nieuwsCentraal Planbureau

CPB waarschuwt politiek: twintig dure ‘grijze’ jaren voor de boeg

Een economische tegeltjeswijsheid luidt: na zeven vette jaren volgen zeven magere jaren. Huidige politici doen er goed aan daar een regel aan toe te voegen: houd rekening met de twintig grijze jaren. Het Centraal Planbureau publiceerde dinsdag een studie naar de effecten van de vergrijzing op de overheidsfinanciën. Die zijn negatief.

Het aantal gepensioneerden neemt de komende jaren toe en daarmee ook de kosten.Beeld Pauline Niks

Een grafiek uit het CPB-rapport toont de opgave voor toekomstige kabinetten. De zogeheten grijze druk – de verhouding tussen het aantal gepensioneerden en het aantal werkenden – vertoont een steile lijn omhoog richting een piek in 2040. Nu werken nog ruim drie mensen per oudere, tegen die tijd zijn dat er twee. De komende twintig jaar verzorgt Nederland zijn gepensioneerde babyboomers, de kinderen van de jaren vijftig, zestig en zeventig.

De glazen bol van het CPB bestaat uit modellen, sterk vereenvoudigde weergaven van de werkelijkheid waarin de vergrijzing een van de weinige zekerheden is. Uitgaande van een wereld die verder niet verandert, voorspelt het planbureau dat de overheid vanaf 2025 structureel 16 miljard euro moet bezuinigen (of meer belasting innen) om niet in te teren op de voorzieningen van toekomstige generaties. Het ‘houdbaarheidssaldo’ is veranderd van een klein overschot in een tekort van 1,6 procent.

Het hielp niet dat kabinet, vakbonden en werkgevers in juni een pensioenakkoord sloten met daarin een minder snelle stijging van de AOW-leeftijd. Maar wat het CPB-rapport vooral laat zien is dat de rekening van de vergrijzing de komende jaren telkens zwaarder drukt op de staatskas. Vooral de zorgkosten nemen exponentieel toe. Een 90-plusser doet jaarlijks voor 30- tot 70 duizend euro een beroep op publiek geld.

Ouderen blijven weliswaar langer vitaal, zegt Joop de Beer van het Nederlands Interdisciplinair Demografisch Instituut (Nidi), maar hun zorgvraag op latere leeftijd wordt complexer en daardoor duurder. Het CPB beperkt zich in de studie tot de overheidsfinanciën, maar de problematiek reikt verder, schetst De Beer. ‘Ouderen blijven langer thuis wonen waardoor het woningtekort toeneemt. De krapte op de arbeidsmarkt houdt aan omdat de beroepsbevolking krimpt ten opzichte van het aantal ouderen.’

Het aantal werkenden groeit de komende jaren vooral door migratie. Het Centraal Bureau voor de Statistiek stelde dinsdag de immigratieprognoses naar boven bij. Jaarlijks komen er 105 duizend mensen bij. Het gevolg, zegt De Beer, is een toename van het aantal ‘witte’ ouderen en een beroepsbevolking die steeds diverser is. Door de veranderende bevolkingssamenstelling kan een tweedeling ontstaan in opvattingen tussen de, doorgaans conservatievere, ouderen en de multi-etnische jongere werkenden. ‘Kijk naar de tegenstelling tussen jong en oud in Engeland.’

De vergrijzing levert niet alleen zorgen op. Ouderen blijken een verrassende bondgenoot in de strijd tegen files. De Beer: ‘Gepensioneerden reizen minder vaak in de spits.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden