar geleden terug, na twaalf jaar in New York te hebben gewerkt als kunstenares. 'Daar moest ik veel als fotograaf werken om rond te komen. Hier kan ik me veel meer op de kunst richten', zegt ze. Ze drinkt een Griekse koffie in het café van The Art Foundation, een onafhankelijke stichting die in 2009 de oude werkplaatsen van ambachtslieden inrichttte als tentoonstellingsruimtes voor kunstenaars. De opbrengst van het café wordt gebruikt voor de financiering. 'Veel kunstenaars komen terug', zegt Papadopoulou. 'De huur is heel laag en er is iets interessants gaande hier.'

Geld is er niet of nauwelijks, benadrukken vrijwel alle kunstenaars. Natasha Papadopoulou wordt financieel onderhouden door haar ouders. Als ze fondsen krijgt voor haar projecten, komen die bijna altijd uit het buitenland. De musea hebben problemen. In de theaterbar van Peritherakos verdienen acteurs bijna de helft minder dan wat ze vijf jaar geleden zouden verdienen. Zelden is het meer dan 800 euro per maand. En geld voor grotere producties of buitenlandse gasten is er meestal ook niet. 'Op het Atheense theaterfestival in juni en juli stonden tot drie jaar geleden voornamelijk grootschalige producties', zegt Peritherakos. 'Nu daar geen geld voor is, zijn er ineens veel meer kleine of middelgrote producties van lokale artiesten. Dat is interessant, want jonge kunstenaars krijgen de kans op beroemde festivals te werken.'

Beeld Daniël Rosenthal

'Als kunstenaars het overal moeilijk hebben, zit ik liever hier', zegt Chrysanthi Koumianaki (29). In Londen voelde ze zich als net afgestudeerde kunstenares zonder geld een buitenstaander. Nu huurt ze met twee andere kunstenaars voor 300 euro per maand een pand in de anarchistische Atheense wijk Exarchia. In de kelder hebben ze een atelier gebouwd, van waaruit ze hun sculpturen door een gigantisch trapgat naar boven kunnen takelen. Op de begane grond en zolder organiseren ze tentoonstellingen, presentaties en optredens. Nu niet, want volgende week laten ze zelf werk zien tijdens een tentoonstelling in een openluchtbioscoop. 'Zo zijn er iedere week wel vijf nieuwe tentoonstellingen te zien in Athene', zegt Koumianaki. 'Iedereen komt en de helft van de tijd is de kwaliteit echt goed.'

Kunstenaars in Griekenland beginnen met niks, zegt galerie-eigenaar Iliana Fokianaki (34). 'Sommigen zijn rijk, maar de meesten moeten keihard werken in een andere baan om rond te komen', zegt ze. 'En toch doen ze niet onder voor kunstenaars uit andere Europese landen.

Beeld Daniël Rosenthal

In haar galerie State of Concept kijkt een jongetje met ontbloot bovenlichaam en een Harry Potter-bliksemschicht op zijn voorhoofd de bezoeker vanaf een groot kartonnen bord indringend aan. Op de grond van de ruimte flikkert een stroboscoop in een mini-iglo. Net als bij panda's komt in de tentoonstelling Panda Sex nauwelijks seks voor, staat in de droge omschrijving van de internationale groepstentoonstelling die ze curator Tom Morton liet organiseren met kunstenaars uit zeven verschillende landen.

Fokianaki studeerde in Londen en Oxford, maar besloot twee jaar geleden in Athene een non-profitgalerie te openen. Ze kreeg internationaal aandacht in kunsttijdschriften. 'Misschien is een prikkel nodig om motivatie te krijgen', zegt zij. 'Sinds de crisis werken kunstenaars hier heel hard en is er heel veel creativiteit. Dat de Duitse tentoonstelling Dokumenta heeft besloten in 2017 naar Athene te komen, bevestigt dat.'

Vanuit het buitenland begint men met interesse te kijken wat er uit de Atheense kunstwereld komt, zegt ook Poka Yio, een van de directeuren van de Atheense Biennale voor hedendaagse kunst. 'Terwijl galeries het moeilijk hebben omdat mensen niet kopen, creëren kunstenaars hier hun eigen structuren', zegt hij. 'Ze vormen eigen collectieven en evenementen. Athene is een beetje zoals Berlijn, maar daar wordt de kunst steeds meer geïnstitutionaliseerd. Athene is een goed alternatief aan het worden.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden