Creativiteit, daar gaat het om - niet om lage lonen

De cyclus van de politiek is hem te kortademig. Dus voor Herman Wijffels geen ministerspost. Binnenkort vertrekt hij naar de Wereldbank in Washington om ook daar ideeën te ontwikkelen....

Van onze verslaggever Martin Sommer

Hij is niet geïnteresseerd in macht en daarentegen 'dol op invloed'.Vandaar dat Herman Wijffels (nog net geen 64) nooit een ministerschap ofhoger heeft geambieerd.

In de jaren negentig deed zijn partij, het CDA, een aantal keren eenberoep op hem. 'Dan kwamen ze met gezelschappen op me af, of ik geenlijsttrekker zou willen worden.' Voordien had hij al driemaal ministerkunnen zijn. Maar hij heeft altijd nee gezegd. 'Omdat ik niet geschikt benvoor de politiek. En omdat ik niet denk dat opoffering de bron is van alhet goede.'

Eind maart neemt Herman Wijffels afscheid na zes jaar voorzitterschapvan de Sociaal Economische Raad. Ter gelegenheid daarvan was hij zondag tegast bij de Volkskrant op Zondag in debatcentrum De Rode Hoed in Amsterdam.

Hoofdredacteur Pieter Broertjes sprak met een man die 'voor de tweedekeer met pensioen gaat, om nog maar weer een baan te nemen'. In een eerderleven was Wijffels twaalf jaar bestuursvoorzitter van Rabobank. Pernovember wordt hij bewindvoerder bij de Wereldbank in Washington, waar hijAd Melkert gaat opvolgen.

Nee, met de politiek 'als handwerk' heeft hij weinig. Zijn eigen functieziet hij als 'ideeën ontwikkelen'. 'Wat moet er vandaag gebeuren, om overvijf tot tien jaar de boel op orde te hebben?'

De cyclus van de politiek is hem te kortademig. Wijffels beaamt: hijheeft zich ook altijd gerealiseerd dat er aan het politieke vak een hoogafbreukrisico zit. 'Nederland heeft altijd een bijzondere relatie met zijnleiders gehad, vanaf Van Oldenbarnevelt. Weinigen zijn er ongeschondenuitgekomen.'

De beste? Drees heeft hij 'heel hoog', Lubbers ook. 'Die heeft de Wendedie na de jaren zeventig nodig was, op een goede manier gemaakt.'

Ruim tien jaar geleden hield Wijffels een scherp pleidooi voor het 'opzijn kop' zetten van Nederland. Er moest meer competitie komen, minderzelfgenoegzaam achteroverleunen. Nu ziet hij dat we 'stap voor stap bezigzijn om afscheid te nemen van de oude industriële methode om desamenleving te organiseren.'

De samenleving zit in wat Wijffels noemt de derde emancipatie; de eerstewas de groepsemancipatie van de verzuiling. Daarna volgde de emancipatievan het individu in de verzorgingsstaat. En nu moeten de mensen 'vanuit decollectieve arrangementen in hun kracht worden gebracht'. Dat wil zeggen,een nieuw evenwicht vinden tussen vrijheid en verantwoordelijkheid.

Hoeveel veranderingen kunnen mensen verdragen, en gaat deze regeringniet heel hard van stapel met de ene stelselwijziging na de andere? Dittype aanpassingen, zegt Wijffels, 'gaat altijd van au. Voor elke groteontwikkeling wordt een generatie politici opgeofferd -als kunstmest op hetgewas.' Toch is hij niet helemaal content met de harde aanpak van ditkabinet. 'Wat aan afbraak wordt gedaan, bijvoorbeeld in de WAO, moet jecombineren met perspectief.' Zo zou er een veel steviger levensloopregelingmoeten komen dan nu het geval is.

Hij waarschuwt. Door de globalisering staan mensen in de wind. Nederlandmoet hoognodig de strategie bijstellen. Hoe verdienen wij over tien jaarde kost. Tot nu toe is steeds het idee geweest: wij zorgen dat deloonkosten laag zijn. Dat kan dus niet meer, nu China en India aanstormen.'Je moet naar de toegevoegde waarde: we moeten creatiever, slimmer zijn dande anderen.' Daarom is het zo ernstig dat Nederland veel te weinig aanonderwijs en innovatie uitgeeft. 'Wij lopen schromelijk achter, ook invergelijking tot België of Zweden.'

Zes jaar gaf hij leiding aan de SER, en heeft hij daar met werkgeversen werknemers getracht vorm te geven aan de toekomst. Als we met dieinnovatie zo achter lopen, windt hij zich niet op over de vertraging diehet gepolder met zich meebrengt? Nee, zegt Wijffels. Dit land kan nietanders. Nederland is een land van minderheden, gericht op het voorkomen vanhet ontstaan van een machtscentrum dat de dingen op zijn eentje wilregelen. 'Dat is al zo sinds de Republiek der Onverenigde Nederlanden.'

Eigenlijk hebben we het ook weer niet zo slecht gedaan. 'Vergelijk hetmet Frankrijk of Duitsland, dan gaat het hier aanzienlijk beter metbijvoorbeeld de herziening van het zorgstelsel.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden