profiel

'Crazy Jack' is nu een heel grote vis

Alibaba gaat alle records breken op de New Yorkse beurs. Niet gek voor het geesteskind van een Chinese leraar Engels. Op de internetmarktplaatsen van Jack Ma gaat meer om dan bij eBay en Amazon samen.

'Ik heb China laten zien dat het internet bestaat' Beeld reuters
'Ik heb China laten zien dat het internet bestaat'Beeld reuters

De tycoon van de Chinese e-commerce loopt graag op traditionele stoffen schoenen en schijnt niet eens te weten hoe hij een film downloadt op zijn iPad. Alle schijnwerpers staan vanaf vandaag op Jack Ma (49), de topman van Alibaba. 'Crazy Jack' staat voor een verrassende combinatie van verbeten ambitie en plezier in zakendoen.

Toen Ma midden jaren negentig voor het eerst online ging, nodigde hij zijn vrienden uit om het wonder van het modem en de telefoonverbinding mee te beleven. Na meer dan drie uur was er iets te zien: een halve internetpagina. Ma was apetrots: 'Ik heb China laten zien dat internet bestaat.'

Als leraar Engels begon hij zijn eerste internetbedrijf. Dat kwam te vroeg - de website met Chinese bedrijfsinformatie mislukte, maar zijn tweede onderneming was wel levensvatbaar. Alibaba begon als platform voor buitenlandse bedrijven die Chinese fabrikanten zochten. Of het nu wc-borstels of kerstballen waren, alles wat 'Made in China' was, bood zich aan op die site.

Drie jaar nadat hij met zeventien vrienden in zijn flatje in de Zuid-Chinese stad Hangzhou Alibaba oprichtte, maakte het bedrijf winst. Het was keihard werken: Ma heeft heel China doorgereisd voor presentaties van het business-to-businessforum aan Chinese fabrikanten die nauwelijks wisten wat internet was.

null Beeld Liang kaichang - Imaginechina
Beeld Liang kaichang - Imaginechina

Bonbons en gedroogd vlees

Tegenwoordig is Ma's universum van e-commerce niet meer uit het dagelijkse Chinese leven weg te denken. Waren de laatste modeschoenen, Belgische bonbons of gedroogd rundvlees uit westelijke bergstreken voorheen slechts bereikbaar voor consumenten in moderne metropolen, door Taobao kan iedere Chinees in het dufste provinciegat op elk moment alles kopen. China heeft 600 miljoen internetgebruikers en er shoppen 279 miljoen mensen op Taobao. In kleinere steden geven consumenten bijna dertig procent van hun besteedbaar inkomen uit aan e-commerce.

Alibaba is uitgegroeid tot een conglomeraat van online- en offline-ondernemingen, die elkaar op allerlei manieren versterken. Voorbeeld: op Taobao, de grootste digitale marktplaats ter wereld, koopt een Chinese vrouw een nieuwe tas. Die betaalt ze met Alipay - Ma's variant op Paypal. Nadat een koeriersbedrijf van Alibaba de tas bezorgd heeft, laat ze via haar sociale media-account op Sina Weibo, waarin Alibaba aandelen heeft, weten hoe de aankoop bevalt. Ze reserveert een taxi via een app die eigendom is van Alibaba. Haar foto's en films bewaart ze in een digitale cloud van Kanbox - ook een service van Alibaba. Alibaba doet ook aan het organiseren van bruiloften, reisbureaus en investeringsfondsen.

'Hard werken, groter worden dan eBay' staat op de muur van Ma's hoofdkwartier in Hangzhou. Dat hij als onbekend ondernemertje een gerenommeerd Amerikaans bedrijf uit de Chinese markt wist te duwen, is een van zijn grootste wapenfeiten.

In 2003 stak eBay 150 miljoen dollar (116 miljoen euro) in een project om de prille Chinese e-commercemarkt te monopoliseren. Ma zette met een fractie van dat budget Taobao op. Hij lokte klanten door drie jaar lang gratis handel aan te bieden, want geen Chinees was toen nog gewend om te betalen voor onlineservice.

Een belangrijke succesfactor was de unieke Chinese identiteit van Taobao, gebouwd door mensen die precies wisten wat Chinese consumenten willen. De jonge techies van Taobao winkelen zelf namelijk ook op internet. Westerlingen zien een chaos van aanbieders, die Chinezen juist als prettig levendig ervaren. Taobao voorziet ook in typisch Chinese sociale behoeften, zoals kletsen en afdingen: een chatfunctie brengt verkoper en klant in direct contact.

'EBay is een haai in de oceaan en wij zijn een krokodil in de Yangtze-rivier,' zei Ma in het heetst van de strijd tegen eBay. 'Als we in de oceaan met de haai vechten, verliezen we. Maar in de rivier winnen wij.' Uiteindelijk trok eBay zich uit China terug. Taobao is nu goed voor meer handel dan Amazon en eBay samen. Elke minuut zouden er 50 duizend dingen worden verkocht en er gaat jaarlijks 185 miljard euro om aan handel.

Krokodil in de oceaan

De laatste jaren neemt Ma meer tijd voor zichzelf. Hij bekwaamt zich in Chinese traditionele gevechtskunst. Hij doet aan liefdadigheid: de idealist Ma leent zijn faam en de invloed van zijn bedrijven regelmatig voor ideële campagnes. Toen in 2010 iedereen met een beetje geld in China zich verlekkerde aan haaienvinnensoep, boycotte Taobao al online-aanbieders van de vinnen van met uitsterven bedreigde vissen. Hij laat de 25 duizend werknemers van Alibaba hun eigen afgevaardigden kiezen om mee te praten over de bestemming van Alibaba's potje voor goede doelen. 'Dat is de eerste test in China voor een echte democratie', vindt Ma.

Nu de Yangtzekrokodil zelf in de oceaan zwemt, maken investeerders zich zorgen over Ma. Hij is niet meer die anonieme leraar Engels die onder de radar een geinig bedrijfje kan opzetten, maar de ster van de Chinese online-economie. Alles wat hij doet wordt gezien. Waren banken al niet gelukkig met Alipay, nu Ma een online-investeringsfonds onder de naam Yu-ebao opgezet, maakt hij vijanden in de machtige financiële sector, die geheel in handen van de staat is.

Daarnaast koopt Ma zich helemaal gek: hij breidt uit naar allerlei sectoren en soms op het eerste gezicht niet altijd even rationeel. Een onlinetelevisieportaal of een Chinese variant op Skype passen bij Alibaba, maar sommige investeringen lijken impulsaankopen: een voetbalclub, een zuivelbedrijf. In die miljoenendeals zijn meestal in een uur rond. Dat is als shoppen op Taobao, maar dan op de schaal van Ma.

Doemdenkers voorspellen dat die versnippering van zijn energie verkeerd uitpakt. Het gewinkel maakt potentiële investeerders aan de vooravond van de beursgang onrustig, want Ma zou zich beter kunnen concentreren op de concurrentie die hem in de nek hijgt. Chinese internet-commercie wordt gedomineerd door drie giganten. Tencent is bekend van chat-applicaties. Baidu vervult met zijn zoekmachines de rol van Google en Alibaba is e-commerce. De drie doen meedogenloos aan landjepik: Ma koopt zoekmachines, Tencent probeert via de razend populaire berichtenservices zoals WeChat een nieuwe vorm van e-commerce te lanceren.

Maar Ma maakt zich geen zorgen. Hij blijft ondernemen, met een enthousiasme dat aan onbezonnenheid grenst. Zijn motto: 'Zakendoen moet leuk blijven. Je moet het niet te serieus nemen.'

Per minuut worden 50.000 dingen verhandeld via Taobao. Beeld ap
Per minuut worden 50.000 dingen verhandeld via Taobao.Beeld ap
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden